Nghiên cứu cho phép bán khống chứng khoán

Nghiên cứu cho phép bán khống chứng khoán

Bộ Tài chính vừa chính thức ban hành kế hoạch triển khai Quyết định số 2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, liên quan đến Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc nghiên cứu và từng bước áp dụng cơ chế bán khống có kiểm soát trong giai đoạn 2026–2028.

Đây được đánh giá là bước đi quan trọng, phản ánh nỗ lực nâng cấp toàn diện hệ sinh thái tài chính quốc gia, đưa Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Bán khống – Công cụ hai mặt của thị trường hiện đại

Theo định nghĩa, bán khống là nghiệp vụ cho phép nhà đầu tư mượn cổ phiếu để bán ra thị trường với kỳ vọng giá sẽ giảm. Khi giá giảm đúng như dự đoán, nhà đầu tư mua lại cổ phiếu với giá thấp hơn để hoàn trả, và hưởng lợi từ phần chênh lệch.

Ví dụ, một nhà đầu tư nhận định cổ phiếu A hiện đang giao dịch ở mức 100 đồng sẽ sớm giảm về 80 đồng. Người này mượn 1.000 cổ phiếu để bán ra, thu về 100.000 đồng. Vài tuần sau, khi giá giảm đúng như dự đoán, anh ta mua lại với giá 80.000 đồng, trả cổ phiếu và thu lời 20.000 đồng (chưa tính phí và thuế). Tuy nhiên, nếu giá tăng ngược lên 120 đồng, khoản lỗ cũng sẽ là 20.000 đồng.

Hiện tại, thị trường chứng khoán cơ sở ở Việt Nam chưa cho phép bán khống, chỉ áp dụng trên thị trường phái sinh thông qua giao dịch hai chiều. Do đó, việc nghiên cứu hợp pháp hóa hoạt động này được coi là một trong những yếu tố nền tảng để nâng hạng thị trường từ "cận biên" lên "mới nổi".

Tăng tính minh bạch và hấp dẫn vốn ngoại

Ông Trần Đức Anh – Giám đốc Vĩ mô và Chiến lược Thị trường tại Chứng khoán KB Việt Nam nhận định rằng, triển khai bán khống không chỉ mở rộng công cụ đầu tư, mà còn giúp thị trường hoạt động hiệu quả hơn.

“Bán khống tạo ra áp lực điều tiết tự nhiên. Khi cổ phiếu bị định giá quá cao, lực bán từ hoạt động này sẽ giúp giá quay về gần giá trị thực, góp phần ngăn chặn nguy cơ bong bóng tài sản,” ông Đức Anh phân tích.

Không dừng lại ở đó, bán khống còn góp phần tăng thanh khoản, thu hút dòng tiền từ các tổ chức đầu tư lớn trong và ngoài nước. Với các quỹ đầu tư chuyên nghiệp, một thị trường có đầy đủ công cụ giao dịch và cơ chế vận hành minh bạch là yếu tố then chốt trong việc quyết định rót vốn.

Đặc biệt, trong những giai đoạn thị trường điều chỉnh, nhà đầu tư có thể tận dụng bán khống như một công cụ phòng ngừa rủi ro, bảo vệ danh mục, hoặc tìm kiếm lợi nhuận từ chiến lược đầu tư trái chiều.

Dù mang lại nhiều lợi ích, bán khống vẫn là nghiệp vụ tiềm ẩn rủi ro, đòi hỏi cơ chế quản lý minh bạch và kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu.

Ông Đức Anh đề xuất một số nguyên tắc quan trọng cần được thiết lập: Lập danh mục cổ phiếu đủ điều kiện bán khống, ưu tiên các mã có thanh khoản cao, vốn hóa lớn, tỉ lệ sở hữu tự do (free-float) đủ lớn và ít biến động bất thường. Xây dựng các quy định rõ ràng về tỷ lệ ký quỹ, giới hạn vay mượn và thời hạn hoàn trả chứng khoán, để ngăn chặn việc lạm dụng đòn bẩy tài chính và tránh rủi ro hệ thống.

Khi được triển khai đúng hướng và có kiểm soát, bán khống sẽ không chỉ là một bước tiến về kỹ thuật giao dịch, mà còn là dấu hiệu cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đang trưởng thành và từng bước hội nhập sâu hơn với thị trường tài chính toàn cầu.

Giai đoạn 2026–2028 được xem là thời điểm bản lề để Việt Nam thử nghiệm và hoàn thiện cơ chế này, mở đường cho các cải cách tài chính sâu rộng hơn trong tương lai.