 |
| Nhà đầu tư cá nhân chịu thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần giao dịch tài sản mã hóa |
Theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam được triển khai thí điểm từ ngày 9/9/2025. Nghị quyết xác định chính sách thuế đối với giao dịch, chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa được áp dụng như quy định thuế đối với chứng khoán cho đến khi có cơ chế riêng; đồng thời giao Bộ Tài chính chủ trì hướng dẫn thực hiện.
Điểm đáng chú ý nhất trong dự thảo hướng dẫn là nhà đầu tư cá nhân có hoạt động chuyển nhượng tài sản mã hóa qua tổ chức cung cấp dịch vụ sẽ thuộc diện nộp thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần. Cách tiếp cận này bám sát nguyên tắc đang áp dụng với giao dịch chứng khoán, thay vì đánh thuế trên phần chênh lệch lãi thực tế.
Việc lựa chọn phương án 0,1% trên giá trị chuyển nhượng giúp cơ quan quản lý đơn giản hóa khâu khấu trừ, kê khai và nộp thuế trong bối cảnh tài sản mã hóa có tần suất giao dịch cao, biến động mạnh và khó chuẩn hóa đầy đủ chi phí đầu vào ở giai đoạn đầu của thị trường thí điểm. Trong tài liệu lấy ý kiến, Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh mục tiêu xây dựng quy định “rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu, dễ thực hiện”, đồng thời không phát sinh thêm nhiều thủ tục hành chính mới.
Một điểm khác đáng chú ý là hoạt động chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa được xác định thuộc nhóm không chịu thuế giá trị gia tăng. Cách phân loại này cho thấy cơ quan quản lý đang ưu tiên xử lý nghĩa vụ thuế thu nhập hơn là đánh thuế trên bản thân giao dịch lưu chuyển tài sản số.
Với nhà đầu tư tổ chức, thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng tài sản mã hóa thuộc diện chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Về nguyên tắc, thu nhập tính thuế được xác định bằng giá bán trừ giá mua và các chi phí liên quan có hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Mức thuế suất phổ thông là 20%, song doanh nghiệp có quy mô doanh thu thấp hơn có thể áp dụng mức 15% hoặc 17% theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành.
Riêng tổ chức nước ngoài có hoạt động chuyển nhượng tài sản mã hóa qua tổ chức cung cấp dịch vụ tại Việt Nam dự kiến nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ 0,1% trên doanh thu chuyển nhượng từng lần. Cách đánh thuế này phản ánh xu hướng quản lý theo đầu mối giao dịch, nhằm giảm độ phức tạp khi xác định chi phí, lợi nhuận và nghĩa vụ thuế xuyên biên giới.
Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, khung thuế mới không chỉ tác động đến nhà đầu tư mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa trong việc lưu vết giao dịch, khấu trừ, kê khai và phối hợp quản lý thuế. Trong bố cục dự thảo, Bộ Tài chính dành riêng các điều khoản về trách nhiệm khấu trừ, nộp thay, kê khai số thuế đã khấu trừ cũng như trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ.
Cơ chế thuế đang được hoàn thiện trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn thử nghiệm thị trường tài sản mã hóa theo hướng thận trọng, có kiểm soát. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP quy định phạm vi thí điểm gồm chào bán, phát hành tài sản mã hóa; tổ chức thị trường giao dịch; và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Các giao dịch phải thực hiện thông qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép. Sau 6 tháng kể từ khi tổ chức cung cấp dịch vụ đầu tiên được cấp phép, nhà đầu tư trong nước giao dịch ngoài hệ thống được cấp phép có thể bị xử lý theo quy định.
Tài liệu thuyết minh của Bộ Tài chính cho thấy cơ quan này nhìn nhận tài sản mã hóa có những điểm khác chứng khoán về bản chất tài sản, cơ chế vận hành và cấu trúc thị trường, nhưng trong giai đoạn đầu vẫn cần sử dụng khung quản lý thuế gần với chứng khoán để bảo đảm tính khả thi. Đây được xem là giải pháp chuyển tiếp, vừa tạo hành lang cho thị trường số phát triển, vừa giúp cơ quan quản lý duy trì khả năng giám sát dòng tiền và thu ngân sách.
Theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, việc thí điểm được triển khai trên nguyên tắc thận trọng, an toàn, minh bạch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân tham gia. Điều này cho thấy định hướng của nhà điều hành không phải mở cửa ồ ạt, mà là xây dựng từng lớp kiểm soát từ cấp phép, tổ chức giao dịch đến nghĩa vụ thuế, kế toán và phòng ngừa rủi ro.
Từ góc nhìn thị trường, việc sớm xác lập cơ chế thuế riêng cho tài sản mã hóa có thể giúp giảm tình trạng “vùng xám” pháp lý, qua đó tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư, doanh nghiệp công nghệ tài chính và các tổ chức muốn tham gia hạ tầng giao dịch tài sản số. Khi nghĩa vụ thuế được lượng hóa rõ ràng, khả năng định giá chi phí giao dịch, xây dựng mô hình kinh doanh và gọi vốn của doanh nghiệp cũng trở nên minh bạch hơn. Đây là yếu tố quan trọng nếu Việt Nam muốn biến giai đoạn thí điểm thành bước đệm cho một thị trường tài sản số có quản trị.
Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là áp lực tuân thủ lớn hơn. Các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ phải đầu tư mạnh cho hệ thống lưu ký dữ liệu, kiểm soát giao dịch, nhận diện khách hàng, khấu trừ thuế và báo cáo định kỳ. Với nhà đầu tư cá nhân, mức thuế 0,1% trên từng lần chuyển nhượng tuy dễ tính, nhưng cũng đồng nghĩa chi phí giao dịch sẽ hiện hữu rõ hơn, đặc biệt với nhóm giao dịch ngắn hạn, tần suất cao.
