Người gửi email đó là Tim Ellis, 25 tuổi, và bước đi đó đã khởi đầu hành trình biến Relativity Space thành công ty định giá 4,2 tỷ đô la chỉ sau sáu năm, đặt cược vào một ý tưởng mà gần như mọi chuyên gia hàng không vũ trụ đều cho là điên rồ, là in toàn bộ một chiếc tên lửa bằng máy in 3D kim loại.
 |
| Tim Ellis – đồng sáng lập Relativity Space, startup tiên phong ứng dụng công nghệ in 3D trong sản xuất tên lửa. |
Ông Tim Ellis lớn lên ở Plano, Texas, và thứ ông yêu thích hồi nhỏ không phải tên lửa, đó là điện ảnh. Ông mơ được làm nhà biên kịch cho Hollywood, viết những kịch bản hành động lớn. Chính vì vậy, khi chọn trường đại học, ông chọn Đại học Nam California ở Los Angeles vì đó là thành phố của những giấc mơ điện ảnh, dù ngành ông học là kỹ thuật hàng không vũ trụ.
Ở USC, ông gia nhập Phòng thí nghiệm Động lực Tên lửa của sinh viên, nơi nhóm sinh viên đã phóng thành công chiếc tên lửa do chính sinh viên thiết kế và xây dựng đầu tiên lên vũ trụ. Đó là khoảnh khắc Ellis hiểu rằng ông không cần Hollywood để kể những câu chuyện lớn nhất về loài người. Tên lửa cũng làm được điều đó.
Sau khi tốt nghiệp, Ellis làm thực tập sinh rồi trở thành kỹ sư tại Blue Origin, công ty tên lửa của Jeff Bezos, đúng lúc Blue Origin đang trong giai đoạn xây dựng những nền tảng đầu tiên. Tại đây, ông gặp Jordan Noone, người đồng sáng lập tương lai của Relativity Space, và cả hai bắt đầu chia sẻ một câu hỏi đơn giản mà không ai trong ngành thực sự đặt ra một cách nghiêm túc.
 |
| Tên lửa Terran 1 của Relativity Space được dựng đứng tại bệ phóng, chiếc tên lửa đầu tiên trên thế giới được in từ máy in 3D kim loại, biểu tượng của tầm nhìn mà Tim Ellis bắt đầu với một email gửi cho Mark Cuban. |
Điều gì sẽ xảy ra nếu có thể in một chiếc tên lửa hoàn chỉnh bằng máy in 3D kim loại, từ động cơ đến thân tên lửa, thay vì lắp ghép hàng chục nghìn linh kiện theo cách truyền thống vốn mất nhiều năm và tốn hàng trăm triệu đô?
Câu trả lời mà họ nghĩ đến là có thể, và đó là tất cả cơ sở họ có khi thành lập Relativity Space năm 2015.
Tổng giá trị hợp đồng mà Relativity Space đã ký cho tên lửa Terran R vượt 1,8 tỷ đô la, con số phản ánh mức độ tin tưởng mà ngành vệ tinh và khách hàng chính phủ đặt vào công nghệ của Relativity dù tên lửa vẫn chưa bay thương mại.
Vòng gọi vốn Series E năm 2021 do Fidelity Management dẫn đầu, với sự tham gia của BlackRock, Coatue, Tiger Global và nhiều nhà đầu tư lớn khác, nâng tổng vốn huy động lên hơn 1,2 tỷ đô la và định giá công ty ở mức 4,2 tỷ đô la. Danh sách đầu tư không chỉ có các tổ chức tài chính lớn mà còn bao gồm Mark Cuban, Jared Leto và những cái tên không tưởng trong ngành hàng không vũ trụ, minh chứng rằng ý tưởng của Ellis và Noone đã vượt qua ngưỡng điên rồ và bắt đầu được xem là có thực chất.
 |
| Stargate – hệ thống in kim loại 3D bằng robot do Relativity Space phát triển để sản xuất các cấu kiện tên lửa cỡ lớn. |
Sau khi đốt qua hơn 1 tỷ đô la và gặp liên tiếp những trở ngại trong phát triển và sản xuất, Relativity Space buộc phải thay đổi chiến lược. Cựu Giám đốc điều hành Google, Eric Schmidt, tiếp quản ghế lãnh đạo vào đầu năm 2025, trong khi Tim Ellis chuyển sang vai trò thành viên hội đồng quản trị. Công ty cũng từ bỏ định hướng in 3D toàn bộ tên lửa, chuyển sang phương pháp sản xuất truyền thống hơn để vận hành thực tế hơn. Đây là khoảnh khắc đau đớn nhất trong hành trình của Ellis, khi thứ ông đặt cả bản sắc của công ty vào đó phải được điều chỉnh lại để tồn tại. Nhưng đây cũng là khoảnh khắc phản ánh một phẩm chất quan trọng không kém tầm nhìn ban đầu, đó là đủ can đảm để nhìn nhận thực tế và thích nghi thay vì bám giữ tầm nhìn đến mức phá sản.
Tuy nhiên, di sản kỹ thuật của Ellis tại Relativity Space vẫn trường tồn theo một cách ít người nhận ra. Dưới sự lãnh đạo của ông, Relativity đã phát triển chiếc máy in kim loại 3D bằng robot lớn nhất thế giới và thử nghiệm động cơ tên lửa in 3D Aeon hơn 190 lần, một khối lượng dữ liệu kỹ thuật khổng lồ sẽ tiếp tục hình thành nền tảng cho mọi hướng đi tiếp theo của công ty.
Kỹ thuật in 3D kim loại mà Relativity phát triển đang được ngành sản xuất hàng không vũ trụ toàn cầu nhìn nhận như một đóng góp thực sự cho kho tàng công nghệ của lĩnh vực, dù chiếc tên lửa in 3D hoàn chỉnh chưa bay thương mại như kế hoạch ban đầu.
 |
| Trụ sở Relativity Space – startup công nghệ vũ trụ thu hút hơn 1,2 tỷ USD vốn đầu tư và được định giá hàng tỷ USD. |
Tài sản ước tính của Tim Ellis dao động trong khoảng từ 30 đến 60 triệu đô la, một con số khiêm tốn so với quy mô công ty ông xây dựng, nhưng phản ánh thực tế rằng ông giữ cổ phần pha loãng qua nhiều vòng gọi vốn và hiện đang ở giai đoạn chuyển đổi quyền lãnh đạo.
Bài học lớn nhất từ Tim Ellis dành cho doanh nhân Việt Nam không nằm ở con số hay công nghệ. Đó là bài học về việc đặt câu hỏi đúng trước khi tìm câu trả lời. Ellis không hỏi làm sao cải thiện tên lửa hiện tại, ông hỏi tại sao không thể in tên lửa từ đầu. Đó là hai câu hỏi khác nhau hoàn toàn, và chính câu hỏi thứ hai đã thu hút được 1,2 tỷ đô la đầu tư, 1,8 tỷ đô la hợp đồng và sự chú ý của cả ngành hàng không vũ trụ toàn cầu, dù con đường đi không bao giờ thẳng như kế hoạch ban đầu.
