Những khu dân cư nào sẽ phải di dời khi làm Đại lộ cảnh quan sông Hồng?

Không phải toàn bộ các làng xóm nằm trong phạm vi dự án đều phải di dời. Hà Nội đang phân loại cụ thể từng khu vực để xử lý theo ba hướng chính: di dời, tái thiết hoặc bảo tồn, chỉnh trang. Cách tiếp cận này được đặt trong mục tiêu vừa bảo đảm an toàn phòng chống lũ, vừa hình thành không gian đô thị mới dọc sông Hồng.

Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là một trong 9 động lực phát triển của Thủ đô, đồng thời là trục không gian xanh trung tâm, trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo, khoa học công nghệ.

Một phần phối cảnh đại lộ cảnh quan sông Hồng do nhà đầu tư đề xuất (Ảnh: https://thanglong.chinhphu.vn).

Phạm vi nghiên cứu dài khoảng 40 km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, đi qua địa bàn 16 xã, phường với tổng diện tích khoảng 11.418 ha.

Hai cụm dân cư thuộc diện di dời

Theo phương án quy hoạch, có 2 cụm làng thuộc diện di dời theo Quyết định số 257/QĐ-TTg ngày 18/02/2016 của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch phòng, chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình.

Đáng chú ý, việc di dời tại cụm Võng La - Hải Bối thuộc xã Thiên Lộc, Vĩnh Thanh không phải là di dời toàn bộ làng.

Theo phương án, chỉ một phần diện tích khu dân cư nằm trong khu vực không bảo đảm điều kiện an toàn phòng chống lũ và phần nằm trong phạm vi xây dựng Trục Đại lộ cảnh quan được đưa vào diện di dời. Khu vực liên quan các thôn Võng La, Yên Hà, Hải Bối, với tổng diện tích khoảng 340,87 ha.

Trường hợp thứ hai là làng Bắc Cầu thuộc phường Bồ Đề, với diện tích khoảng 35,5 ha.

Như vậy, nhóm phải di dời trực tiếp gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn phòng chống lũ và diện tích cần giải phóng để phục vụ các hạng mục của dự án, thay vì đồng nghĩa với việc toàn bộ dân cư ven sông phải chuyển đi.

Nhật Tân, Tứ Liên và Thống Nhất sẽ được tái thiết

Một nhóm khác không được xác định theo hướng di dời đơn thuần mà tái thiết để phục vụ mục tiêu hình thành khu vực “phòng khách đô thị” của Thủ đô và Trục Đại lộ cảnh quan.

Trong nhóm này có cụm làng Nhật Tân - Tứ Liên thuộc phường Hồng Hà, diện tích khoảng 96 ha.

Phối cảnh khu vực tái thiết phường Hồng Hà.

Cùng với đó là cụm làng Thống Nhất gồm Hạ Trại, Trung Thôn thuộc phường Long Biên, diện tích khoảng 12 ha.

Đây là những khu vực có vị trí đặc biệt trong định hướng tổ chức không gian đô thị ven sông. Theo quy hoạch, “phòng khách đô thị” được xác định tại khu vực phía ngoài đê Hữu sông Hồng, bên trong đường vành đai II, đoạn từ cầu Nhật Tân đến cầu Vĩnh Tuy.

Việc tái thiết các khu vực này vì vậy không chỉ liên quan đến câu chuyện nhà ở mà còn gắn với tổ chức lại không gian đô thị, giao thông, cảnh quan, dịch vụ và các chức năng công cộng.

8 cụm làng được giữ lại và chỉnh trang

Ở chiều ngược lại, 8 cụm làng được xác định thuộc diện bảo tồn, giữ lại, cải tạo và chỉnh trang có chọn lọc.

Các khu vực gồm: Văn Quán - Đông Cao - Tráng Việt thuộc xã Mê Linh; cụm Ngọc Giang - Lực Canh - Văn Tinh thuộc xã Vĩnh Thanh, Đông Anh; Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan thuộc xã Bát Tràng; Văn Đức thuộc xã Bát Tràng; Thúy Lĩnh thuộc phường Lĩnh Nam; Yên Mỹ thuộc xã Thanh Trì; Đại Lan thuộc xã Nam Phù; cụm Tranh Khúc - Vạn Phúc thuộc xã Nam Phù.

Việc bảo tồn không có nghĩa toàn bộ diện tích các cụm làng này được giữ nguyên hiện trạng. Phương án quy hoạch không bao gồm những phần diện tích đã nằm trong khu vực phải di dời theo quy hoạch phòng chống lũ hoặc cần giải phóng mặt bằng để xây dựng hai tuyến Trục Đại lộ cảnh quan và các nút giao thông.

Riêng cụm Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan có phần diện tích khoảng 4,5 ha thuộc diện di dời theo Quy hoạch phòng chống lũ.

Ưu tiên tái định cư ngay trên địa bàn

Một vấn đề được người dân quan tâm là sau khi di dời, nơi ở mới sẽ được bố trí ở đâu.

Theo phương án, tái định cư được định hướng ngay trên cùng địa bàn phường, xã, trong đó ưu tiên chuyển người dân từ khu vực ngoài bãi sông vào phía trong đê hoặc đến khu vực an toàn hơn trên chính địa bàn.

Việc bố trí này chỉ thực hiện khi có quỹ đất, phù hợp quy hoạch và đáp ứng điều kiện triển khai dự án đầu tư.

Định hướng này nhằm hạn chế xáo trộn đời sống, duy trì sự gắn kết của cộng đồng dân cư với địa bàn vốn sinh sống lâu đời.

Trong tổng thể quy hoạch, khu vực nghiên cứu hiện có khoảng 1.102 ha đất ở dân cư, chiếm khoảng 10% diện tích, với dân số khoảng 279.525 người. Đây là khu vực có cả dân cư đô thị và ngoại thành, phân bố không đồng đều.

Bài toán lớn hơn nằm ở quy hoạch hai bờ sông

Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là một dự án giao thông. Quy hoạch đặt mục tiêu biến không gian hai bên sông thành trục xương sống về cảnh quan, văn hóa, lịch sử và môi trường của Thủ đô, với các chức năng công cộng, công viên cây xanh, văn hóa, dịch vụ du lịch và giải trí.

Toàn bộ khu vực được nghiên cứu theo 6 giá trị cốt lõi gồm “An toàn phòng chống lũ - Sinh thái - Hạ tầng - Chuyển đổi chức năng - Phát triển kinh tế - Văn hóa văn minh”.

Quy mô dân số dự báo của khu vực quy hoạch lên tới 800.000 - 1,2 triệu người. Mật độ xây dựng cũng được phân theo từng nhóm chức năng; nhóm nhà ở dự kiến khoảng 35-40%, khu dịch vụ - công cộng 60%, công viên chuyên đề 25% và công viên công cộng 5%.

Một điểm đáng chú ý khác là quy hoạch đề xuất khoảng 3.900 ha xây dựng và tôn cao bãi sông, cao hơn mức giới hạn 2.128 ha được xác định trong Quy hoạch phòng, chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình theo Quyết định số 257.

Cùng với đó, khu vực quy hoạch có 123 công trình di tích, gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia, 35 di tích cấp thành phố, 61 di tích chưa xếp hạng và 14 địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến.

Vì vậy, bài toán với các khu dân cư ven sông không chỉ là chuyển người từ nơi này sang nơi khác. Đó là quá trình sắp xếp lại không gian sống, giao thông, cảnh quan, an toàn phòng chống lũ và các giá trị lịch sử - văn hóa trong một vùng đô thị đang được định hình lại.