Xuất khẩu lập kỷ lục mới, nhưng doanh nghiệp vẫn vướng rào cản

Sức ép từ thuế và yêu cầu từ môi trường mới

Ngay trong tuần đầu tháng 8/2025, mức thuế đối ứng mới của Mỹ được áp dụng với hầu hết các đối tác thương mại, trong đó mức thuế áp dụng với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam là 20%.

Xuất khẩu Việt Nam lập kỷ lục 42,26 tỷ USD trong tháng 7/2025, đưa tổng kim ngạch 7 tháng lên hơn 262 tỷ USD. Ảnh minh họa

Ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) – nhận định: Diễn biến này sẽ ảnh hưởng đến dòng chảy thương mại toàn cầu nói chung và đặt ra những thách thức cho xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ cũng gia tăng áp lực cho doanh nghiệp trong nước. Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều thị trường áp dụng hàng rào phi thuế quan, yêu cầu về môi trường, xã hội, quản trị ngày càng khắt khe đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nguồn lực cho chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, tăng tỷ lệ nội địa hoá đầu vào giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu nhằm đáp ứng quy tắc xuất xứ, minh bạch nguồn gốc…

Cùng bàn về vấn đề này, TS. Nguyễn Văn Hội - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) cũng chỉ ra nhiều thách thức đang hiện hữu, đó là: Tình trạng phụ thuộc nhiều vào một số thị trường xuất khẩu, phụ thuộc vào khu vực FDI; tỷ trọng thu ngân sách từ thuế xuất nhập khẩu còn cao; thị trường dịch vụ tài chính trong nước chưa phát triển; trình độ và năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước cần được nâng lên là những yếu tố cần được giải quyết...

Từ góc độ doanh nghiệp ngành dệt may, ông Phí Ngọc Trịnh – Tổng Giám đốc Tập đoàn Hồ Gươm – cho biết: Theo dự báo, xuất khẩu cả năm 2025 vẫn có thể tăng 10% so với 2024, đạt 47 - 48 tỷ USD, song ngành dệt may đang đối diện hàng loạt thách thức: Cạnh tranh giá gay gắt, yêu cầu tiêu chuẩn xanh, biến động kinh tế – chính trị toàn cầu, phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu, rào cản thương mại, hạn chế công nghệ, nhu cầu thị trường thay đổi và thiếu hụt nhân lực kỹ thuật cao…

Tìm cơ hội trong thách thức

Nhận định rõ những khó khăn, thách thức, song nhiều ý kiến vẫn bảy tỏ sự lạc quan, cho rằng trong “nguy” vẫn có “cơ”. Chia sẻ tại một diễn đàn về giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường mới, GS, TS. Hoàng Văn Cường - Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế Tài chính của Quốc hội - cho biết, trong bối cảnh chiến tranh thương mại vẫn căng thẳng nhưng cơ hội rất lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam. Phải huy động tiềm năng từ các cơ hội xuất khẩu cho doanh nghiệp để hiện thực mục tiêu sản xuất kinh doanh cũng như tăng trưởng.

Ông Hoàng Quang Phòng cũng thông tin thêm: Hiện, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu các ngành nghề chủ lực lẫn doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong nước đang xây dựng kế hoạch tìm kiếm thị trường mới để ứng phó với rủi ro thuế quan, với những bất định của kinh tế toàn cầu.

“Đây được xem là hướng đi chiến lược bền vững và lâu dài khi Việt Nam đã tham gia 17 hiệp định thương mại tự do với hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng 70 cơ chế hợp tác song phương. Khai thác hiệu quả dư địa và lợi thế này sẽ giúp các doanh nghiệp đa dạng thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào thị trường lớn nhất”, Phó Chủ tịch VCCI nhận xét.

Cũng từ góc độ doanh nghiệp, theo ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam: Thời điểm này cũng là cơ hội để doanh nghiệp gỗ trong nước nhìn lại mình để tìm kiếm cơ hội tăng trưởng mới ở thị trường truyền thống. Tuy nhiên, để làm được như vậy, một doanh nghiệp đơn lẻ khó thực hiện mà cần liên kết doanh nghiệp thành một nhóm đủ mạnh.

Phân tích thực trạng môi trường xuất khẩu hiện nay, giới chuyên gia đánh giá, thực tế hiện nay doanh nghiệp trong nước vẫn đang cạnh tranh từ nguyên liệu đến thị trường, nhưng nếu doanh nghiệp cùng “bắt tay nhau” thì sẽ có những chuyển biến thuận lợi.

Một trong những giải pháp đưa ra để thực hiện được điều này là sự chủ động hỗ trợ của các Hiệp hội doanh nghiệp để tạo mối liên kết, hệ sinh thái chuỗi cung ứng giữa các doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần thiết tìm ra những doanh nghiệp “đầu đàn” đóng vai trò dẫn dắt chuỗi cung ứng và Nhà nước có cơ chế hỗ trợ những doanh nghiệp này, tạo liên kết giữa các doanh nghiệp lớn – nhỏ. Nhà nước cũng đồng thời hỗ trợ ký kết các Hiệp định mở rộng thị trường.

Có thể thấy, xuất khẩu Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội và thử thách lớn. Những kỷ lục về kim ngạch chỉ thực sự bền vững khi đi kèm với sự chủ động thích ứng của doanh nghiệp, sự liên kết trong chuỗi giá trị và chính sách hỗ trợ đồng bộ từ Nhà nước. Con đường hội nhập sẽ còn nhiều chông gai, nhưng nếu biết biến "rào cản" thành động lực, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể khẳng định vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu.