Thu ngân sách nhà nước 5 tháng đầu năm tăng mạnh, áp lực cán đích 2025 vẫn rất lớn

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, trong 5 tháng đầu năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước ước đạt 1.139.600 tỷ đồng, tương đương 57,9% so với dự toán năm và tăng 24,5% so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, thu ngân sách trung ương đạt 55,4% dự toán; thu ngân sách địa phương đạt 60,7%.

Thu nội địa giữ vai trò chủ lực, thu từ dầu thô giảm

Nguồn thu nội địa tiếp tục là trụ cột trong cơ cấu thu ngân sách nhà nước, với con số ước đạt 987.500 tỷ đồng, bằng 59,2% dự toán năm và tăng 27,6% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, nếu loại trừ các khoản thu mang tính đặc thù như tiền sử dụng đất, xổ số kiến thiết, thu hồi vốn nhà nước, cổ tức, lợi nhuận được chia và chênh lệch thu chi của Ngân hàng Nhà nước thì số thu thuần chỉ đạt khoảng 55,3% dự toán, tăng 16,7% so với cùng kỳ.

Thu từ dầu thô trong 5 tháng đầu năm chỉ đạt 22.500 tỷ đồng, bằng 42,2% dự toán và giảm 9,1% so với cùng kỳ năm 2024. Giá dầu thanh toán bình quân đạt khoảng 78,4 USD/thùng (bằng 88,8% so với cùng kỳ), sản lượng dầu thô thanh toán khoảng 3,2 triệu tấn (bằng 41,7% kế hoạch và 89,8% so cùng kỳ).

Thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt khoảng 129.200 tỷ đồng, tương đương 55% dự toán và tăng 10,6% so với cùng kỳ. Tổng thu thuế từ khu vực này ước đạt 182.100 tỷ đồng, bằng 44,3% dự toán và tăng 8,9%. Trong khi đó, khoản hoàn thuế giá trị gia tăng mới đạt 52.900 tỷ đồng, tương ứng 30,1% dự toán năm và tăng nhẹ 5,1%.

Thu ngân sách nhà nước 5 tháng đầu năm tăng mạnh, áp lực cán đích 2025 vẫn rất lớn

Thách thức lớn cho mục tiêu tăng thu trên 15%

Mặc dù kết quả thu ngân sách nhà nước trong 5 tháng đầu năm được đánh giá là khả quan, nhưng Chính phủ cũng đã xác định rõ những thách thức phía trước. Ngày 31/5/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 154/NQ-CP về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2025, trong đó đặt mục tiêu phấn đấu tăng thu ngân sách nhà nước trên 15% so với năm trước.

Đây là một mục tiêu đầy tham vọng, đặt ra áp lực lớn cho ngành tài chính trong bối cảnh môi trường kinh tế - chính trị toàn cầu tiếp tục diễn biến phức tạp. Căng thẳng thương mại, chính sách áp thuế từ các nền kinh tế lớn ảnh hưởng tiêu cực đến xuất nhập khẩu và nguồn thu ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, áp lực lạm phát và biến động tỷ giá cũng làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến khả năng đóng góp của doanh nghiệp vào ngân sách.

Chuyển đổi số và siết kỷ luật thu - chi ngân sách

Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan triển khai quyết liệt các giải pháp nhằm đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời ngân sách nhà nước. Một trong những trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý thu - chi ngân sách nhà nước. Việc áp dụng hóa đơn điện tử bắt buộc trên toàn bộ các ngành, lĩnh vực phải được hoàn tất trong quý II/2025. Đồng thời, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật thuế cần được tăng cường nhằm hạn chế thất thu, chống chuyển giá, trốn thuế và gian lận thuế.

Chính phủ cũng yêu cầu cơ cấu lại nguồn thu theo hướng bền vững, mở rộng cơ sở thu, tập trung vào các lĩnh vực mới như thương mại điện tử, kinh doanh nền tảng số và giao dịch xuyên biên giới.

Tiết kiệm chi thường xuyên, tập trung cho đầu tư phát triển

Bên cạnh việc tăng cường thu ngân sách nhà nước, Chính phủ yêu cầu triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, trong đó phấn đấu tiết giảm 10% chi thường xuyên tăng thêm so với dự toán năm 2024 để dồn lực cho đầu tư phát triển. Phần tiết kiệm sẽ được ưu tiên bổ sung nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm như tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.

Ngoài ra, Chính phủ cũng chỉ đạo nghiên cứu khai thác dư địa từ nợ công và bội chi ngân sách nhà nước để huy động thêm nguồn lực cho các chương trình, dự án quy mô lớn. Trường hợp cần thiết, các chỉ tiêu về nợ công, nợ Chính phủ và nợ nước ngoài có thể được điều chỉnh, tiệm cận hoặc vượt ngưỡng cảnh báo 5% GDP, song vẫn trong phạm vi kiểm soát và đảm bảo an toàn tài chính quốc gia.