Vì sao Ngân hàng Nhà nước siết chặt lãi suất thỏa thuận và các chiêu trò "lách luật"

Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 mới đây đã yêu cầu các ngân hàng nghiêm túc thực hiện các quy định của pháp luật về huy động ngoại tệ và cho vay cầm cố bằng ngoại tệ. Đồng thời, không để xảy ra tình trạng giảm lãi suất mang tính hình thức hoặc áp dụng các cơ chế làm phát sinh mặt bằng lãi suất thực tế cao hơn mức công bố.

Bản chất của "lãi suất hai giá" và hệ lụy đến nền kinh tế

Để hiểu vì sao Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 phải ra lệnh kiểm soát chặt chẽ lãi suất thỏa thuận, trước hết cần nhìn vào thực tế thị trường từ cuối năm ngoái đến nay. Khi thanh khoản có những thời điểm gặp khó khăn, các ngân hàng chịu áp lực rất lớn về mặt doanh số và nguồn vốn.

Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 tại số 504, phố Xã Đàn, Phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Thành phố Hà Nội.

Theo đúng chỉ đạo của Chính phủ và Thông báo số 117/TB-NHNN, các ngân hàng từ ngày 10/4/2026 phải giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi. Trên giấy tờ và bảng điện tử, các nhà băng đều tuân thủ nghiêm túc để báo cáo. Tuy nhiên, nếu chỉ giảm lãi suất mang tính hình thức thì không giải quyết được gốc rễ vấn đề.

Để giữ chân các khách hàng lớn, nhiều chi nhánh ngân hàng đã tự ý sử dụng các chương trình ưu đãi, chính sách cộng lãi suất, hoặc cơ chế phê duyệt lãi suất ngoại lệ. Đây bản chất là cuộc đua "lãi suất hai giá". Việc này vô tình làm phát sinh mặt bằng lãi suất thực tế cao hơn mức công bố, đẩy các tổ chức tín dụng vào vòng xoáy cạnh tranh thiếu lành mạnh, khiến dòng vốn chảy vào nền kinh tế bị đội giá lên cao.

Lật tẩy chiêu trò lách quy định bằng tài sản ngoại tệ

Một lý do cốt lõi khác khiến cơ quan quản lý phải tuýt còi là hiện tượng lách quy định về huy động ngoại tệ để thực hiện cho vay VND có bảo đảm bằng ngoại tệ, sau đó lại gửi ngược VND tại chính ngân hàng để hưởng chênh lệch lãi suất.

Chiêu thức này vận hành rất tinh vi, khách hàng có nguồn ngoại tệ (như USD) nhưng do quy định trần lãi suất huy động ngoại tệ bằng 0%, họ sẽ không gửi thông thường. Thay vào đó, họ dùng số ngoại tệ này làm tài sản thế chấp để vay một khoản tiền VND từ ngân hàng với lãi suất ưu đãi. Sau khi nhận được tiền VND, họ không đưa vào sản xuất kinh doanh mà đem gửi tiết kiệm ngược lại vào chính ngân hàng đó để hưởng mức lãi suất cao hơn.

Tiểu xảo này giúp cả ngân hàng lẫn khách hàng "né" được quy định về quản lý ngoại hối, nhưng lại tạo ra dòng vốn ảo, làm méo mó thị trường tiền tệ. Vì vậy, NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng phải rà soát toàn bộ quá trình thực thi, bảo đảm không làm gia tăng mặt bằng lãi suất huy động.

Siết rủi ro đạo đức và những cái bẫy tinh vi

Khi cuộc đua ngầm vượt tầm kiểm soát, áp lực đè nặng lên nhân viên nhà băng, dẫn đến những rủi ro lớn về đạo đức nghề nghiệp. NHNN cảnh báo tình trạng nhân viên lợi dụng sự tin tưởng của khách hàng, hứa hẹn mức lãi suất thỏa thuận cao hơn thực tế để yêu cầu khách hàng ký khống trước các loại giấy tờ.

Nguy hiểm hơn, trên thị trường đã xuất hiện tội phạm công nghệ cao lừa đảo người dân đăng nhập vào các website giả mạo để nhận "mã lãi suất cao", từ đó chiếm đoạt thông tin tài khoản và tài sản.

Để lập lại trật tự, NHNN yêu cầu các ngân hàng phải tăng cường kiểm tra nội bộ, kiểm soát chặt chẽ cơ cấu kỳ hạn huy động vốn và cấp tín dụng. Các nhà băng buộc phải tự tiết giảm chi phí vận hành để có dư địa giảm lãi suất thực chất, tập trung dòng vốn vào các lĩnh vực sản xuất ưu tiên, đồng thời thắt chặt khâu thẩm định để hạn chế tối đa nợ xấu mới phát sinh.