VCCI lo ngại đề xuất đánh thuế cổ tức bằng cổ phiếu ngay khi nhận ảnh hưởng nhà đầu tư

VCCI lo ngại đề xuất đánh thuế cổ tức bằng cổ phiếu ngay khi nhận ảnh hưởng nhà đầu tư

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa chính thức bày tỏ quan ngại về đề xuất của Bộ Tài chính trong dự thảo sửa đổi Nghị định 126, theo đó sẽ thực hiện khấu trừ và nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) ngay tại thời điểm nhà đầu tư nhận cổ tức hoặc cổ phiếu thưởng.

Cụ thể, theo dự thảo đang được lấy ý kiến, cơ quan soạn thảo đề xuất việc thu thuế TNCN phát sinh từ cổ tức bằng cổ phiếu sẽ được thực hiện ngay khi cổ đông nhận số cổ phiếu này, thay vì chờ đến thời điểm họ bán ra và thu được thu nhập thực tế. Tổ chức phát hành sẽ có trách nhiệm khấu trừ và nộp thay phần thuế này cho cơ quan thuế.

Cổ tức bằng cổ phiếu không tạo ra thu nhập thực tế

Trong văn bản góp ý gửi Bộ Tài chính, VCCI khẳng định, về bản chất, cổ tức bằng cổ phiếu là một điều chỉnh kỹ thuật trong cơ cấu vốn của doanh nghiệp, không làm phát sinh thu nhập thực tế tại thời điểm chia. Tổng giá trị tài sản của cổ đông không tăng lên, dù số lượng cổ phiếu nắm giữ có thay đổi.

Dẫn chứng cụ thể, VCCI phân tích: nếu một nhà đầu tư đang sở hữu 100.000 cổ phiếu có giá 30.000 đồng/cổ phiếu (tương đương 3 tỷ đồng), khi doanh nghiệp chia cổ tức bằng cổ phiếu theo tỷ lệ 2:1, nhà đầu tư sẽ nhận thêm 50.000 cổ phiếu. Tuy nhiên, giá cổ phiếu sau đó sẽ được điều chỉnh giảm về 20.000 đồng/cổ phiếu, khiến tổng tài sản không đổi – vẫn là 3 tỷ đồng. Dù không có thu nhập thực tế, theo đề xuất mới, nhà đầu tư vẫn phải nộp khoảng 25 triệu đồng tiền thuế.

“Việc đánh thuế khi chưa phát sinh dòng tiền thực sự sẽ gây áp lực tài chính không cần thiết, đồng thời tiềm ẩn rủi ro thanh khoản cho nhà đầu tư cá nhân,” VCCI nêu rõ trong văn bản góp ý.

Gây tác động tiêu cực tới chiến lược đầu tư dài hạn

Theo đánh giá của VCCI, đề xuất thu thuế ngay tại thời điểm chia cổ tức bằng cổ phiếu có thể làm giảm sức hấp dẫn của các chiến lược đầu tư dài hạn, vốn là mục tiêu mà Chính phủ và ngành tài chính đang tích cực thúc đẩy nhằm phát triển thị trường chứng khoán ổn định, lành mạnh.

Từ góc độ doanh nghiệp, việc chia cổ tức bằng cổ phiếu giúp giữ lại dòng tiền để tái đầu tư, trong khi cổ đông vẫn được tăng tỷ lệ sở hữu một cách gián tiếp. Đây là giải pháp cân bằng lợi ích giữa doanh nghiệp và cổ đông trong bối cảnh nhiều công ty đang cần nguồn lực để mở rộng sản xuất – kinh doanh.

Tác động ngân sách và góc nhìn dài hạn

Theo số liệu từ cơ quan thuế, trong giai đoạn 2016–2024, số thuế TNCN thực thu từ cổ tức bằng cổ phiếu chỉ đạt khoảng 1.318 tỷ đồng. Nếu áp dụng phương án thu thuế ngay khi chia, ước tính số thu có thể vượt 17.400 tỷ đồng. Tuy nhiên, VCCI nhấn mạnh rằng phần lớn cổ đông hiện nay chọn giữ cổ phiếu lâu dài, số tiền “chưa thu” thực chất vẫn nằm lại trong doanh nghiệp và đang góp phần tạo việc làm, tăng trưởng GDP, cũng như nguồn thu gián tiếp từ các sắc thuế khác.

VCCI cho rằng việc duy trì chính sách hiện hành – chỉ đánh thuế khi cổ đông bán cổ phiếu và thu được thu nhập – là phương án hợp lý, vừa đảm bảo nguyên tắc công bằng thuế, vừa không làm triệt tiêu động lực đầu tư dài hạn.

“Chính sách thuế không chỉ cần đảm bảo thu đúng, thu đủ mà còn phải tạo điều kiện để khuyến khích sản xuất, đầu tư và nuôi dưỡng nguồn thu ổn định cho ngân sách trong dài hạn,” VCCI nhấn mạnh.

Trên tinh thần đó, VCCI kiến nghị Bộ Tài chính tiếp tục duy trì phương thức đánh thuế tại thời điểm cổ đông có thu nhập thực tế từ giao dịch chuyển nhượng, đồng thời sử dụng chính sách thuế như một công cụ hỗ trợ, thúc đẩy phát triển thị trường vốn theo hướng lành mạnh, minh bạch và bền vững.