Thứ tư 18/11/2026 00:18
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Kinh doanh

Nợ xấu: Xác định đúng bệnh mới kê toa

04/01/2022 20:35
Trong buổi họp báo “Triển khai nhiệm vụ ngành NH 2022” của NHNN vừa qua, thông tin về tổng tỷ lệ nợ xấu lên đến 8,2% đã thu hút nhiều sự chú ý, làm mờ con số 12,68% tăng trưởng tín dụng

Kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, vấn đề nợ xấu được các nền kinh tế đặc biệt quan tâm. Đến lúc này, việc xử lý nợ xấu của EU được đánh giá khá thành công. Những bài học của EU có thể áp dụng cho Việt Nam?

Bức tranh nợ xấu

Với quy định phân loại 5 nhóm nợ, các khoản nợ thuộc nhóm 4 và 5 đáng quan tâm nhất trong vấn đề nợ xấu. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng, nợ bán cho VAMC, nợ tiềm ẩn trở thành nợ xấu của cả hệ thống NH ước tính 3,79%. Sau 2 lần sửa đổi, bổ sung Thông tư 01/2000/TT-NHNN, đến nay đã có khoảng 607.000 tỷ đồng được cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ. Nếu tính nợ tiềm ẩn trong số này, tỷ lệ nợ xấu có thể lên đến 8,2%.

Nợ xấu: Xác định  đúng bệnh mới kê toa ảnh 1Nguồn: Wichart.vn

Như vậy việc chuyển đổi nhóm nợ, từ nhóm 4 sang nhóm 5 và ngược lại, sẽ làm bức tranh nợ xấu thay đổi rất nhiều. Thí dụ, NH CTG có sự thay đổi kỳ lạ giữa quý II và III-2021 khi nhìn vào thuyết minh của bảng cân đối kế toán: nợ xấu có khả năng mất vốn từ 12.000 tỷ đồng xuống còn 3.500 tỷ đồng, nợ nghi ngờ từ 1.200 tỷ đồng nhảy vọt lên 11.600 tỷ đồng.

Tuy vậy, nhìn tổng thể ở tổng giá trị 2 nhóm nợ này, mới thấy xu hướng tăng nợ xấu và tiềm ẩn xấu của hệ thống NH qua các NH lớn. Chỉ tính 3 NH lớn nhất niêm yết trên sàn chứng khoán là VCB, BID và CTG, tổng nợ nhóm 4 và 5 đã tăng mạnh từ quý I-2021.

Cụ thể 32.600 tỷ đồng ở quý I, sang quý II là 37.200 tỷ đồng và cuối quý III là 41.600 tỷ đồng. Như vậy quý III-2021 đã tăng so với quý I là 27,6%, một con số đáng quan ngại.

Nợ xấu: Xác định  đúng bệnh mới kê toa ảnh 2


Một chỉ số khác cũng mô tả bức tranh nợ xấu của ngành NH, là dự phòng rủi ro cho vay khách hàng trên Bảng cân đối kế toán. Có thể thấy rõ khoản dự phòng này từ đầu năm 2020, tức từ khi Covid-19 bùng phát đến cuối quý III-2021 đã tăng đáng kể. Các NH lớn tăng trên 60%, như BID và VCB khoảng 80%, VPB 50% và CTG 13%.

Việc tăng dự phòng này được lý giải do NH “cảm nhận” được rủi ro từ khách hàng, và cũng có thể là cách để NH điều chỉnh lợi nhuận trong tương lai, nhưng người viết thiên về lý do đầu hơn.

Xử lý nợ xấu như thế nào?

Hệ thống NH Việt Nam chắc vẫn còn ám ảnh nợ xấu giai đoạn 2012, khi tỷ lệ nợ xấu có lúc lên đến 17%, và một số hệ lụy đến nay vẫn chưa xử lý xong. Những kinh nghiệm đã thành công trong việc xử lý nợ xấu trước đây vẫn còn giá trị, nhưng trong điều kiện nền kinh tế đã có nhiều thay đổi, các giải pháp cũng cần thay đổi để thích ứng.

Sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, các nền kinh tế lớn rất quan tâm đến vấn đề nợ xấu. Và Covid-19 xảy ra đã cho thấy ở đâu có sự chuẩn bị và đề phòng tốt, nợ xấu vẫn trong tầm kiểm soát. Có thể tham khảo trường hợp của EU. Khi tình hình kinh tế có chiều hướng xấu, các NH EU đã tính toán và trích lập dự phòng từ rất sớm.

Cùng với đó rà soát, đánh giá và xác định các khoản vay có nguy cơ chuyển thành nợ xấu. Việc xác định chất lượng tài sản trên bảng cân đối của các NH vì vậy rất quan trọng, điều này đòi hỏi sự minh bạch cũng như việc đánh giá lại thường xuyên chất lượng của các khoản cho vay.

Trong các giải pháp một số hệ thống NH ở EU đã áp dụng, gồm: Thứ nhất, xử lý trực tiếp trên bảng cân đối, tức phải chấp nhận từ bỏ, hay ghi nhận khoản thiệt hại. Điều này thường khó chấp nhận với nhiều NH bởi họ luôn có hy vọng mọi việc sẽ tốt hơn. Nhưng đáng tiếc, trong nhiều trường hợp, càng níu kéo thiệt hại về sau càng lớn. Bởi NH phải dành rất nhiều nguồn lực để xử lý các khoản vay này.

Thứ hai, NH thành lập đơn vị độc lập dạng “in-house” để xử lý các khoản nợ xấu. Đây cũng là cách ở tầm hệ thống các chính phủ lập ra công ty xử lý nợ như Việt Nam đã lập ra VAMC. Khi tách bạch việc xử lý nợ xấu ra khỏi hoạt động chính của NH hay cả hệ thống, sẽ ngăn chặn tính lây lan và sự phát triển của hoạt động chính sẽ quay trở lại giải quyết vấn đề.

Thứ ba, dạng bảo hiểm từ chính phủ, tức NH nào có tỷ lệ nợ xấu cao sẽ trả một khoản phí để đổi lại, nếu nợ xấu không thể thu hồi sẽ được đền bù từ chính phủ. Tuy nhiên, giải pháp này đòi hỏi phải có hệ thống xếp hạng tín nhiệm tốt và có những cân nhắc về chính trị xã hội.

Thứ tư, xử lý nợ xấu dựa vào hoạt động của thị trường mua bán nợ và chứng khoán hóa các khoản nợ xấu. Trường hợp của Italia và Hy Lạp cho thấy việc chứng khoán hóa đem lại nhiều hiệu quả trong việc xử lý nợ xấu. Cụ thể, chương trình HAPS của Hy Lạp năm 2019 và GACS của Italia năm 2016, Chính phủ đứng ra bảo lãnh và thực hiện chứng khoán hóa nợ xấu, tạo ra công cụ tài chính mới gồm 3 lớp nợ là có đảm bảo (senior), không đảm bảo (junior), và chính giữa (mezzanine).

Như vậy, việc xử lý nợ xấu là có các công cụ hữu hiệu cũng như kinh nghiệm trước đây, nhưng quan trọng hơn hết phải xác định được nợ xấu đúng với thực chất của nó. Nếu không, các giải pháp xử lý sẽ trở nên vô dụng, giống cũng như thuốc tốt mà không trị đúng bệnh.

TS. Võ Đình Trí, trường ĐH Kinh tế TPHCM, IPAG Business School Paris, và AVSE Global

Bài liên quan
Tin bài khác
Doanh nghiệp dệt may trước bài toán tự chủ nguyên liệu để tận dụng FTA

Doanh nghiệp dệt may trước bài toán tự chủ nguyên liệu để tận dụng FTA

Dù sở hữu mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do (FTA), ngành dệt may Việt Nam vẫn đối mặt bài toán tự chủ nguyên liệu để tận dụng ưu đãi thuế quan và nâng giá trị xuất khẩu.
Xuất khẩu hồ tiêu và gia vị Việt Nam hướng tới mốc 2,4 tỷ USD năm 2026

Xuất khẩu hồ tiêu và gia vị Việt Nam hướng tới mốc 2,4 tỷ USD năm 2026

Xuất khẩu hồ tiêu, quế và hoa hồi tăng trưởng tích cực, tạo động lực để ngành gia vị Việt Nam hướng tới kim ngạch 2,4 tỷ USD trong năm 2026.
Đề xuất làm rõ chứng từ thanh toán khi doanh nghiệp mua hàng từ hộ kinh doanh

Đề xuất làm rõ chứng từ thanh toán khi doanh nghiệp mua hàng từ hộ kinh doanh

Dự thảo sửa đổi quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp đang được hoàn thiện theo hướng làm rõ điều kiện chứng từ đối với hàng hóa, dịch vụ mua từ hộ kinh doanh và cá nhân. Đáng chú ý là yêu cầu thanh toán không dùng tiền mặt đối với một số giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên.
Cảng Liên Chiểu 45.268 tỷ đồng sẽ mở thêm không gian kinh tế nào cho Đà Nẵng?

Cảng Liên Chiểu 45.268 tỷ đồng sẽ mở thêm không gian kinh tế nào cho Đà Nẵng?

Với tổng vốn dự kiến 45.268 tỷ đồng, 8 bến container và công suất thiết kế 5,7 triệu TEU mỗi năm, Bến cảng container Liên Chiểu không chỉ bổ sung năng lực cảng biển cho Đà Nẵng. Giá trị lớn hơn được kỳ vọng nằm ở khả năng kéo dòng hàng, giảm chi phí logistics và hình thành thêm các hoạt động kinh tế phía sau cảng.
Công nghiệp văn hóa TP. Hồ Chí Minh: Doanh nghiệp trước cơ hội thị trường mới

Công nghiệp văn hóa TP. Hồ Chí Minh: Doanh nghiệp trước cơ hội thị trường mới

TP. Hồ Chí Minh xác định điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, quảng cáo, du lịch văn hóa và xuất bản là 5 lĩnh vực ưu tiên giai đoạn 2026-2030, hướng tới đưa công nghiệp văn hóa đóng góp 7,2% GRDP vào năm 2030. Trong đó, điện ảnh hiện đạt doanh thu khoảng 500 triệu USD mỗi năm, chiếm khoảng 40% thị phần cả nước.
Đưa thương mại điện tử về xã: Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến phát triển bền vững

Đưa thương mại điện tử về xã: Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến phát triển bền vững

Để thương mại điện tử thực sự trở thành động lực tăng trưởng kinh tế từ cơ sở, cần phát huy vai trò chủ động của chính quyền địa phương, kết nối nguồn lực và nâng cao năng lực tự kinh doanh của người dân.
Phát triển xã thương mại điện tử: Từ lợi thế địa phương đến hệ sinh thái kinh doanh bền vững

Phát triển xã thương mại điện tử: Từ lợi thế địa phương đến hệ sinh thái kinh doanh bền vững

Để thương mại điện tử thực sự trở thành động lực tăng trưởng từ cơ sở, các địa phương cần xác định sản phẩm chủ lực, nâng cao năng lực kinh doanh số, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về nguồn hàng, chi phí vận hành, logistics và niềm tin của người tiêu dùng.
Hơn 3,4 tấn cà phê đặc sản Đắk Lắk xuất khẩu chính ngạch sang Hoa Kỳ

Hơn 3,4 tấn cà phê đặc sản Đắk Lắk xuất khẩu chính ngạch sang Hoa Kỳ

Một doanh nghiệp tại Đắk Lắk vừa xuất khẩu chính ngạch hơn 3,4 tấn cà phê đặc sản thành phẩm sang Hoa Kỳ. Quy mô lô hàng chưa lớn, song cho thấy hướng đi nâng giá trị cà phê thông qua chế biến, tiêu chuẩn chất lượng và tiếp cận trực tiếp các thị trường có yêu cầu cao.
Minh bạch dòng tiền để mở cơ hội vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Minh bạch dòng tiền để mở cơ hội vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Dữ liệu tài chính minh bạch và hồ sơ tín nhiệm được chuẩn hóa đang được đặt vào trọng tâm kết nối vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đại diện NHNN và Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Thiên Minh cùng nhấn mạnh yêu cầu nâng chất lượng thông tin, giúp ngân hàng đánh giá khả năng trả nợ và doanh nghiệp giảm trở ngại khi tiếp cận tín dụng.
Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026: Mở rộng thị trường từ cơ sở

Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026: Mở rộng thị trường từ cơ sở

Chiều 11/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”.
Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc 2026: Tạo động lực tăng trưởng từ cơ sở

Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc 2026: Tạo động lực tăng trưởng từ cơ sở

Chiều 11/11/2026, Bộ Công Thương sẽ tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”, nhằm thúc đẩy thương mại điện tử phát triển sâu rộng đến cấp xã, mở rộng thị trường và tạo động lực tăng trưởng kinh tế từ cơ sở.
Giải pháp năng lượng xanh, tối ưu chi phí doanh nghiệp công nghiệp

Giải pháp năng lượng xanh, tối ưu chi phí doanh nghiệp công nghiệp

Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập phối hợp cùng Huawei Digital Power và Hoa Nam Energy đồng tổ chức hội thảo “Giải pháp năng lượng xanh và tối ưu chi phí doanh nghiệp công nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh”, nhằm kết nối doanh nghiệp với chuyên gia, giải pháp công nghệ và các đối tác trong hành trình chuyển đổi xanh.
Vistage China 2026 CEO Summit: Tư duy mới trước những chuyển dịch toàn cầu

Vistage China 2026 CEO Summit: Tư duy mới trước những chuyển dịch toàn cầu

Với chủ đề “Flourish – New World, New Logic, New Choices” (Phát triển thịnh vượng – Thế giới mới, Tư duy mới, Lựa chọn mới), Hội nghị Vistage China 2026 CEO Summit diễn ra ngày 08/11 tại Thượng Hải, Trung Quốc, quy tụ hơn 200 giám đốc điều hành (CEO) trong và ngoài Trung Quốc để trao đổi về những biến động toàn cầu, lựa chọn lãnh đạo và cơ hội phát triển doanh nghiệp trong thập kỷ tới.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần làm gì để chuyển đổi số hiệu quả và phòng ngừa rủi ro pháp lý?

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần làm gì để chuyển đổi số hiệu quả và phòng ngừa rủi ro pháp lý?

Tại Diễn đàn: “Doanh nghiệp chuyển đổi số để tăng trưởng- Pháp lý để an toàn” trong khuôn khổ lễ kỷ niệm một năm thành lập Hội Doanh nghiệp Nam TP. Hồ Chí Minh (SHBA), hai vấn đề được đặt ra đối với cộng đồng doanh nghiệp là nâng cao hiệu quả chuyển đổi số và chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý. Đây được xem là những nền tảng quan trọng để doanh nghiệp phát triển ổn định, bền vững.
Đề xuất miễn thuế 2 năm cho mô hình kinh doanh du lịch mới

Đề xuất miễn thuế 2 năm cho mô hình kinh doanh du lịch mới

Chính phủ đề xuất loạt cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ rào cản đầu tư, giảm chi phí và mở rộng không gian kinh doanh cho ngành Du lịch. Đáng chú ý, một số mô hình kinh doanh mới có thể được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 2 năm, giảm 50% trong 4 năm tiếp theo, song cơ quan thẩm tra đề nghị kiểm soát chặt điều kiện ưu đãi để bảo đảm hiệu quả và tránh trục lợi chính sách.