Điều gì tạo nên mức giá rất cao của kim cương?
Những ngày gần đây, thị trường kim cương tại Việt Nam liên tục xuất hiện thông tin về các vụ buôn lậu, nghi làm giả chứng thư kiểm định, sửa mã số nhận diện trên viên đá và nghi vấn một số sản phẩm không trùng khớp với thông tin trên chứng nhận quốc tế. Không ít khách hàng đã mang trang sức đến cửa hàng để kiểm tra, yêu cầu thu đổi hoặc chấp nhận bán lại nhằm hạn chế rủi ro.
 |
| Những viên kim cương từ lâu vẫn luôn là hiện thân của sự xa hoa, quyền quý và là món trang sức không thể thiếu đối với giới thượng lưu. Koh-i-noor là viên kim cương thiên nhiên quý giá và đắt nhất hành tinh ở thời điểm hiện tại với giá trị được cho là 10 – 13 tỷ bảng Anh (Ảnh minh họa). |
Những diễn biến này khiến nhiều người đặt câu hỏi: Điều gì tạo nên mức giá rất cao của kim cương? Liệu đây có thực sự là loại tài sản hiếm đến mức giá trị luôn bền vững như quan niệm phổ biến?
Thực tế, giới nghiên cứu thị trường cho rằng sự đắt đỏ của kim cương không hoàn toàn xuất phát từ độ khan hiếm trong tự nhiên. Nguồn tài nguyên này được phát hiện tại nhiều quốc gia như Nga, Canada, Australia hay Botswana. Cuối thế kỷ XIX, khi các mỏ lớn ở Nam Phi được khai thác, nguy cơ dư thừa nguồn cung từng khiến giá kim cương có khả năng lao dốc.
Trong bối cảnh đó, De Beers được thành lập năm 1888 và từng bước xây dựng mô hình kiểm soát thị trường. Thông qua việc thu mua, điều tiết lượng hàng đưa ra thị trường và tích trữ nguồn cung, doanh nghiệp này duy trì mức giá cao trong nhiều thập kỷ. Mô hình đó trở thành nền tảng để kim cương được định vị như một mặt hàng xa xỉ thay vì chỉ là một loại đá quý có trữ lượng khá lớn trong tự nhiên.
| De Beers là ai? De Beers Group được thành lập năm 1888 tại Nam Phi sau khi hai doanh nhân Cecil Rhodes và Barney Barnato hợp nhất các hoạt động khai thác kim cương. Trong nhiều thập kỷ, doanh nghiệp này giữ vai trò chi phối thị trường kim cương toàn cầu thông qua hoạt động khai thác, phân phối và tiếp thị. Theo giới thiệu của doanh nghiệp, De Beers hiện là một trong những tập đoàn kim cương lớn nhất thế giới, hoạt động trên toàn bộ chuỗi giá trị từ thăm dò, khai thác, phân loại, kinh doanh kim cương thô đến chế tác trang sức và phát triển công nghệ truy xuất nguồn gốc. Tập đoàn có hoạt động tại Botswana, Namibia, Nam Phi và Canada. Một dấu mốc quan trọng trong lịch sử của De Beers là năm 1947, khi hãng quảng cáo N.W. Ayer xây dựng khẩu hiệu "A Diamond is Forever". Thông điệp này được nhiều chuyên gia marketing đánh giá là một trong những slogan quảng cáo có ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ XX, góp phần định hình hình ảnh kim cương gắn với tình yêu và hôn nhân trong văn hóa đại chúng. Hiện nay, De Beers không còn giữ vị thế độc quyền tuyệt đối như trước. Thị trường kim cương tự nhiên đang chịu sức ép từ sự phát triển của kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm và nhu cầu tiêu dùng suy giảm tại nhiều thị trường lớn. Tập đoàn cũng đang điều chỉnh chiến lược kinh doanh để thích ứng với bối cảnh mới. |
Tuy nhiên, kiểm soát nguồn cung mới chỉ là một nửa câu chuyện.
Bước ngoặt lớn đến vào năm 1947 khi hãng quảng cáo N.W. Ayer & Son xây dựng khẩu hiệu nổi tiếng "A Diamond is Forever" cho De Beers (tạm dịch: Kim cương là vĩnh cửu / Kim cương là mãi mãi). Thông điệp này nhanh chóng vượt khỏi phạm vi quảng cáo, trở thành biểu tượng gắn kim cương với tình yêu, hôn nhân và sự gắn bó trọn đời.
Chiến dịch tiếp thị được mở rộng qua điện ảnh Hollywood, các sự kiện thời trang và nhiều thị trường quốc tế. Cùng với đó là quan niệm chiếc nhẫn cầu hôn nên có giá trị tương đương hai, thậm chí ba tháng thu nhập của người mua. Theo nhiều chuyên gia, đây là chiến lược marketing thành công bậc nhất thế kỷ XX khi biến một sản phẩm thương mại thành biểu tượng văn hóa toàn cầu.
Thị trường kim cương hiện nay lại đứng trước một thay đổi lớn khác
Sự phát triển của công nghệ đã cho phép sản xuất kim cương trong phòng thí nghiệm với cấu trúc hóa học và đặc tính vật lý tương đương kim cương tự nhiên.
 |
| Kim cương nhân tạo có giá trị thật thấp hơn nhiều lần so với kim cương tự nhiên. |
Năm 2018, Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC) công nhận kim cương nhân tạo là kim cương thực. Sau đó, từ ngày 1/7/2019, Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA) cũng điều chỉnh cách phân loại đối với dòng sản phẩm này.
Sự xuất hiện của kim cương nhân tạo làm thay đổi đáng kể cán cân thị trường. Người tiêu dùng có thêm lựa chọn với chi phí thấp hơn, trong khi khoảng cách về chất lượng cảm quan ngày càng thu hẹp.
Ngược lại, điều này cũng kéo theo nguy cơ gian lận khi một số đối tượng lợi dụng sự tương đồng để đánh tráo nguồn gốc hoặc giả mạo chứng thư nhằm bán sản phẩm với giá của kim cương tự nhiên.
 |
| Dây chuyền sản xuất kim cương tại Công ty Kim cương Liliang ở huyện Chiết Thành, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc (Ảnh: henan.gov.cn). |
Tại Việt Nam, quy mô nhập khẩu kim cương vẫn ở mức lớn, lên tới khoảng 121,5 triệu USD, tương đương khoảng 3.160 tỷ đồng chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026. Thị trường vì vậy càng đòi hỏi sự minh bạch trong hoạt động kinh doanh cũng như công tác kiểm định chất lượng.
Đối với người tiêu dùng, các chuyên gia khuyến nghị không nên xem kim cương trang sức thông thường là kênh đầu tư giữ giá tương tự vàng. Khi mua sản phẩm có giá trị lớn, cần yêu cầu chứng thư kiểm định độc lập từ các tổ chức uy tín quốc tế như GIA, đồng thời kiểm tra mã số khắc laser trên viên đá và đối chiếu với cơ sở dữ liệu của đơn vị cấp chứng nhận trước khi giao dịch. Với nhu cầu sử dụng trang sức thông thường, kim cương nhân tạo có chứng nhận quốc tế cũng là lựa chọn đáng cân nhắc nhờ mức giá hợp lý hơn nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu về tính thẩm mỹ và độ bền.
