Tăng cường dự báo, siết an toàn thực phẩm để giữ vững đà xuất khẩu nông lâm thủy sản

Sáng 4/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị trực tuyến tổng kết công tác quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm, chế biến và phát triển thị trường năm 2025, đồng thời triển khai kế hoạch năm 2026.

Tăng dự báo để không bị động trước biến động thương mại

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Trần Thanh Nam cho biết xuất khẩu nông lâm thủy sản những tháng đầu năm ghi nhận tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng đang chịu sức ép từ rào cản phi thuế quan, các biện pháp phòng vệ thương mại cũng như biến động địa chính trị có thể tác động đến vận tải, thanh toán và dòng chảy thương mại.

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, điều hành trong giai đoạn tới không thể chỉ dừng ở mục tiêu mở rộng thị trường hay tối ưu giá bán, mà cần nâng cao năng lực dự báo, nhận diện sớm rủi ro phi truyền thống và xây dựng kịch bản ứng phó linh hoạt. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và ngân hàng được xem là điều kiện tiên quyết để chia sẻ thông tin kịp thời, hạn chế tình trạng bị động khi thị trường đảo chiều.

Tăng cường dự báo, siết an toàn thực phẩm để giữ vững đà xuất khẩu nông lâm thủy sản. Ảnh Bích Hồng/Bnews

Ông Lê Thanh Hòa, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết năm 2026, ngành đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 73–75 tỷ USD. Để hiện thực hóa mục tiêu này, trọng tâm sẽ là quản lý theo chuỗi, đẩy mạnh chế biến sâu gắn với xây dựng thương hiệu, phát triển logistics và mở rộng cả thị trường trong nước lẫn xuất khẩu.

Chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh, với việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành về chất lượng, chế biến và thị trường, bảo đảm kết nối liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương.

Theo đại diện Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, động lực mở cửa thị trường đang được củng cố thông qua ký kết các nghị định thư xuất khẩu, mở rộng cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói theo yêu cầu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc, cùng với việc nâng cấp hệ thống phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn quốc tế. Việc tận dụng hiệu quả các FTA như EVFTA, CPTPP hay RCEP tiếp tục mở rộng không gian tăng trưởng.

Đáng chú ý, cạnh tranh quốc tế đang dịch chuyển từ “sản lượng – giá” sang “chuẩn hóa – bền vững”, buộc doanh nghiệp phải nâng tiêu chuẩn chất lượng, minh bạch truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu về môi trường, trách nhiệm xã hội.

Năm 2025, toàn ngành đã cấp 9.336 mã số vùng trồng và 1.379 mã số cơ sở đóng gói cho 20 loại quả tươi xuất khẩu, với diện tích khoảng 444.800 ha; duy trì hơn 2.000 chuỗi giá trị nông lâm thủy sản an toàn. Cả nước có 322.491 ha cây trồng và 7.960 cơ sở đạt chứng nhận VietGAP; 3.227 ha nuôi trồng thủy sản với 681 cơ sở đạt VietGAP; 1.308 trang trại, hộ chăn nuôi đạt VietGAHP; 32.690 ha cây trồng và 355 cơ sở được chứng nhận hữu cơ – tạo nền tảng quan trọng cho chiến lược nâng chất xuất khẩu.

Siết hậu kiểm, giám sát theo phân tích nguy cơ

Về quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh cần chuyển mạnh từ kiểm tra theo kế hoạch sang kiểm tra đột xuất, tăng cường hậu kiểm và cảnh báo sớm, tập trung vào sản phẩm chủ lực, vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.

Nội dung giám sát trọng tâm gồm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh, hóa chất cấm và vi sinh vật gây hại. Năm 2025, các cơ quan chức năng đã kiểm tra 11.911 cơ sở sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp và nông lâm thủy sản; xử phạt 549 cơ sở (khoảng 4,6%), với tổng số tiền 15,622 tỷ đồng.

Tuy nhiên, một số chỉ tiêu chưa đạt kế hoạch: tỷ lệ mẫu giám sát đạt yêu cầu an toàn thực phẩm ở mức 97,8% (mục tiêu 99%); tỷ lệ cơ sở được chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm đạt 96%; tỷ lệ cơ sở ký cam kết tuân thủ đạt 95%.

Năm 2026, ngành đặt mục tiêu nâng tỷ lệ cơ sở được chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm lên trên 97%; cơ sở nhỏ lẻ ký cam kết đạt trên 97%; tỷ lệ mẫu giám sát đạt yêu cầu trên 98,5%; đồng thời tăng tối thiểu 5% số cơ sở, diện tích hoặc sản lượng áp dụng quy trình VietGAP, VietGAHP hoặc tương đương.

Tại Hà Nội, ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết thành phố đang quản lý khoảng 14.800 cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc diện quản lý và khoảng 85.000 cơ sở nhỏ lẻ. Năm 2025, gần 1.800 mẫu được lấy giám sát, trên 94% đạt yêu cầu.

Từ năm 2026, Hà Nội sẽ chuyển sang phương thức giám sát dựa trên phân tích nguy cơ, điều tra trước khi lấy mẫu để tập trung vào nhóm sản phẩm, cơ sở có rủi ro cao. Đặc biệt, lĩnh vực giết mổ – với hơn 700 cơ sở nhưng mới kiểm soát thường xuyên được 86 cơ sở – được xác định là “điểm nóng”. Thành phố đặt mục tiêu rà soát, chấn chỉnh các cơ sở chưa được kiểm soát trong nửa đầu năm, đồng thời thu hút đầu tư 20–26 cơ sở giết mổ tập trung theo quy hoạch.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp, việc kết hợp giữa nâng cao năng lực dự báo và siết chặt quản lý chất lượng được xem là “hai trụ cột” để bảo đảm tăng trưởng xuất khẩu nông lâm thủy sản không chỉ ở quy mô kim ngạch, mà còn ở chiều sâu và tính bền vững.