Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), các thị trường lớn nhất tiêu thụ cá tra Việt Nam bao gồm Trung Quốc, Mỹ, EU và các quốc gia thuộc CPTPP. Tuy nhiên, cá tra phải đối mặt với sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các loại cá thịt trắng khác.
Cá tuyết (cod) được coi là “vua” của các loại cá thịt trắng nhờ giá trị thương hiệu cao, chất lượng thịt tốt và giá trị dinh dưỡng dồi dào. Tuy nhiên, giá thành cao và nguồn cung hạn chế là những rào cản lớn. Tại Mỹ, cá tuyết là loại cá thịt trắng được tiêu thụ nhiều nhất, đặc biệt là phile cá tuyết đông lạnh với mã HS 030471. Năm 2023, nhập khẩu sản phẩm này vào Mỹ đạt 475 triệu USD, giảm 22% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 27% tổng lượng cá thịt trắng nhập khẩu vào Mỹ từ thế giới.
Cá minh thái (hake) là một lựa chọn thay thế tốt cho cá tuyết nhờ vào vị ngọt, ít béo và giá cả phải chăng hơn. Mặc dù cá minh thái có giá cả ổn định và thường được sử dụng để chế biến các sản phẩm cơ bản như cá viên và cá fillet, loại cá này ít đa dạng về sản phẩm. Trung Quốc là thị trường tiêu thụ cá minh thái khá lớn.
Dù phải cạnh tranh với các loại cá này, cá tra Việt Nam vẫn có những lợi thế riêng biệt. Thứ nhất, cá tra thường có giá thành thấp hơn so với nhiều loại cá thịt trắng khác, giúp thu hút nhiều khách hàng, đặc biệt ở các thị trường mới nổi. Thứ hai, Việt Nam là một trong những quốc gia sản xuất cá tra lớn nhất thế giới, đảm bảo nguồn cung ổn định. Thứ ba, cá tra có thể được chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng khách hàng. Cuối cùng, vị trí địa lý thuận lợi của Việt Nam giúp giảm chi phí vận chuyển và rút ngắn thời gian giao hàng.
Tuy nhiên, ngành cá tra cũng phải đối mặt với một số thách thức. Chất lượng sản phẩm còn chưa đồng đều do phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giống cá, thức ăn và môi trường nuôi trồng. Ngoài ra, cá tra gặp phải nhiều rào cản thương mại như thuế nhập khẩu và các quy định kỹ thuật. Các hoạt động cạnh tranh không lành mạnh như bán phá giá và gian lận thương mại cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín của cá tra Việt Nam. Hơn nữa, chi phí sản xuất tăng cao do giá nguyên liệu đầu vào và chi phí nhân công gia tăng có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu cá tra. Ngành cá tra cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các quốc gia sản xuất cá da trơn khác như Ấn Độ, Bangladesh và Indonesia, những nơi có lợi thế về nguồn nguyên liệu và chi phí sản xuất.
Để nâng cao khả năng cạnh tranh, VASEP đề xuất cá tra Việt Nam cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế. Cần xây dựng thương hiệu mạnh mẽ để tạo dựng hình ảnh tích cực trên thị trường quốc tế, đồng thời đa dạng hóa thị trường và tìm kiếm các thị trường mới, đặc biệt là các thị trường cao cấp. Các doanh nghiệp cũng nên phát triển sản phẩm giá trị gia tăng, đầu tư vào công nghệ và phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và đảm bảo phúc lợi cho người lao động. Với những nỗ lực này, cá tra Việt Nam có tiềm năng lớn để thành công trên thị trường quốc tế.
P.V (t/h)
