Việt Nam đã thu hút ngày càng nhiều dự án bán dẫn, hình thành đội ngũ kỹ sư thiết kế và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu, nhưng khoảng cách từ tham gia chuỗi cung ứng đến làm chủ công nghệ vẫn còn lớn. Đây là vấn đề được đặt ra tại hội thảo về xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu tổ chức ngày 17/11.
Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Hoàng Giang cho rằng Việt Nam không thể dừng ở thu hút đầu tư hay tham gia các công đoạn sẵn có, mà cần xây dựng năng lực nghiên cứu, phát triển sản phẩm và từng bước làm chủ công nghệ. Hiện quy mô doanh nghiệp trong nước, khả năng R&D và mức độ tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng cao vẫn còn hạn chế.
![]() |
| PGS.TS Nguyễn Ái Việt - Viện trưởng IGNITE : Muốn tạo đầu ra cho chip chuyên dụng, Việt Nam cần phát triển công nghiệp điện tử, thị trường thiết bị sử dụng chip. Nghiên cứu, thiết kế phải xuất phát từ nhu cầu ứng dụng, có doanh nghiệp tiếp nhận. Cần huy động giáo sư, nhà nghiên cứu gắn nghiên cứu với công nghiệp. Thành tố “cộng một” là đưa Việt Nam thành điểm đến của nhà đầu tư, chuyên gia, chuyển giao công nghệ. |
Chọn phân khúc phù hợp thay vì chạy đua chip tiên tiến
Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam theo Quyết định 1018/QĐ-TTg xác định công thức C = SET + 1, trong đó trọng tâm là chip chuyên dụng, công nghiệp điện tử, nhân lực và đưa Việt Nam trở thành điểm đến mới của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu có ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, một nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử, doanh thu công nghiệp bán dẫn trên 25 tỷ USD mỗi năm và hơn 50.000 kỹ sư, cử nhân trong lĩnh vực này.
Thay vì cạnh tranh trực tiếp ở những dòng chip đa dụng tiên tiến đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn, Bộ Khoa học và Công nghệ định hướng tập trung R&D vào các phân khúc có khả năng tạo lợi thế như chip AI tại biên, chip IoT, chip công suất, bán dẫn hợp chất và chip phục vụ hạ tầng viễn thông thế hệ mới.
Cách tiếp cận này phù hợp với một điểm cốt lõi của chiến lược: nghiên cứu phải gắn với nhu cầu ứng dụng và thị trường. Một thiết kế chip chỉ thực sự tạo giá trị khi có doanh nghiệp tiếp nhận, sản xuất và đưa vào thiết bị, hệ thống cụ thể.
Ba điểm nghẽn nằm ở R&D, nhân lực và cơ chế tài chính
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, ba rào cản lớn hiện nay là chi phí hạ tầng nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm cao; thiếu tổng công trình sư, kỹ sư trưởng có kinh nghiệm; và cơ chế tài chính R&D chưa đủ linh hoạt.
Để giảm chi phí nghiên cứu, Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến đưa vào vận hành Trung tâm Quốc gia Hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, cung cấp máy chủ hiệu năng cao, phần mềm thiết kế điện tử EDA và phòng thí nghiệm đo kiểm dùng chung với chi phí ưu đãi cho viện, trường và doanh nghiệp.
Chính sách hạ tầng cũng đang được mở rộng. Quyết định 1483/QĐ-TTg ngày 4/8/2026 phê duyệt Đề án phát triển các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia tập trung cho công nghệ chiến lược, tạo thêm nền tảng dùng chung cho các lĩnh vực công nghệ cao.
Ở chiều nhân lực, thách thức không chỉ nằm ở số lượng kỹ sư mà còn ở đội ngũ có khả năng dẫn dắt các dự án phức tạp. Vì vậy, đào tạo phải gắn với thiết bị, quy trình và dự án thực tế, đồng thời thu hút chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài tham gia dẫn dắt các nhóm R&D trong nước.
Thước đo phải là sản phẩm và tài sản trí tuệ Việt Nam
Thu hút các tập đoàn quốc tế vẫn rất quan trọng, nhưng FDI chỉ tạo ra lợi thế dài hạn nếu đi cùng khả năng học hỏi, chuyển giao, phát triển doanh nghiệp trong nước và hình thành tài sản trí tuệ.
Chiến lược đến năm 2030 cũng yêu cầu phát triển một số sản phẩm bán dẫn chuyên dụng, hình thành năng lực cơ bản ở các công đoạn nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, đóng gói và kiểm thử. Xa hơn, mục tiêu đến năm 2050 là xây dựng hệ sinh thái bán dẫn tự chủ và có năng lực dẫn đầu ở một số phân khúc của chuỗi giá trị.
Vì vậy, bước chuyển quan trọng của công nghiệp bán dẫn Việt Nam trong giai đoạn tới không nên chỉ được đo bằng số dự án hay tổng vốn đầu tư. Thước đo có ý nghĩa hơn là số sản phẩm được thiết kế trong nước, số bằng sáng chế và tài sản trí tuệ được tạo ra, năng lực sản xuất thử nghiệm và khả năng đưa chip Việt vào những sản phẩm thương mại có thị trường.
Khi R&D, nhân lực, hạ tầng dùng chung và doanh nghiệp được kết nối thành một hệ sinh thái, Việt Nam mới có thể chuyển từ vị trí tiếp nhận dòng vốn bán dẫn sang từng bước làm chủ những công nghệ và sản phẩm có giá trị cao hơn trong chuỗi toàn cầu.
