Theo Cục Hải quan, việc xây dựng Nghị định cũng nhằm bảo đảm tính thống nhất với Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi pháp luật thời gian qua.
Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, Nghị định mới còn hướng tới mục tiêu nâng cao tính răn đe, khả thi và hiệu quả trong công tác xử lý vi phạm; góp phần duy trì kỷ cương quản lý nhà nước về hải quan, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và khuyến khích doanh nghiệp, người khai hải quan chủ động tuân thủ pháp luật.
 |
Theo quy định, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Kể từ thời điểm này, Nghị định số 128/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan và Điều 2 Nghị định số 102/2021/NĐ-CP ngày 16/11/2021 sẽ hết hiệu lực thi hành.
Đối với các quyết định xử phạt đã ban hành trước thời điểm Nghị định mới có hiệu lực nhưng cá nhân, tổ chức vẫn đang khiếu nại, việc giải quyết tiếp tục áp dụng theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành cùng các nghị định cũ.
Đáng chú ý, Nghị định cũng quy định nguyên tắc áp dụng hồi tố theo hướng có lợi cho người vi phạm. Cụ thể, đối với hành vi vi phạm đã xảy ra và kết thúc trước ngày Nghị định có hiệu lực nhưng được phát hiện hoặc xem xét xử phạt sau thời điểm này, sẽ áp dụng quy định mới nếu không quy định trách nhiệm pháp lý hoặc quy định mức trách nhiệm nhẹ hơn.
Bổ sung nhiều quy định mới, tháo gỡ vướng mắc thực tiễn
Nghị định số 169/2026/NĐ-CP gồm 4 chương, 40 điều, quy định cụ thể về hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan; hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả; đối tượng bị xử phạt; thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính.
Đối tượng áp dụng bao gồm tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan trên lãnh thổ Việt Nam; các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền xử phạt và các tổ chức, cá nhân liên quan.
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là bổ sung thêm các trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính tại khoản 2 Điều 7; đồng thời bổ sung nhiều hành vi vi phạm mới tại các Điều 8, 10, 12, 13 và 16 để phù hợp với Nghị định số 167/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định chi tiết thi hành Luật Hải quan.
Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Trong đó, lần đầu tiên quy định rõ tang vật vi phạm hành chính không bao gồm hàng hóa đã được khai hải quan đúng quy định của pháp luật.
Đối với các vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng hình sự chuyển sang xử lý hành chính, Nghị định quy định cụ thể trường hợp cá nhân, tổ chức không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế trước thời điểm ban hành quyết định xử phạt sẽ bị xử lý theo quy định.
Ngoài ra, Nghị định còn bổ sung quy định xử phạt đối với hành vi khai sai mã số, thuế suất, mức thuế trong trường hợp doanh nghiệp đã được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn trước đó bằng văn bản, thông báo kết quả phân loại hoặc quyết định ấn định thuế.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc bổ sung thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân đối với các vụ việc sau điều tra không đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, giúp rút ngắn quy trình xử lý, tránh phải chuyển hồ sơ qua cơ quan hải quan như trước đây.
Đặc biệt, Nghị định đã bổ sung quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử nhằm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
 |
Loại bỏ các quy định không còn phù hợp
Song song với việc bổ sung quy định mới, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP cũng bãi bỏ một số hành vi vi phạm không còn phù hợp với quy định pháp luật hiện hành hoặc không còn phát sinh trên thực tế.
Trong đó có các quy định liên quan đến khai sai nhưng không ảnh hưởng đến số thuế phải nộp; vi phạm quản lý hàng hóa trong kho bảo thuế; hay hành vi xuất nhập khẩu hàng hóa không đúng khai báo nhưng không thuộc các trường hợp vi phạm nghiêm trọng khác.
Theo đánh giá của cơ quan Hải quan, việc ban hành Nghị định số 169/2026/NĐ-CP không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng trong hoạt động thương mại mà còn đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa công tác hải quan, phù hợp với thực tiễn hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.
