Việt Nam trên đà trở thành “công xưởng” AI và bán dẫn mới của khu vực Đông Nam Á

Việt Nam trên đà trở thành “công xưởng” AI và bán dẫn mới của khu vực. Ảnh: Nhân sự người Việt làm việc trong nhà máy Intel Products.

Khi các tập đoàn công nghệ toàn cầu như Qualcomm, NVIDIA hay Schneider Electric đồng loạt mở rộng hiện diện tại Việt Nam, một bức tranh mới đang hình thành khi Việt Nam không còn chỉ là điểm lắp ráp, mà đang chuyển mình mạnh mẽ để trở thành trung tâm nghiên cứu, phát triển và sản xuất công nghệ cao hàng đầu khu vực, đặc biệt trong hai lĩnh vực chiến lược: trí tuệ nhân tạo (AI) và chất bán dẫn.

Từ xưởng lắp ráp đến trung tâm công nghệ

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, là nơi sản xuất chính của hàng loạt sản phẩm công nghệ - nổi bật là điện thoại thông minh Samsung. Tuy nhiên, tham vọng hiện tại lớn hơn rất nhiều, đó chính là tham gia vào chuỗi giá trị cao hơn trong ngành công nghiệp công nghệ, đặc biệt là các lĩnh vực mang tính định hình tương lai như AI và bán dẫn.

Tính đến năm 2023, Việt Nam đã thu hút khoảng 11 tỷ USD vốn đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn, một con số cho thấy sức hút không nhỏ. Dù vậy, bán dẫn vẫn là ngành yêu cầu đầu tư lớn, kỹ thuật phức tạp và cần thời gian dài để bắt kịp các cường quốc như Mỹ, Đài Loan hay Hàn Quốc.

Trong khi đó, AI lại là “mảnh đất vàng” dễ tiếp cận hơn. Với chi phí đầu tư ban đầu dễ tiếp cận, chủ yếu dựa vào năng lực phần mềm và nhân lực lập trình, AI đang được xem là “cửa ngách” để Việt Nam có bước tiến lớn. Việt Nam có dân số trẻ, am hiểu công nghệ, chi phí lao động cạnh tranh và đang đẩy mạnh giáo dục STEM – đây là những lợi thế để bứt tốc trong kỷ nguyên AI.

Vừa qua, Qualcomm đã ra mắt trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) về AI đầu tiên tại Đông Nam Á, đặt tại Việt Nam. Trung tâm này được dẫn dắt bởi TS. Bùi Hải Hưng, cựu chuyên gia Google DeepMind, người đã trở về Việt Nam vào năm 2019 và thành lập VinAI, sau này được Qualcomm mua lại.

Lễ ra mắt Trung tâm nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI R&D) của Qualcomm tại Việt Nam.

Trong khi đó, Nvidia, tập đoàn dẫn đầu về công nghệ điện toán tăng tốc, cũng đang có những bước đi rất mạnh mẽ tại Việt Nam. Không chỉ mua lại startup VinBrain, NVIDIA còn ký kết với Chính phủ Việt Nam thành lập Trung tâm Dữ liệu AI và Trung tâm R&D AI từ cuối năm 2024.

Tại Việt Nam vào tháng 12/2024, CEO Jensen Huang thậm chí từng gọi Việt Nam là “ngôi nhà thứ hai của NVIDIA” - một tuyên bố cho thấy cam kết lâu dài, đồng thời đặt Việt Nam vào bản đồ chiến lược AI toàn cầu của hãng.

Tỷ phú Jensen Huang, CEO Nvidia trong họp báo sau Lễ Công bố Thỏa thuận hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Nvidia. Ảnh: VGP

Không dừng lại ở đó, Schneider Electric – tập đoàn hàng đầu về quản lý năng lượng và tự động hóa – cũng đã bắt tay cùng NVIDIA để xây dựng chuỗi nhà máy AI thế hệ mới. Các cơ sở này sẽ sử dụng hệ sinh thái công nghệ điện, giải pháp làm mát bằng chất lỏng, điện toán tăng tốc và bản sao số (digital twin) tiên tiến nhằm phục vụ các trung tâm dữ liệu AI trên toàn cầu.

Việt Nam không chỉ được đề cập trong kế hoạch triển khai chuỗi nhà máy AI toàn cầu, mà còn là nơi hai bên sẽ đặt nền móng phát triển cơ sở hạ tầng AI quy mô lớn tại Đông Nam Á.

Hạ tầng, chính sách và con người – 3 trụ cột tạo lợi thế

Không phải ngẫu nhiên Việt Nam được lựa chọn. Thị trường trung tâm dữ liệu của Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ 13,3% mỗi năm, dự kiến đạt 19.069MW công suất vào năm 2028 – một trong những tốc độ nhanh đáng kinh ngạc.

Cùng với đó, chính sách của Việt Nam đang rất cởi mở: Luật Viễn thông sửa đổi năm 2023 cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 100% trung tâm dữ liệu, tạo điều kiện cho dòng vốn chất lượng cao đổ vào.

Đặc biệt, Chính phủ cũng đang đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư ngành bán dẫn đến năm 2030, trong đó có ít nhất 5.000 người chuyên sâu về AI. Đây là bước chuẩn bị nghiêm túc về nguồn nhân lực - yếu tố sống còn để phát triển nền công nghiệp công nghệ cao bền vững.

Theo nhận định của biên tập viên Mai Nguyễn trên trang Nikkei Asia mới đây, thực tế cho thấy nhân tài người Việt ở nước ngoài trở về nước đang gia tăng. Họ được thúc đẩy bởi các gói đãi ngộ hấp dẫn mà các công ty tư nhân đưa ra, hoặc đơn giản là họ đã tích lũy đủ kinh nghiệm ở nước ngoài, kiếm đủ tiền và bây giờ thực sự muốn quay về đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam. Cũng có một số người trở về chỉ vì họ nhớ nhà, nhớ đồ ăn.

“Tiến sĩ Bùi Hải Hưng là một trong số họ. Ông đã trở về Việt Nam vào năm 2019, thành lập công ty đó và giờ tiếp tục hành trình của mình tại Qualcomm,” bà Mai Nguyễn nói.

Theo tờ báo, điều này có phần gợi nhắc đến câu chuyện của Đài Loan (Trung Quốc) những năm 70, khi họ mời rất nhiều nhân tài đã học tập hoặc làm việc ở nước ngoài trở về để giúp xây dựng ngành công nghiệp chip. Thực tế, Chính phủ Việt Nam cũng đang xem xét các chính sách ưu đãi để thu hút nhiều hơn nữa nhân tài trở về.

Trong bối cảnh các quốc gia như Singapore, Malaysia hay Indonesia cũng đang đẩy mạnh đầu tư vào AI, Việt Nam đang nổi lên như ứng viên sáng giá hàng đầu khu vực nhờ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố: vị trí chiến lược, chính sách cởi mở, chi phí cạnh tranh và đặc biệt là sự hiện diện ngày càng lớn của các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Không chỉ là “điểm đến gia công”, Việt Nam đang tái định hình vai trò của mình trên bản đồ công nghệ thế giới. Từ các trung tâm R&D, nhà máy AI, trung tâm dữ liệu cho đến hệ sinh thái startup AI bản địa – tất cả đang đan xen để tạo nên một “công xưởng AI và bán dẫn mới” tại Đông Nam Á.