Xuất khẩu thủy sản 7 tháng đầu năm đạt 6,86 tỷ USD và bài toán giữ thị phần của thủy sản Việt Nam

Cùng với những khó khăn như thuế quan, chi phí logistics, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và cạnh tranh quốc tế cùng gia tăng, ngành thủy sản đang đứng trước bài toán không chỉ tăng xuất khẩu mà còn phải giữ được thị phần và nâng giá trị sản phẩm. Đó là đánh giá của bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đưa ra trong buổi họp báo "Đổi mới sáng tạo - Phát triển bền vững - Nâng tầm thủy sản Việt" diễn ra ngày 7/8 tại TP.HCM.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP)

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản tháng 7 đạt khoảng 1,1 tỷ USD, đưa kim ngạch 7 tháng đầu năm lên 6,86 tỷ USD. Tính chung 7 tháng, ngành vẫn tăng trưởng khoảng 11,5% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào diễn biến từng tháng, bức tranh đã có sự thay đổi. Riêng tháng 7, xuất khẩu chỉ tăng chưa tới 5%, thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng trong nửa đầu năm. VASEP đánh giá đây là dấu hiệu cho thấy đà tăng trưởng của thủy sản Việt Nam đang bắt đầu chững lại.

Không chỉ tốc độ tăng kim ngạch giảm, sự phân hóa giữa các ngành hàng và thị trường cũng ngày càng rõ. Cá tra, cá ngừ, nghêu, mực và một số nhóm sản phẩm khác bắt đầu giảm hoặc chững lại trong tháng 7. Một số thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, ASEAN và Trung Đông cũng chưa duy trì được tốc độ tăng như những tháng trước.

Tôm vẫn là ngành hàng chủ lực nhưng cạnh tranh ngày càng gay gắt bởi các loại thuế

Trong cơ cấu xuất khẩu 7 tháng, tôm tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với kim ngạch gần 2,9 tỷ USD. Cá biển và các loại cá khác đạt khoảng 1,3 tỷ USD, trong khi cá tra đạt khoảng 1,3 tỷ USD. Ba nhóm sản phẩm này chiếm khoảng 80% tổng doanh số xuất khẩu thủy sản.

Tôm đang là ngành bị áp các loại thuế chồng thuế gần 30% tại thị trường Mỹ

Đáng chú ý, nhóm cua, ghẹ và nhuyễn thể có vỏ đang là những nhóm hàng tăng trưởng tích cực. Trong đó, xuất khẩu cua ghẹ tăng gần 30% trong 7 tháng, còn nhuyễn thể có vỏ cũng tăng gần 30%. Đây là những phân khúc đang tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp trong bối cảnh một số ngành hàng chủ lực chịu sức ép.

Tuy nhiên, câu chuyện của ngành tôm lại có phần trái ngược. Tại Mỹ, Việt Nam đang chịu bất lợi về thuế so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Theo bà Hằng riêng ngành tôm đông lạnh đang bị áp thuế chồng thuế có thể lên hần 30%. Mức thuế theo Mục 301 đối với Việt Nam là 12,5%, cao hơn khoảng 2,5 điểm phần trăm so với Ecuador và Ấn Độ.

Đây là sức ép rất lớn đối với doanh nghiệp tôm Việt Nam, nhất là khi Ecuador đang gia tăng mạnh sản lượng và mở rộng xuất khẩu sang Mỹ.

Trong tháng 6, Ecuador đã vượt Ấn Độ để trở thành nhà cung cấp tôm lớn nhất cho thị trường Mỹ. Xuất khẩu tôm Ecuador sang Mỹ tăng khoảng 60%, trong khi nhập khẩu tôm từ Việt Nam vào thị trường này giảm 27%. Khoảng cách về thuế, vị trí địa lý và chi phí logistics đang tạo lợi thế đáng kể cho các đối thủ của Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, hướng đi được VASEP khuyến nghị là doanh nghiệp cần đẩy mạnh các dòng tôm chế biến, sản phẩm giá trị gia tăng thay vì chỉ cạnh tranh ở phân khúc nguyên liệu. Tuy nhiên, chuyển đổi cơ cấu sản phẩm là quá trình cần thời gian và không thể thực hiện trong một sớm một chiều.

Trung Quốc trở thành điểm sáng, nhưng không thể chủ quan

Nếu thị trường Mỹ tạo ra nhiều áp lực thì thị trường Trung Quốc và Hồng Kông lại đang trở thành động lực quan trọng của xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Sau 7 tháng, xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc và Hồng Kông đạt trên 1,7 tỷ USD, tăng 34%. Đáng chú ý nhất là tôm hùm với kim ngạch hơn 600 triệu USD, tăng khoảng 400%. Riêng tôm hùm đã chiếm khoảng 25% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam.

Các Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng mở rộng thị phần xuất khẩu trên toàn cầu

Đây là minh chứng cho thấy khi sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường và có lợi thế về chất lượng, thủy sản Việt Nam vẫn có thể tạo ra những mức tăng trưởng rất cao.

Tuy nhiên, Trung Quốc cũng không còn là thị trường dễ tính. Người mua ngày càng nhạy cảm về giá, trong khi yêu cầu về an toàn thực phẩm được siết chặt. Ecuador, Ấn Độ và Nga cũng đang tăng cường xuất khẩu sang thị trường này.

Do đó, bài toán của doanh nghiệp không phải chỉ là "bán được hàng vào Trung Quốc", mà là xây dựng được vị thế lâu dài trong một thị trường có sức mua lớn nhưng cạnh tranh ngày càng quyết liệt, đại diện VASEP cho biết.

Cá tra có thể trở thành điểm tựa mới

Trong bức tranh phân hóa của ngành thủy sản, cá tra đang cho thấy sự ổn định tương đối. Ở một góc nhìn thấy sự tươi sáng.

7 tháng đầu năm, xuất khẩu cá tra đạt khoảng 1,35 tỷ USD. Riêng tháng 7 giảm nhẹ, chủ yếu do sức mua tại Trung Quốc chững lại ở một số nhóm sản phẩm và quy cách đơn hàng. Tuy nhiên, so với tôm và hải sản khai thác, cá tra vẫn có những lợi thế nhất định.

Đáng chú ý là tại Mỹ, cá tra đông lạnh có mức thuế MFN 0%, do đó mức thuế 12,5% theo Mục 301 không tạo ra áp lực cộng dồn giống như một số sản phẩm khác.

Tại châu Âu, giá cá thịt trắng tăng do nguồn cung giảm cũng mở ra cơ hội cho cá tra Việt Nam trở thành sản phẩm thay thế.

Một tín hiệu mới khác là cá rô phi. Sau 7 tháng, xuất khẩu cá rô phi đạt khoảng 74 triệu USD, tăng 63%. Đây có thể là một trong những nhóm sản phẩm giúp mở rộng cơ cấu xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong thời gian tới.

Hải sản khai thác vẫn mắc bài toán nguồn nguyên liệu và hồ sơ

Trong khi tôm, cá tra và một số sản phẩm nuôi trồng có những điểm sáng nhất định, nhóm hải sản khai thác tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản.

Cá ngừ là ví dụ rõ nhất. Kim ngạch xuất khẩu 7 tháng đạt khoảng 523 triệu USD nhưng giảm nhẹ so với cùng kỳ. Khó khăn lớn không chỉ nằm ở nhu cầu mà còn ở nguồn nguyên liệu và hồ sơ chứng nhận.

Tại Mỹ, các doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu liên quan đến quy định MMPA. Tại EU, những vấn đề liên quan đến IUU tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng xuất khẩu hải sản khai thác.

Vấn đề đặt ra là truy xuất nguồn gốc không còn đơn thuần là yêu cầu của thị trường nhập khẩu mà đã trở thành một yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong chuỗi cung ứng thủy sản, nếu nguyên liệu không có hồ sơ đầy đủ, doanh nghiệp dù có năng lực chế biến tốt cũng khó đưa sản phẩm vào các thị trường cao cấp.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, triển vọng của ngành thủy sản Việt Nam trong những tháng cuối năm vẫn còn những điểm sáng. Tôm hùm, cua ghẹ, nhuyễn thể có vỏ, cá rô phi và cá tra đang mở ra những hướng tăng trưởng mới.

Theo VASEP, xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2026 có thể đạt khoảng 12,1-12,3 tỷ USD, tương đương mức tăng khoảng 8,5-9% so với năm trước. Tuy nhiên, khả năng đạt mục tiêu này phụ thuộc đáng kể vào việc Trung Quốc tiếp tục duy trì tăng trưởng, trong khi sức mua tại Mỹ và EU không giảm quá sâu.

Nhìn từ diễn biến 7 tháng đầu năm, vấn đề của ngành thủy sản Việt Nam không còn đơn thuần là tìm thêm thị trường để bán hàng. Bài toán lớn hơn là nâng sức cạnh tranh của sản phẩm trong một thị trường toàn cầu đang thay đổi nhanh.

VIETFISH 2026 – Mở rộng kết nối, tìm thêm dư địa thị trường Triển lãm Quốc tế Thủy sản Việt Nam – VIETFISH 2026 tổ chức tại SECC từ 19 - 21/8/2026. Năm nay bước sang kỳ tổ chức thứ 27, tiếp tục được VASEP định hướng là một trong những hoạt động xúc tiến thương mại quan trọng của ngành thủy sản Việt Nam. Triển lãm quy tụ 585 gian hàng của 335 doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp thủy sản chiếm 55%; cùng 17 gian hàng quốc gia đến từ nhiều thị trường có thế mạnh về nguyên liệu, công nghệ và giải pháp thủy sản như Na Uy, Thổ Nhĩ Kỳ, Indonesia, Hàn Quốc và Hoa Kỳ. Các kỳ triển lãm VIETFISH luôn thu hút các đoàn khách mua và khách thăm quan VIETFISH 2026 tập trung đẩy mạnh kết nối B2B giữa doanh nghiệp Việt Nam với nhà nhập khẩu, nhà mua hàng và hệ thống phân phối quốc tế đặc biệt hướng đến các thị trường châu Á và Đông Nam Á. Đây được xem là những thị trường còn nhiều dư địa tăng trưởng, có lợi thế về khoảng cách địa lý và nhu cầu ngày càng tăng đối với thực phẩm chất lượng cao. Bên cạnh xuất khẩu, triển lãm năm nay dành sự quan tâm lớn hơn cho thị trường nội địa và người tiêu dùng trẻ. Lần đầu tiên, VIETFISH thử nghiệm bán hàng trực tiếp trên TikTok Shop, hướng tới Gen Z và thúc đẩy các sản phẩm thủy sản chế biến sâu, tiện lợi như Ready-to-Eat, Ready-to-Cook và Ready-to-Heat. Thông qua nhiều hoạt động tại triển lãm, kết nối giao thương, hội thảo chuyên ngành, giới thiệu sản phẩm và trải nghiệm ẩm thực, VASEP kỳ vọng VIETFISH trở thành nền tảng kết nối toàn chuỗi thủy sản góp phần mở rộng thị trường, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng cho thủy sản Việt Nam.