Sự cố kỹ thuật dài hơn 4 giờ đã tạo ra hiệu ứng dây chuyền kéo dài nhiều ngày đối với hàng không Mỹ. Dù Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã đưa hệ thống kiểm soát không lưu trở lại trạng thái ổn định và dỡ lệnh dừng cất cánh từ tối 13/11 nhưng vẫn có hàng nghìn chuyến bay tiếp tục bị hủy hoặc chậm trong những ngày sau đó do máy bay, tổ bay và lịch khai thác trên toàn mạng lưới bị đảo lộn.
FAA cho biết khoảng 12.462 chuyến bay bị hủy trong ngày 13/11, trong đó 9.082 chuyến thuộc các hãng hàng không lớn; cơ quan này đồng thời lưu ý không phải toàn bộ số chuyến hủy đều trực tiếp xuất phát từ lệnh dừng cất cánh. Đến ngày 15/11, quá trình đưa mạng bay trở lại trạng thái bình thường vẫn diễn ra từng bước.
![]() |
| Người đứng đầu Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) Bryan Bedford dự kiến hoạt động hàng không nước này sẽ trở lại bình thường vào cuối ngày 15/11 (giờ địa phương), sau sự cố kỹ thuật khiến hàng chục nghìn chuyến bay bị hủy, ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn hành khách và gây gián đoạn hàng không quốc tế - Ảnh: https://als.com.vn |
Mở lại không phận chưa đồng nghĩa mạng bay đã bình thường
Như Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã thông tin, sự cố bắt đầu khoảng 15h30 ngày 13/11 theo giờ miền Đông Mỹ, khi hệ thống viễn thông phục vụ kiểm soát không lưu xuất hiện tình trạng dữ liệu bất ổn. Vấn đề ảnh hưởng tới 17 trong tổng số 22 Trung tâm Kiểm soát Không lưu đường dài, sau đó lan sang một số cơ sở kiểm soát tiếp cận, buộc FAA phải giữ toàn bộ chuyến bay chuẩn bị cất cánh trên mặt đất để giảm tải cho hệ thống.
Khoảng 3.500 máy bay đang hoạt động trên không tại thời điểm đó vẫn được kiểm soát và đưa xuống an toàn. FAA nhấn mạnh radar và liên lạc không bị mất hoàn toàn, nhưng độ tin cậy của dữ liệu không còn đủ để tiếp tục duy trì lưu lượng bay ở mức bình thường.
Đến 20h15 cùng ngày, lệnh dừng cất cánh được dỡ bỏ. Tuy nhiên, việc sửa xong hệ thống kỹ thuật mới chỉ giải quyết nút thắt đầu tiên, bởi hàng nghìn máy bay đã không đến được sân bay kế tiếp đúng lịch, trong khi các tổ bay và hành khách cũng bị xáo trộn trên phạm vi toàn quốc.
Ngày 14/11, hàng nghìn chuyến tiếp tục bị hủy. Sang ngày 15/11, Reuters ghi nhận khoảng 2.100 chuyến bay vẫn bị hủy và khoảng 9.400 chuyến bị chậm, cho thấy tác động của sự cố kéo sang ngày thứ ba dù hệ thống kiểm soát không lưu đã được phục hồi.
Máy bay lệch vị trí kéo theo cả chuỗi khai thác bị ảnh hưởng
Hoạt động hàng không được tổ chức theo chuỗi liên tục, trong đó một máy bay có thể thực hiện nhiều chặng trong ngày, còn phi công và tiếp viên được bố trí theo lịch làm việc nối tiếp. Vì vậy, việc giữ hàng nghìn chuyến trên mặt đất trong vài giờ có thể tạo ra hậu quả kéo dài hơn rất nhiều so với thời gian xảy ra sự cố.
Khi một máy bay không thể đến điểm đến theo kế hoạch, chặng bay tiếp theo có thể thiếu tàu bay; trong khi tại sân bay nơi máy bay bị giữ lại, sân đỗ và cửa ra tàu bay có nguy cơ nhanh chóng quá tải. Một số chuyến phải điều chỉnh hành trình hoặc chuyển hướng, khiến mạng khai thác càng khó trở lại trạng thái ban đầu.
Tổ bay cũng là một giới hạn quan trọng. Phi công và tiếp viên phải tuân thủ thời gian làm nhiệm vụ và nghỉ ngơi bắt buộc, nên việc chuyến bay bị chậm nhiều giờ có thể khiến tổ bay không còn đủ điều kiện thực hiện chặng tiếp theo. Khi đó, ngay cả trong trường hợp máy bay đã sẵn sàng, hãng vẫn phải tìm nhân sự thay thế hoặc buộc phải hủy chuyến.
Đây là lý do một sự cố kỹ thuật xảy ra trong vài giờ có thể tạo ra hậu quả vận hành kéo dài nhiều ngày. Mỗi chuyến hủy không chỉ ảnh hưởng đến hành khách của chuyến đó mà còn tác động đến vị trí máy bay, lịch làm việc của tổ bay và năng lực khai thác tại những sân bay tiếp theo.
Lưu lượng dữ liệu bất thường làm quá tải thiết bị cũ
Đến ngày 15/11, FAA công bố thêm dữ liệu cho thấy hạ tầng viễn thông cũ trở nên bất ổn khi mạng FTI phải tiếp nhận khoảng 1.000 yêu cầu kết nối trong mỗi 4–5 giây. Lưu lượng bất thường này khiến một số bộ định tuyến quá tải, dẫn tới dữ liệu radar và liên lạc xuất hiện trạng thái không nhất quán.
Điều tra ban đầu tập trung vào hai địa điểm gồm một trạm radar tại Amarillo, bang Texas và một cơ sở thông tin vô tuyến tại El Dorado, bang Arkansas. Nhà cung cấp L3Harris đang thực hiện công việc nâng cấp tại El Dorado, trong đó có triển khai một router mới; sau khi hai địa điểm này được cô lập, mạng lưới trở lại trạng thái ổn định.
FAA sau đó vô hiệu hóa chức năng tương tự trên khoảng 60 router cùng loại như biện pháp phòng ngừa. Cơ quan này khẳng định chưa có bằng chứng cho thấy sự cố liên quan đến tấn công mạng, phá hoại hoặc hệ thống SMART đang được triển khai.
Thông tin điều tra cũng tiếp tục đặt ra vấn đề về tuổi đời của hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ. Reuters dẫn giới chức cho biết một số router liên quan đã được đưa vào sử dụng từ năm 2001 và bị coi là lỗi thời từ năm 2006, trong khi quá trình thay thế các nền tảng viễn thông analog bằng hệ thống số mới vẫn đang diễn ra.
Với hàng không Mỹ, tác động lớn nhất của sự cố ngày 13/11 vì vậy không nằm riêng trong hơn 4 giờ dừng cất cánh. Điều đáng chú ý hơn là khoảng thời gian nhiều ngày cần thiết để đưa hàng nghìn máy bay, hàng chục nghìn nhân viên và lịch trình khai thác trở lại đúng vị trí.
Sự cố cho thấy trong một mạng vận tải có mức độ liên kết cao, khả năng phục hồi không chỉ được đo bằng tốc độ sửa xong một thiết bị. Quan trọng hơn là hệ thống có thể cô lập lỗi, duy trì an toàn và đưa toàn bộ chuỗi khai thác trở lại trạng thái bình thường nhanh đến đâu sau khi cú sốc kỹ thuật đã kết thúc.
