Xử phạt thuế, hóa đơn từ 16/1/2026: Doanh nghiệp không còn “vùng an toàn”

Nghị định mới sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 16/1/2026, với hàng loạt điều chỉnh được giới chuyên gia đánh giá là mang tính “đánh thẳng” vào các hành vi vi phạm kéo dài, lặp lại, vốn tồn tại dai dẳng trong thực tiễn quản lý thuế thời gian qua.

So với quy định hiện hành, Nghị định 310 không đơn thuần là nâng mức phạt, mà thể hiện sự thay đổi có tính cấu trúc trong tư duy quản lý, khi chế tài được thiết kế gắn chặt với quy mô vi phạm, qua đó làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp.

Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý nhất của Nghị định 310 là chuyển cơ chế xử phạt từ phạt theo hành vi sang phạt lũy tiến theo số lượng hóa đơn vi phạm. Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng mức phạt quá thấp, khiến nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận nộp phạt vì chi phí vi phạm nhỏ hơn lợi ích đạt được từ việc né tránh nghĩa vụ thuế.

Cụ thể, đối với hành vi không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, mức phạt được chia theo nhiều ngưỡng, từ vi phạm 1 hóa đơn đến trên 100 hóa đơn. Theo quy định mới, mức phạt thấp nhất là 1–2 triệu đồng, và có thể lên tới 60–80 triệu đồng nếu không lập hóa đơn từ 50 số hóa đơn trở lên. Các khung phạt trung gian cũng được thiết kế chi tiết: 10–30 triệu đồng đối với 10–20 hóa đơn, và 30–50 triệu đồng đối với 20–50 hóa đơn không được lập.

Trong khi đó, theo Nghị định 125/2020, hành vi này chỉ bị phạt tối đa 20 triệu đồng, không phân biệt số lượng hóa đơn vi phạm. Điều này đồng nghĩa, những cơ sở kinh doanh trước đây có thể “bỏ quên” hàng chục, thậm chí hàng trăm giao dịch mà vẫn chỉ chịu mức phạt trần 20 triệu đồng, thì từ năm 2026, chỉ cần 50 giao dịch không xuất hóa đơn, mức phạt đã có thể lên tới 80 triệu đồng.

Xử phạt thuế, hóa đơn từ 16/1/2026: Doanh nghiệp không còn “vùng an toàn”

Lập hóa đơn sai thời điểm cũng bị xử lý nặng

Không chỉ tập trung vào hành vi không lập hóa đơn, Nghị định 310 còn nâng mạnh khung xử phạt đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm, với mức phạt từ cảnh cáo đến 70 triệu đồng, tùy theo số lượng hóa đơn và tính chất giao dịch.

Đáng chú ý, những trường hợp vốn thường bị xem là “nhẹ” trong thực tế như hàng khuyến mại, hàng biếu tặng, tiêu dùng nội bộ, trả thay lương… nếu lập hóa đơn sai thời điểm hoặc bỏ sót, đặc biệt khi vi phạm mang tính lặp lại, đều có thể trở thành căn cứ xử phạt.

Quy định này cho thấy cơ quan quản lý đang siết chặt toàn bộ chuỗi tuân thủ hóa đơn, không chỉ ở các giao dịch bán hàng thông thường mà cả những nghiệp vụ kế toán – tài chính phát sinh nội bộ trong doanh nghiệp.
Khép “khoảng trống trách nhiệm” trong xử phạt

Một điểm mới quan trọng khác của Nghị định 310 là làm rõ chủ thể bị xử phạt, qua đó khép lại “khoảng trống trách nhiệm” từng tồn tại trong thực tiễn áp dụng pháp luật thuế.

Theo đó, trách nhiệm xử phạt không chỉ dừng ở người nộp thuế, mà được xác định gắn với tổ chức, cá nhân trực tiếp thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định pháp luật. Trường hợp người nộp thuế ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác thực hiện các nghĩa vụ về thuế mà pháp luật quy định bên được ủy quyền phải chịu trách nhiệm, thì nếu phát sinh vi phạm, chính bên được ủy quyền sẽ là đối tượng bị xử phạt.

Tương tự, trong các trường hợp pháp luật về thuế và quản lý thuế quy định nghĩa vụ đăng ký, khai, nộp thuế được thực hiện thay cho người nộp thuế, nếu tổ chức hoặc cá nhân thực hiện thay có hành vi vi phạm, thì chủ thể này sẽ chịu trách nhiệm xử phạt vi phạm hành chính về thuế theo quy định.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam triển khai các quy định về chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu, các đơn vị hợp thành được giao trách nhiệm kê khai, nộp hồ sơ khai thuế và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung, cũng như các đơn vị được tập đoàn phân công gửi thông báo và danh sách đơn vị hợp thành thuộc diện áp dụng Nghị quyết số 107/2023/QH15, nếu vi phạm quy định tại Nghị định 310, đều là đối tượng bị xử phạt theo pháp luật hiện hành.

Quy định này buộc doanh nghiệp phải thận trọng hơn trong việc lựa chọn, ký kết và giám sát các đơn vị dịch vụ kế toán, đại lý thuế, thay vì khoán trắng trách nhiệm như trước.

Không còn nhiều “thời gian an toàn” cho doanh nghiệp

Bên cạnh các nội dung xử phạt, Nghị định 310 cũng quy định rõ nguyên tắc chuyển tiếp nhằm bảo đảm tính ổn định pháp lý. Theo đó, các hành vi vi phạm đã kết thúc trước thời điểm nghị định có hiệu lực sẽ tiếp tục áp dụng quy định cũ.

Ngược lại, những hành vi vi phạm đang diễn ra nhưng bị phát hiện sau ngày 16/1/2026 sẽ bị xử lý theo khung chế tài mới, với mức phạt cao hơn đáng kể. Điều này đồng nghĩa, doanh nghiệp không còn nhiều “vùng an toàn” để trì hoãn việc rà soát, chấn chỉnh quy trình xuất hóa đơn và tuân thủ nghĩa vụ thuế.

Doanh nghiệp buộc phải thay đổi tư duy tuân thủ

Tổng thể, so với Nghị định 125/2020, Nghị định 310/2025 không chỉ là một văn bản nâng mức xử phạt, mà phản ánh sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận quản lý thuế. Khi mức phạt được thiết kế gắn chặt với quy mô và tính hệ thống của vi phạm, mọi sai sót lặp lại đều có thể nhanh chóng bị quy đổi thành chi phí rất lớn.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh mới, tuân thủ quy định về hóa đơn không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và vận hành bền vững, đặc biệt khi quản lý thuế ngày càng dựa trên dữ liệu, công nghệ và phân tích rủi ro.