Từ câu chuyện gạo ST25, đừng mua niềm tin bằng một chiếc nhãn

Cảnh báo từ doanh nghiệp về gạo ST25 không rõ nguồn gốc, giả nhãn hiệu hoặc bị pha trộn cho thấy người mua không thể chỉ nhìn vào bao bì. Kiểm tra xuất xứ, truy xuất sản phẩm và lựa chọn doanh nghiệp minh bạch là cách thiết thực để bảo vệ quyền lợi và góp phần làm sạch thị trường.

Câu chuyện ST25 cho thấy một nguyên tắc rộng hơn của thị trường tiêu dùng đó là, hương hiệu càng có giá trị, nguy cơ bị lợi dụng càng cần được kiểm soát bằng khả năng truy xuất và sự tỉnh táo của người mua. Ảnh Châu Anh

Một bao gạo mang tên ST25 có thể tạo cảm giác yên tâm, nhưng cái tên in trên bao bì chưa đủ để chứng minh sản phẩm có đúng nguồn gốc. Câu chuyện được doanh nghiệp chia sẻ tại một hội nghị ở Tây Ninh cho thấy phía sau một thương hiệu có giá trị là bài toán không chỉ của cơ quan quản lý, mà còn của doanh nghiệp và chính người tiêu dùng.

Một cái tên có thể bị đánh tráo như thế nào?

Trên thị trường gạo, ST25 không phải một cái tên thông thường, gạo ST25 của kỹ sư Hồ Quang Cua và cộng sự từng được vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới” năm 2019; năm 2023 và 2025 tiếp tục giành giải cao nhất tại cuộc thi do The Rice Trader tổ chức. Chính giá trị thương hiệu ấy khiến ST25 trở thành cái tên có sức hút trên thị trường.

Trao đổi với phóng viên tại Hội nghị chuỗi cung ứng hàng hóa xuất nhập khẩu, thương mại điện tử tổ chức tại Tây Ninh vào đầu tháng 9/2026, đại diện Công ty TNHH Gạo Ngon Nhất có trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh nêu một thực tế đáng chú ý: Có trường hợp “vẫn là gạo ST25 nhưng không có truy nguyên nguồn gốc”, tức người bán lấy gạo từ nguồn khác rồi gắn nhãn ST25. Một dạng khác được mô tả là gạo không phải ST25 nhưng được đóng trong bao bì mang nhãn ST25. Đáng lưu ý hơn là khả năng trộn ST25 với một loại gạo có đặc điểm tương tự, khiến người mua rất khó nhận biết bằng mắt thường.

Đây là điểm người tiêu dùng cần đặc biệt lưu ý: Hàng giả không phải lúc nào cũng là sản phẩm hoàn toàn giả. Có khi sản phẩm bên trong vẫn là gạo thật, nhưng thông tin về giống, nguồn gốc, thương hiệu hoặc tỷ lệ phối trộn lại không đúng với những gì người mua được giới thiệu. Khi đó, thứ bị đánh tráo không chỉ là một bao gạo, mà là niềm tin của người tiêu dùng.

Thương hiệu uy tín, phải bắt đầu từ khả năng truy xuất

Một doanh nghiệp làm ăn chân chính không thể chỉ nói sản phẩm của mình tốt, do đó họ phải có khả năng chứng minh sản phẩm đến từ đâu, được sản xuất như thế nào và được đưa ra thị trường qua những kênh nào. Đại diện doanh nghiệp cho rằng, việc bảo vệ thương hiệu cần được thực hiện bằng nhiều lớp, từ đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sử dụng tem chống giả đến công khai thông tin về hệ thống phân phối để người mua có thể kiểm tra. Đặc biệt, doanh nghiệp phải quản lý được chuỗi cung ứng và xây dựng cơ chế truy xuất nguồn gốc.

Đây cũng không phải câu chuyện chỉ nằm ở trách nhiệm tự nguyện của doanh nghiệp. Hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Công Thương hiện cho phép định danh sản phẩm, hàng hóa và tra cứu thông tin thông qua mã truy vết, cho thấy truy xuất đang trở thành một công cụ quan trọng trong minh bạch hóa thị trường, theo Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương.

Với doanh nghiệp chân chính, truy xuất nguồn gốc vì thế không đơn thuần là một con tem trên bao bì. Đó phải là một hệ thống dữ liệu đủ để trả lời câu hỏi: Sản phẩm này từ đâu mà có?

Người mua cũng cần thay đổi cách lựa chọn

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hiện hành xác lập quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hóa, trong đó có nguồn gốc, xuất xứ; đồng thời người tiêu dùng có quyền lựa chọn hàng hóa và tổ chức, cá nhân kinh doanh theo nhu cầu của mình. Nhưng quyền lựa chọn chỉ thực sự có giá trị khi người mua chủ động sử dụng nó, theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ.

Với những sản phẩm có thương hiệu mạnh như gạo ST25, người tiêu dùng không nên chỉ nhìn vào tên sản phẩm, hình thức bao bì hay mức giá. Cần kiểm tra nhà sản xuất, địa chỉ, thông tin truy xuất, tem xác thực, kênh phân phối và hóa đơn, chứng từ khi cần thiết. Nếu một sản phẩm được quảng cáo là chính hãng nhưng người bán không thể giải thích rõ nguồn gốc, đó là dấu hiệu cần thận trọng.

Một lựa chọn tưởng như nhỏ của người mua lại tạo ra tác động rất lớn đối với thị trường. Bởi lẽ, khi người tiêu dùng ưu tiên sản phẩm minh bạch, doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và thương hiệu sẽ có thêm động lực duy trì cách làm tử tế. Ngược lại, nếu người mua chỉ quan tâm đến giá rẻ mà bỏ qua nguồn gốc, thị trường rất dễ tạo lợi thế cho những cách kinh doanh dựa vào sự nhập nhèm.

Một bao gạo mang tên ST25 có thể tạo cảm giác yên tâm, quan trọng hơn người tiêu dùng biết mình đang mua của ai, sản phẩm từ đâu và doanh nghiệp có đủ trách nhiệm để chứng minh điều mình cam kết hay không. Ảnh minh họa thực hiện bởi A.I

Cảnh báo không chỉ dành cho gạo

Câu chuyện ST25 cho thấy một nguyên tắc rộng hơn của thị trường tiêu dùng đó là, hương hiệu càng có giá trị, nguy cơ bị lợi dụng càng cần được kiểm soát bằng khả năng truy xuất và sự tỉnh táo của người mua. Một doanh nghiệp chân chính phải bảo vệ sản phẩm của mình, đồng thời cơ quan quản lý phải tăng khả năng kiểm tra, phát hiện và xử lý. Nhưng ở điểm cuối của chuỗi thị trường, người tiêu dùng cũng là một “bộ lọc” quan trọng. Và cũng không thể xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh nếu sản phẩm làm thật, bán thật phải cạnh tranh với những sản phẩm mượn tên tuổi của người khác để bán hàng. Hơn nữa là không thể yêu cầu thị trường minh bạch nếu người mua không đặt câu hỏi về nguồn gốc sản phẩm.

Người tiêu dùng thông minh không nhất thiết phải là người mua sản phẩm đắt nhất, mà đó là người biết mình đang mua của ai, sản phẩm từ đâu và doanh nghiệp có đủ trách nhiệm để chứng minh điều mình cam kết hay không. Trong một thị trường ngày càng nhiều lựa chọn, đó chính là cách người tiêu dùng bỏ phiếu cho những doanh nghiệp làm ăn chân chính.