Trung tâm Vũ trụ Việt Nam sẵn sàng đón “mắt thần” 600 kg

Sau hơn một thập kỷ nỗ lực triển khai, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đã chuyển sang giai đoạn vận hành. Công trình rộng khoảng 9 ha, được khánh thành tháng 3/2026, đang từng bước hoàn thiện vai trò của một hạ tầng vũ trụ quốc gia, nơi kết nối nghiên cứu, điều khiển vệ tinh và khai thác dữ liệu không gian.

Đáng chú ý, hệ thống mặt đất tại đây đã sẵn sàng cho nhiệm vụ tiếp nhận và xử lý dữ liệu từ LOTUSat-1 - vệ tinh radar khoảng 600 kg, được kỳ vọng cung cấp thêm một công cụ quan sát Trái đất phục vụ phòng chống thiên tai, quản lý tài nguyên và giám sát môi trường.

Không chỉ là một tòa nhà

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Hòa Lạc được xây dựng như một tổ hợp nhiều chức năng, thay vì một công trình đơn lẻ.

Trung tâm Điều hành VNSC - (Ảnh: https://baochinhphu.vn).

Các hạng mục gồm Trung tâm Điều hành, Trung tâm Khai thác và Ứng dụng dữ liệu vệ tinh, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển vệ tinh, Trung tâm gia công cùng hệ thống mặt đất với ăng-ten thu tín hiệu đường kính 9,3m. Bên cạnh đó là Bảo tàng Vũ trụ, Trung tâm đa phương tiện và Nhà khách quốc tế.

Toàn bộ cấu trúc được thiết kế để hình thành một chuỗi hoạt động tương đối khép kín: nghiên cứu và phát triển công nghệ, chế tạo - thử nghiệm vệ tinh, điều khiển vận hành, tiếp nhận tín hiệu, xử lý dữ liệu và đưa sản phẩm dữ liệu đến các đơn vị sử dụng.

Ngoài cơ sở Hòa Lạc, dự án còn có Trung tâm hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ vũ trụ tại 18 Hoàng Quốc Việt và Đài Thiên văn Nha Trang, tạo thành mạng lưới phục vụ đào tạo, nghiên cứu và phổ biến kiến thức vũ trụ.

VNSC cho biết trong năm 2026 đang thực hiện việc chuyển hoạt động chính từ cơ sở Hoàng Quốc Việt lên Hòa Lạc.

“Bộ não” dưới mặt đất chờ LOTUSat-1

Điểm đáng chú ý nhất của tổ hợp tại Hòa Lạc nằm ở hệ thống mặt đất.

Nếu LOTUSat-1 là một “mắt thần” quan sát Trái đất từ quỹ đạo, hệ thống tại Hòa Lạc đảm nhiệm phần việc ở phía dưới: điều khiển vệ tinh, tiếp nhận tín hiệu, lưu trữ và xử lý dữ liệu.

Bên trong Bảo tàng Vũ trụ Việt Nam - (Ảnh: https://baochinhphu.vn).

Hệ thống gồm ăng-ten đường kính 9,3m, Trung tâm Điều khiển và Vận hành vệ tinh cùng Trung tâm Xử lý dữ liệu vệ tinh. Đây là những cấu phần quan trọng để biến tín hiệu từ một vệ tinh trên quỹ đạo thành dữ liệu có thể khai thác trên mặt đất.

LOTUSat-1 có khối lượng khoảng 600kg, sử dụng cảm biến radar khẩu độ tổng hợp (SAR). Công nghệ này cho phép vệ tinh quan sát cả ngày lẫn đêm và xuyên qua điều kiện nhiều mây, sương mù - đặc điểm có ý nghĩa đối với một quốc gia thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa bão như Việt Nam. Vệ tinh có khả năng phát hiện các vật thể kích thước từ khoảng 1m trên mặt đất.

Tuy nhiên, LOTUSat-1 chưa được phóng lên quỹ đạo. Theo thông tin VNSC cập nhật tháng 7/2026, vệ tinh dự kiến được phóng trong năm tài khóa 2027 của Nhật Bản. Vì vậy, giá trị trước mắt của Trung tâm Vũ trụ Việt Nam nằm ở việc hoàn thiện năng lực sẵn sàng vận hành hệ thống, thay vì đã khai thác dữ liệu từ LOTUSat-1.

Hơn 7.000 tỷ đồng cho năng lực vũ trụ

Dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam là dự án khoa học - công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản.

Hai mục tiêu lớn của dự án là xây dựng hạ tầng hiện đại, tiếp nhận chuyển giao để từng bước làm chủ công nghệ vệ tinh quan sát Trái đất; đồng thời nâng cao năng lực sử dụng dữ liệu viễn thám cho phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên, giám sát môi trường, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.

Một phần quan trọng của dự án không nằm ở những công trình có thể nhìn thấy, mà ở quá trình đào tạo nhân lực và tiếp nhận công nghệ.

Trước LOTUSat-1, đội ngũ Việt Nam đã từng bước phát triển các vệ tinh có khối lượng từ 1 kg, 4 kg đến khoảng 50 kg. LOTUSat-1 đưa quy mô nhiệm vụ lên một cấp độ khác, đồng thời tạo điều kiện để kỹ sư Việt Nam tiếp cận sâu hơn với vận hành vệ tinh radar, lập kế hoạch chụp, truyền dữ liệu, xử lý ảnh và khai thác sản phẩm viễn thám.