Luật AI của EU chính thức vào guồng: Big Tech bước vào “bài kiểm tra” minh bạch toàn cầu

Đạo luật AI mang tính bước ngoặt của châu Âu đã chính thức bước vào giai đoạn thực thi, đưa Brussels đến gần hơn với tham vọng biến mình thành “người viết luật chơi” cho trí tuệ nhân tạo toàn cầu.

Trong thời gian tới, Liên minh châu Âu sẽ phải chứng minh liệu bộ quy tắc AI toàn diện của mình có thể được chuyển hóa thành các yêu cầu mà doanh nghiệp thực sự tuân thủ được hay không, đồng thời liệu khuôn khổ này có đủ sức trở thành chuẩn tham chiếu cho thị trường AI quốc tế.

Luật AI của EU chính thức vào guồng: Big Tech bước vào “bài kiểm tra” minh bạch toàn cầu

Cột mốc ngày 2/8 trở thành bước ngoặt đáng chú ý. Đây là thời điểm các nghĩa vụ minh bạch đầu tiên của Đạo luật AI bắt đầu đi vào thực tế. Từ thời điểm này, các yêu cầu mới về minh bạch và công khai thông tin bắt đầu có hiệu lực đối với chatbot cũng như các nội dung được tạo ra bởi AI.

Dù Văn phòng AI của châu Âu chưa tiến hành truy tố công ty nào thuộc phạm vi điều chỉnh của đạo luật vì hành vi sai phạm, cơ quan này hiện đã có thể yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin hoặc mở quyền truy cập vào các mô hình AI.

Với doanh nghiệp công nghệ, đây không còn là cuộc thảo luận chính sách trên giấy. Patrick Van Eecke, đối tác tại Cooley ở Brussels và là người tư vấn cho các doanh nghiệp về tuân thủ Đạo luật AI, cho rằng cột mốc ngày 2/8 có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình đưa luật vào thực tế.

Theo ông, đây là thời điểm người dùng phổ thông có thể bắt đầu cảm nhận tác động của đạo luật, chẳng hạn thông qua các thông báo cho biết họ đang tiếp xúc với nội dung do AI tạo ra.

Đáng chú ý, sức ảnh hưởng của Đạo luật AI có thể vượt xa biên giới châu Âu. Dù quá trình thực thi với từng công ty có thể phức tạp, kết quả tuân thủ sau cùng được đánh giá sẽ tác động mạnh đến cách doanh nghiệp lựa chọn vận hành trên toàn thế giới.

Amy Worley, giám đốc điều hành kiêm chuyên viên bảo vệ dữ liệu tại Berkeley Research Group, nhận định thị trường đang cần một bộ tiêu chuẩn trong bối cảnh công nghệ AI phát triển với tốc độ rất nhanh, và Đạo luật AI của EU hiện là một trong những khuôn khổ đầu tiên đóng vai trò đó.

Theo bà, các thông báo minh bạch theo yêu cầu của Đạo luật AI đang dần xuất hiện rộng rãi hơn. Việc sử dụng dấu bản quyền hoặc dấu nhận diện nội dung cũng có thể trở thành một lớp bảo vệ pháp lý cho doanh nghiệp trong các vụ kiện tụng liên quan.

Big Tech bắt đầu phát tín hiệu thích ứng. Anthropic là một ví dụ điển hình khi công ty này thông báo rằng các phiên bản Claude trong tương lai sẽ tạo ra văn bản có chứa dấu nhận diện nhằm đáp ứng yêu cầu của Đạo luật AI của EU.

Anthropic cho biết loại văn bản này sẽ không thể phân biệt bằng mắt thường đối với người đọc, nhưng công ty dự kiến cung cấp một API phát hiện dấu nhận diện cho người dùng trong thời gian tới.

Google và Meta cũng cho biết trong tháng 7 rằng họ sẽ áp dụng, đồng thời tiếp tục phát triển các công cụ phục vụ minh bạch và đánh dấu nội dung. Meta cho biết sẽ phối hợp với Văn phòng AI của EU nhằm duy trì cách tiếp cận tuân thủ theo hướng thực tế, có khả năng tương tác và mang lại giá trị sử dụng.

OpenAI cho biết đang công bố các bản tóm tắt dữ liệu huấn luyện phù hợp với yêu cầu của đạo luật, kèm theo các tín hiệu về nguồn gốc nội dung được nhúng sẵn. Trong khi đó, việc tuân thủ của Microsoft liên quan đến các điều chỉnh về quản trị nội bộ và quản lý rủi ro.

Tuy nhiên, cuộc chơi mới chỉ bắt đầu. Những yêu cầu minh bạch có hiệu lực trong tháng 8 mới chỉ là một phần trong lộ trình triển khai Đạo luật AI.

Các quy định dành cho những hệ thống AI có mức rủi ro cao, bao gồm ứng dụng trong giáo dục, sinh trắc học, di cư cũng như AI được tích hợp trong sản phẩm vật lý, sẽ được áp dụng ở các giai đoạn sau, lần lượt vào tháng 12/2027 và tháng 8/2028.

Điều này đồng nghĩa thị trường sẽ cần thêm nhiều năm trước khi có thể đánh giá đầy đủ tác động thực tế của đạo luật đối với ngành AI và hoạt động của doanh nghiệp.

Tựu trung, châu Âu có thể không khiến phần còn lại của thế giới sao chép chính xác luật AI của mình. Tuy nhiên, khối này có thể cũng không cần làm điều đó để tạo ra ảnh hưởng.

Nếu ngày càng nhiều doanh nghiệp xem Đạo luật AI là chuẩn mặc định về minh bạch và quản trị rủi ro, Brussels vẫn có thể định hình luật chơi AI toàn cầu, ngay cả trong trường hợp các quy định của họ không trực tiếp áp dụng tại mọi thị trường.