Không đơn thuần là một lễ hội dân gian, Lễ hội Sáo Đền được xem là một trong những nét sinh hoạt văn hóa độc đáo hiếm có còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Những nghi thức truyền thống, nghệ thuật chế tác diều sáo cùng không gian hội hè đậm chất làng quê Bắc Bộ đã tạo nên sức hút riêng cho lễ hội này suốt nhiều năm qua.
 |
| Các đại biểu dự Lễ Khai mạc Lễ hội Đền Sáo năm 2026 |
Di sản văn hóa mang đậm dấu ấn dân tộc
Đền Sáo là nơi thờ Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao – thân mẫu của vua Lê Thánh Tông, vị minh quân nổi tiếng trong lịch sử dân tộc. Trải qua nhiều thế kỷ, ngôi đền không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của người dân địa phương mà còn trở thành biểu tượng văn hóa gắn với nghệ thuật diều sáo truyền thống.
Năm 2019, tục chơi diều trong Lễ hội Sáo Đền đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của các giá trị văn hóa dân gian Việt Nam.
Theo nhiều nghệ nhân cao tuổi, điều làm nên sự khác biệt của lễ hội chính là việc bảo tồn được đầy đủ nghi thức rước diều và phần thi thả diều vượt câu liêm hình thức thi độc đáo gần như không còn xuất hiện ở nơi nào khác.
 |
| Đồng chí Vũ Đức Tuấn – Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND phường đánh trống khai hội Sáo Đền |
Nhiều hoạt động đặc sắc trong mùa lễ hội 2026
Lễ hội Sáo Đền năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 9 đến ngày 11/5/2026 (tức ngày 23 đến 25 tháng 3 Âm lịch) tại khu vực Đền Sáo, phường Vũ Phúc, tỉnh Hưng Yên.
Trong đó, ngày 25 tháng 3 Âm lịch được xem là cao điểm của mùa lễ hội với nhiều hoạt động nghi lễ và trình diễn diều sáo quy mô lớn, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương.
Ban tổ chức cho biết năm nay lễ hội tiếp tục chú trọng công tác bảo tồn không gian văn hóa truyền thống, đồng thời tăng cường quảng bá hình ảnh lễ hội nhằm đưa Sáo Đền trở thành điểm đến văn hóa tiêu biểu của địa phương.
Những nghi thức tạo nên “linh hồn” lễ hội
Điểm nhấn quan trọng nhất của Lễ hội Sáo Đền chính là chuỗi nghi thức tâm linh gắn với nghệ thuật diều sáo cổ truyền.
Mở đầu là lễ trình diều, nghi thức các nghệ nhân dâng diều trước ban thờ Thánh mẫu để bày tỏ lòng thành kính và cầu mong một mùa hội thuận lợi. Sau đó là lễ cầu phong với mong ước trời yên, gió đẹp để tiếng sáo ngân vang khắp không trung.
 |
| Các đội thi diều kiểm tra chuẩn bị trước tham gia lễ hội Sáo Đền |
Không khí trang nghiêm tiếp tục được đẩy lên trong nghi lễ rước Thánh mẫu, khi đoàn rước trong trang phục truyền thống di chuyển qua các tuyến đường làng trong tiếng trống, tiếng chiêng và lời chúc tụng.
Đặc biệt, phần thi thả diều vượt câu liêm luôn được xem là nội dung hấp dẫn và thu hút đông đảo người xem nhất. Người chơi phải điều khiển cánh diều vượt qua thanh câu liêm hình lưỡi liềm được dựng ở độ cao nhất định. Đây là kỹ thuật khó, đòi hỏi sự am hiểu về hướng gió, độ căng dây cùng kinh nghiệm điều khiển diều điêu luyện của nghệ nhân.
Không ít du khách lần đầu chứng kiến đã bày tỏ sự thích thú trước những màn điều khiển diều đầy kỹ thuật nhưng cũng rất mềm mại, uyển chuyển giữa bầu trời rộng lớn.
Nghệ thuật chế tác diều sáo tinh hoa từ tre Việt
Đằng sau mỗi cánh diều bay tham gia lễ hội Sáo Đền cao là sự tỉ mỉ và tâm huyết của những nghệ nhân làng nghề.
Nguyên liệu làm diều chủ yếu từ tre già được tuyển chọn kỹ lưỡng. Từng nan tre phải được uốn đúng độ cong, đảm bảo độ đàn hồi để cánh diều vừa chắc chắn vừa đạt khả năng cân bằng tốt khi gặp gió lớn.
Hiện nay, tại lễ hội phổ biến ba kiểu diều truyền thống gồm cánh doi, cánh bầu và cánh cốc. Mỗi loại mang hình dáng, đặc điểm và giá trị thẩm mỹ riêng.
Nếu cánh doi tạo cảm giác mộc mạc, khỏe khoắn và có thể mang bộ sáo lớn thì cánh bầu lại mềm mại, ổn định trong gió. Trong khi đó, cánh cốc hay còn gọi là cánh tiên được nhiều người yêu thích bởi vẻ thanh thoát, cầu kỳ và giàu tính nghệ thuật.
 |
| Nghệ nhân kiểm tra sao diều trước cuộc thi |
Đi cùng những cánh diều là hệ thống sáo gồm nhiều kích cỡ khác nhau, tạo nên âm thanh trầm bổng đặc trưng. Khi diều đạt độ cao lý tưởng, tiếng sáo vang lên hòa cùng gió trời tạo nên không gian vừa bình yên vừa đầy chất thơ của làng quê Bắc Bộ.
 |
| Câu liên được chuẩn bị cho phần thi Diều vượt câu liêm tại lễ hội Sáo Đền |
Không gian hội hè đậm bản sắc dân gian
Bên cạnh các hoạt động chính tại lễ hội Sáo Đền liên quan đến diều sáo, lễ hội còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian và hoạt động văn hóa truyền thống như hát chèo, cờ tướng, tổ tôm điếm, leo cầu ngô hay bơi bắt vịt, lợn.
 |
| Trò chơi Bắt lợn là một trong các trò chơi trong ngày diễn ra lễ hội |
Những hoạt động này không chỉ tạo nên bầu không khí sôi động mà còn góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về đời sống văn hóa cộng đồng của cha ông.
Nhiều năm qua, Lễ hội Sáo Đền đã trở thành điểm đến quen thuộc của du khách yêu thích trải nghiệm văn hóa truyền thống. Không ít người tìm đến đây không chỉ để thưởng thức nghệ thuật diều sáo mà còn để tìm lại cảm giác thanh bình giữa đời sống hiện đại nhiều bộn bề.
