Đây là một xu hướng cực kỳ quan trọng với doanh nhân Việt Nam ở góc nhìn chiến lược toàn cầu: cuộc chơi AI đang âm thầm chuyển từ “ai nói về AI nhiều hơn” sang “ai thực sự kiếm được tiền từ AI”.
 |
| Các CEO đang bước vào trạng thái vừa tăng tốc đầu tư AI vừa lo ngại áp lực lợi nhuận và nguy cơ bong bóng công nghệ. |
Theo khảo sát CEO toàn cầu năm 2026 của PwC thực hiện với hơn 4.400 CEO tại 95 quốc gia, phần lớn doanh nghiệp đang tăng tốc đầu tư vào AI, nhưng chỉ khoảng 12% CEO cho biết AI hiện thực sự tạo ra đồng thời cả tăng doanh thu và giảm chi phí. Điều này cho thấy một thực tế đang khiến giới quản trị toàn cầu bắt đầu thận trọng hơn: rất nhiều doanh nghiệp đã chi tiền cho AI nhưng chưa chứng minh được hiệu quả tài chính rõ ràng.
Đây chính là lý do nhiều CEO hiện rơi vào trạng thái rất đặc biệt, không thể đứng ngoài AI, nhưng cũng không còn dám đầu tư vô điều kiện như giai đoạn đầu. Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới dẫn khảo sát AI Radar của Boston Consulting Group, gần một nửa CEO tin rằng vị trí lãnh đạo của họ có thể bị ảnh hưởng nếu công ty thất bại trong cuộc đua AI. Nhưng điều đáng chú ý hơn là câu hỏi trong phòng họp các tập đoàn lớn hiện nay không còn là “có nên dùng AI không”, mà đã chuyển thành “AI nào thực sự tạo ra lợi nhuận?”.
Theo Axios, nhiều doanh nghiệp Mỹ hiện mắc kẹt trong “bẫy thời điểm AI”: triển khai quá sớm thì rủi ro vì công nghệ chưa ổn định, triển khai quá chậm thì sợ mất lợi thế cạnh tranh. Tỷ phú Mark Cuban mô tả đây là giai đoạn mà các CEO “bị ép phải chạy đua dù chưa chắc biết đích đến thực sự ở đâu”.
Điều này tạo ra một sự phân hóa rất lớn mà doanh nhân Việt Nam cần đặc biệt lưu ý. Giai đoạn “AI để đánh bóng, lên xu hướng” đang dần kết thúc. Thị trường toàn cầu đang bước sang giai đoạn khắc nghiệt hơn nhiều: AI phải tạo doanh thu thật, tiết kiệm chi phí thật hoặc tạo ra lợi thế vận hành thật. Những startup chỉ có “câu chuyện AI”, gắn chữ AI vào mọi sản phẩm nhưng không giải quyết được bài toán kinh doanh cụ thể sẽ ngày càng khó gọi vốn hơn trong thời gian tới.
Thực tế, các quỹ đầu tư lớn trên thế giới hiện cũng đang thay đổi cách đánh giá doanh nghiệp AI. Nếu trước đây nhà đầu tư thường hỏi “công ty có dùng AI không?”, thì hiện nay họ bắt đầu hỏi “AI giúp tăng biên lợi nhuận bao nhiêu?”, “AI giúp giảm chi phí vận hành thế nào?”, “AI tạo thêm doanh thu thực hay chỉ tạo thêm lượt tải ứng dụng?”. Đây là thay đổi cực lớn trong tư duy thị trường vốn toàn cầu.
Theo nghiên cứu mới của PwC, gần 74% giá trị kinh tế do AI tạo ra hiện đang tập trung vào chỉ khoảng 20% doanh nghiệp dẫn đầu. Phần lớn doanh nghiệp còn lại vẫn đang loay hoay ở mức thử nghiệm hoặc triển khai rời rạc mà chưa tạo được tác động rõ rệt tới hiệu quả kinh doanh.
 |
| Giới đầu tư toàn cầu đang bắt đầu phân hóa mạnh giữa “AI tạo giá trị thật” và “AI chỉ tạo hiệu ứng truyền thông”. |
Một trong những điểm đáng chú ý nhất là dù nhiều CEO lo ngại bong bóng AI, họ vẫn tiếp tục tăng mạnh đầu tư vào công nghệ này. Theo khảo sát của KPMG được Business Insider dẫn lại, gần 80% CEO Mỹ cho biết sẽ tiếp tục dành ít nhất 5% ngân sách đầu tư cho AI trong năm 2026, dù khoảng 1/4 trong số họ tin rằng thị trường AI hiện có dấu hiệu bị định giá quá nóng.
Ngay cả Phố Wall cũng bắt đầu chia thành hai luồng quan điểm lớn. Một số chuyên gia tài chính cảnh báo nhiều công ty AI đang được định giá quá cao so với khả năng tạo lợi nhuận thực tế, đặc biệt trong lĩnh vực chip và hạ tầng AI. Nhưng ở chiều ngược lại, Larry Fink – CEO của BlackRock, lại cho rằng thế giới hiện không phải dư thừa AI mà đang thiếu nghiêm trọng hạ tầng cho AI phát triển. Times of India dẫn lời Larry Fink cho rằng AI sẽ còn thúc đẩy làn sóng đầu tư hạ tầng lớn nhất thế giới trong nhiều năm tới.
Điều đó cho thấy AI hiện không còn là một “xu hướng công nghệ” đơn thuần mà đang trở thành cuộc tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế toàn cầu. Và trong mọi cuộc chuyển đổi lớn, thị trường luôn bắt đầu phân biệt rất rõ giữa những doanh nghiệp tạo ra giá trị thực và những doanh nghiệp chỉ cố gắng bám vào xu hướng.
Đây cũng là hàm ý rất sâu với doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Trong vài năm tới, khoảng cách giữa doanh nghiệp mạnh và yếu có thể không còn nằm ở quy mô văn phòng hay số lượng nhân sự, mà nằm ở khả năng dùng AI để tạo năng suất vượt trội. Ngược lại, những doanh nghiệp âm thầm dùng AI để tối ưu vận hành, giảm chi phí, tăng tốc sản xuất, hiểu khách hàng sâu hơn, cá nhân hóa dịch vụ, nâng cao năng suất đội ngũ và xây dựng hệ thống dữ liệu riêng mới là những doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững trong nền kinh tế mới.
 |
| Chuyên gia nhận định: Cuộc đua AI toàn cầu đang chuyển sang “ai tạo ra giá trị kinh doanh thật hơn”. |
Một trong những thay đổi lớn nhất hiện nay là AI không còn là câu chuyện của bộ phận công nghệ. Theo Harvard Business Review, AI hiện đã trở thành chủ đề của hội đồng quản trị, chiến lược sống còn, giá trị doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh dài hạn. Các CEO không còn hỏi AI có quan trọng không, mà đang hỏi doanh nghiệp của họ có đủ nhanh để chuyển đổi trước khi thị trường thay đổi hoàn toàn hay không.
Với Việt Nam, đây có thể là thời điểm đặc biệt quan trọng. Trong khi thế giới bước vào giai đoạn “AI tạo giá trị thật”, Việt Nam lại đang đúng hướng khi thúc đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức với tốc độ rất nhanh. Nhưng cũng chính vì vậy, cộng đồng doanh nghiệp Việt sẽ phải bước vào một cuộc cạnh tranh khắt khe hơn rất nhiều. Cuộc chơi mới sẽ không thuộc về những người nói nhiều, thử nghiệm sớm nhất về AI, mà thuộc về những doanh nghiệp thượng tôn pháp luật, chuyển AI thành năng lực vận hành, dữ liệu, hiệu quả và lợi nhuận thực tế một cách nhanh nhất.
Và có lẽ, đây mới là tín hiệu quan trọng nhất của nền kinh tế toàn cầu hiện nay: thời kỳ “AI để gây chú ý” đang khép lại. Một thời kỳ mới đang bắt đầu, nơi chỉ những doanh nghiệp biến AI thành giá trị kinh doanh thật mới có thể tồn tại và vươn lên dẫn đầu.
