 |
| Thác Ma Hao bắt nguồn từ đỉnh núi Pù Rinh bốn mùa mây phủ. |
Dòng thác huyền thoại và bản người Thái Năng Cát dưới chân đỉnh Pù Rinh
Bắt nguồn từ đỉnh Pù Rinh sừng sững, quanh năm ẩn mình trong mây, thác Ma Hao (tiếng Thái nghĩa là “thác Chó Ngáp”) được tạo nên từ những dòng nước nhỏ len lỏi qua các vách đá dựng đứng, giữa đại ngàn cây lá um tùm ở độ cao hơn 1.000 m. Dòng nước hợp lưu, đổ xuống chân núi tạo thành ngọn thác hùng vĩ cùng hồ nước tự nhiên trong vắt, mát lạnh quanh năm.
Từ lòng hồ dưới chân thác, những dòng suối nhỏ tiếp tục uốn lượn quanh chân núi, men theo sườn đồi rồi dẫn nước lên các cọn nước quay đều ngày đêm. Nguồn nước ấy không chỉ phục vụ sinh hoạt của người dân mà còn tưới mát những thửa ruộng bậc thang, góp phần tạo nên những mùa vàng no ấm cho đồng bào nơi đây.
 |
| Khung cảnh chợ đêm vùng cao bản Năng Cát (ảnh: Lê Thiết). |
Với khí hậu mát mẻ, dễ chịu quanh năm, đặc biệt vào mùa hè khi nhiệt độ trung bình chỉ khoảng 15–18 độ C, nơi đây được ví như “Sa Pa xứ Thanh”, ẩn mình giữa núi rừng nguyên sinh hoang sơ, hùng vĩ. Không chỉ sở hữu vẻ đẹp thiên nhiên kỳ thú, quần thể thác Ma Hao, bản Năng Cát và chùa Mèo còn gắn với những huyền thoại về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của anh hùng dân tộc Lê Lợi trong những ngày đầu dựng cờ kháng chiến chống giặc Minh.
Tương truyền vào thế kỷ XV, trong lúc bị quân Minh truy đuổi, Lê Lợi và nghĩa quân đã trú ẩn dưới chân dòng thác này. Khi hiểm nguy cận kề, một chú chó trung thành đã lao ra đánh lạc hướng quân địch để cứu chủ. Sau khi giành thắng lợi, Lê Lợi đặt tên dòng thác là Ma Hao, theo tiếng Thái nghĩa là “thác Chó Ngáp”, nhằm ghi nhớ sự hy sinh của con vật trung nghĩa.
Không chỉ có thác Ma Hao, tên gọi bản Năng Cát và chùa Mèo cũng được cho là do Lê Lợi đặt để tri ân người dân bản cùng “thần miêu” đã hết lòng giúp đỡ nghĩa quân trong những ngày đầu khởi nghĩa. Những câu chuyện lịch sử nhuốm màu huyền thoại, hòa quyện cùng không gian sơn thủy hữu tình và nét văn hóa bản địa đặc sắc đã khiến vùng đất này trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách gần xa.
 |
| Chương trình văn nghệ đặc sắc khai mạc chợ đêm (ảnh: Lê Thiết) |
Cùng với những lợi thế sẵn có, điểm du lịch cộng đồng bản Năng Cát còn được ví như một “bảo tàng sống” lưu giữ không gian văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc Thái xứ Thanh. Toàn bản hiện có 124 hộ dân thì tới 122 hộ vẫn sinh sống trong những ngôi nhà sàn truyền thống. Trong đó, nhiều căn nhà sàn cổ có tuổi đời hàng chục năm với cột gỗ lớn, kiến trúc 4 gian 2 chái rộng rãi, thoáng mát vào mùa hè, ấm áp khi đông đến, nép mình dưới tán rừng xanh, chỉ cách thác Ma Hao chưa đầy 1 km.
Không chỉ bảo tồn kiến trúc nhà sàn, người dân nơi đây còn gìn giữ nếp sống cộng đồng cùng nhiều phong tục, tập quán và lễ hội truyền thống đặc sắc qua nhiều thế hệ. Mỗi độ xuân về hay sau mùa thu hoạch, cả bản lại rộn ràng trong các lễ hội như Chá Mùn, Chá Một… mang đậm màu sắc tâm linh, tín ngưỡng của đồng bào Thái.
Thông qua các nghi lễ truyền thống và hoạt động văn hóa dân gian như múa xòe, khua luống, hát khặp, rước cây bông, nhảy sạp…, đời sống lao động, sinh hoạt và tinh thần gắn kết cộng đồng của người dân được tái hiện sinh động. Bên cạnh đó là các trò chơi dân gian đậm chất thượng võ như bắn nỏ, ném còn, đánh đu, kéo co, đẩy gậy…, góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch cộng đồng nơi đây.
Những năm gần đây, cùng với việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, cấp ủy, chính quyền xã Chí Linh cũng từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch địa phương. Đặc biệt, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương đã huy động nhiều nguồn lực để đầu tư hạ tầng, cải thiện cảnh quan và phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm văn hóa bản địa.
Từ những lợi thế sẵn có về thiên nhiên, lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc Thái, bản Năng Cát đang từng bước chuyển mình trở thành điểm đến sinh thái, trải nghiệm hấp dẫn, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho người dân vùng cao.
 |
| Trò chơi Tó Lẹ (trò chơi dân gian của người Thái) tại Lễ Hội Chí Linh Sơn 2026 (ảnh: Lê Thiết) |
Xác định du lịch cộng đồng phải lấy người dân làm trung tâm, chính quyền địa phương đã hỗ trợ người dân bản Năng Cát từng bước nâng cao kỹ năng giao tiếp, thuyết minh và giới thiệu chiều sâu văn hóa, lịch sử của vùng đất cổ châu Lang tới du khách. Đồng thời, địa phương cũng vận động, hỗ trợ bà con cải tạo, nâng cấp cơ sở lưu trú, xây dựng hệ thống homestay tiện nghi, đáp ứng nhu cầu nghỉ dưỡng, trải nghiệm của du khách nhưng vẫn giữ nguyên nét kiến trúc đặc trưng và bản sắc văn hóa của những ngôi nhà sàn truyền thống.
Từ mô hình du lịch mang tính tự phát ban đầu, đến nay bản Năng Cát đã có 10 hộ gia đình đầu tư phát triển homestay, với khả năng đón cùng lúc hơn 300 lượt khách lưu trú. Không chỉ dừng lại ở tham quan, leo núi hay tắm thác, du khách khi đến đây còn có cơ hội trải nghiệm nhịp sống chậm giữa núi rừng, hòa mình vào đời sống sinh hoạt thường nhật của đồng bào dân tộc Thái.
Trong không gian nhà sàn truyền thống, du khách có thể cùng người dân ủ men, nấu rượu, chế biến các món ăn đặc sản miền sơn cước, theo chân bà con lên nương thu hoạch nông sản, vào rừng hái măng, xuống suối bắt cá hay lên đồi chăn trâu. Buổi tối, bên ánh lửa bập bùng, tiếng khèn, tiếng trống rộn rã hòa cùng điệu xòe, khua luống, hát khặp, tung còn… mang đến những trải nghiệm đậm đà bản sắc văn hóa vùng cao.
Chính sự chân thành, đôn hậu và hiếu khách của người dân bản địa, cùng vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và chiều sâu văn hóa truyền thống, đang tạo nên sức hút riêng cho du lịch cộng đồng bản Năng Cát trên bản đồ du lịch xứ Thanh.
 |
| Trò chơi đẩy gậy tại Lễ Hội Chí Linh Sơn 2026 (ảnh: Lê thiết) |
Nhằm tăng sức hút đối với du khách, đồng thời đẩy mạnh quảng bá điểm du lịch cộng đồng bản Năng Cát nói riêng và hình ảnh vùng đất cổ Châu Lang nói chung, thời gian qua, chính quyền địa phương đã liên tục tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, du lịch quy mô lớn.
Sau thành công của Lễ hội chùa Mèo – sự kiện nhằm tôn vinh tín ngưỡng thờ Mẫu và tri ân công đức anh hùng dân tộc Lê Lợi cùng các hào kiệt nghĩa quân Lam Sơn – từ ngày 4 đến 10/5, UBND xã Chí Linh tiếp tục tổ chức Lễ hội Chí Linh Sơn năm 2026 với chủ đề “Hào khí Linh Sơn”.
Lễ hội năm nay quy tụ nhiều hoạt động văn hóa, du lịch đặc sắc, trong đó điểm nhấn là chương trình “Chợ đêm vùng cao bản Năng Cát” và cuộc thi “Người đẹp Châu Lang 2026”.
Chương trình chợ đêm vùng cao đã thu hút hàng nghìn người dân và du khách tham gia ngay trong đêm khai mạc. Không gian lễ hội trở nên rực rỡ, sôi động với các tiết mục văn nghệ truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, hòa cùng tiếng trống hội hào hùng, tiếng khèn dìu dặt và màn pháo hoa lung linh giữa núi rừng.
Bên cạnh các chương trình biểu diễn nghệ thuật, du khách đến với chợ đêm còn có dịp thưởng thức nhiều món ăn đặc sản địa phương, tham quan và mua sắm các sản phẩm nông, lâm sản, hàng thủ công mỹ nghệ tại các gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP của các địa phương miền núi trong tỉnh.
Nối tiếp không khí sôi động của chợ đêm là cuộc thi “Người đẹp Châu Lang 2026”, dành cho nữ thanh niên từ 17 đến 27 tuổi có quê quán tại huyện Lang Chánh cũ, hiện đang sinh sống, học tập trên cả nước. Với sự tham gia của hàng trăm thí sinh qua các vòng sơ khảo, cuộc thi đã lựa chọn được 9 gương mặt nổi bật bước vào đêm chung kết để tranh danh hiệu “Người đẹp Châu Lang 2026”.
Không chỉ là sân chơi tôn vinh vẻ đẹp, trí tuệ và bản sắc văn hóa của thiếu nữ vùng cao, cuộc thi còn góp phần quảng bá hình ảnh con người Châu Lang thân thiện, giàu bản sắc đến với đông đảo du khách và cộng đồng.
