Giữa những triền núi quanh năm mây phủ của Bắc Hà, tỉnh Lào Cai, sắc xanh của những loài dược liệu quý như tam thất, sâm Lai Châu, hà thủ ô đỏ hay thất diệp nhất chi hoa đang ngày càng lan rộng dưới những cánh rừng nguyên sinh. Từ vùng đất vốn chỉ quen với cây ngô, cây sắn cho hiệu quả kinh tế thấp, một hướng phát triển mới đang dần hình thành khi Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Cồ Dề Chải kiên trì theo đuổi mô hình trồng dược liệu công nghệ cao gắn với bảo vệ rừng và phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.
Không chỉ đơn thuần là mô hình sản xuất nông nghiệp, HTX Nông nghiệp Cồ Dề Chải đang trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế xanh của địa phương. Khởi nguồn từ mong muốn khôi phục và bảo tồn những cây thuốc quý bản địa, HTX từng bước xây dựng vùng liên kết sản xuất với hơn 1.200 hộ dân tham gia, phát triển hàng chục héc-ta dược liệu dưới tán rừng theo hướng bán tự nhiên.
Điểm đặc biệt của mô hình là phát triển thuận theo hệ sinh thái tự nhiên. Những loại dược liệu có giá trị kinh tế cao như tam thất bắc, sâm Lai Châu, sa nhân tím hay hà thủ ô đỏ đều được chăm sóc theo quy trình hữu cơ nghiêm ngặt với nguyên tắc “ba không”: không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, không dùng hóa chất độc hại và không can thiệp làm biến đổi môi trường sinh trưởng tự nhiên của cây.
 |
| Các đại biểu Sở NN-MT tỉnh Lào Cai đến thăm quan thực tế tại cơ sở (Ảnh: Trần Dung) |
Theo đại diện HTX, để cây dược liệu đạt chất lượng dược tính cao, vùng trồng phải đáp ứng nhiều điều kiện khắt khe về độ cao, độ che phủ rừng, nhiệt độ và độ ẩm. Với những loại cây đặc hữu như tam thất hay sâm Lai Châu, khu vực trồng phải nằm ở độ cao trên 1.400m, độ ẩm duy trì trên 70% cùng hệ sinh thái rừng phù hợp để bảo đảm hàm lượng dược chất tự nhiên đạt chất lượng tốt nhất.
Không chạy theo mở rộng diện tích bằng mọi giá, HTX lựa chọn hướng phát triển bền vững, ưu tiên chất lượng sản phẩm và giá trị sinh thái. Chính hướng đi này giúp sản phẩm dược liệu của HTX ngày càng được thị trường đánh giá cao.
 |
| Các đại biểu thăm quan thực tế tại vườn ươm Tam Thất Bắc (Ảnh: Trần Dung) |
Từ nguồn nguyên liệu sạch, HTX Cồ Dề Chải đã đầu tư chế biến sâu, phát triển nhiều dòng sản phẩm OCOP mang đậm bản sắc vùng cao như trà thảo dược, tinh dầu, cao dược liệu, nước uống từ lá sâm hay các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc thiên nhiên. Việc nâng cao giá trị chế biến không chỉ giúp tăng giá trị dược liệu mà còn mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng cho Bắc Hà nói riêng và Lào Cai nói chung.
Điều đáng nói, phía sau những vùng dược liệu xanh tốt ấy là sinh kế của hàng nghìn hộ đồng bào Mông, Dao, Tày tại địa phương. Thông qua liên kết sản xuất, người dân được hướng dẫn kỹ thuật ươm giống, chăm sóc, thu hái và bảo quản dược liệu theo quy trình bài bản. Từ đó, nhiều hộ dân đã từng bước thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ canh tác nhỏ lẻ sang phát triển kinh tế hàng hóa gắn với bảo vệ rừng.
Nếu trước đây nhiều diện tích đất đồi chỉ trồng ngô, sắn cho thu nhập thấp thì nay đã trở thành những vùng dược liệu có giá trị kinh tế cao. Người dân không còn khai thác rừng theo cách tận thu mà chủ động giữ rừng để phát triển lâu dài. Chính mô hình này đang góp phần phủ xanh đất trống, nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và tạo nguồn thu ổn định cho nhiều hộ gia đình vùng cao.
 |
| Không gian du lịch do HTX Nông nghiệp Cồ Dề Chải Bắc Hà xây dựng gắn với dược liệu (Ảnh: Trần Dung) |
Không dừng lại ở nông nghiệp, HTX còn tiên phong phát triển du lịch trải nghiệm gắn với dược liệu. Du khách đến Bắc Hà không chỉ được tham quan vùng trồng, tìm hiểu quy trình chăm sóc cây thuốc mà còn trực tiếp trải nghiệm xông thảo dược, ngâm chân bằng dược liệu hay thưởng thức các món ăn bản địa kết hợp thảo dược quý.
Giữa không gian mây núi Tây Bắc, những bungalow nép mình dưới tán rừng cùng hương trà lá sâm thoang thoảng đang tạo nên nét riêng cho du lịch sinh thái nơi đây. Đó không chỉ là trải nghiệm nghỉ dưỡng mà còn là hành trình khám phá tri thức bản địa và nhịp sống xanh của người dân vùng cao.
Có thể khẳng định, mô hình của HTX Nông nghiệp Cồ Dề Chải là minh chứng rõ nét cho hướng phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với kinh tế xanh mà Lào Cai đang hướng tới. Từ những cây dược liệu dưới tán rừng, một không gian phát triển mới đang dần mở ra nơi cao nguyên trắng Bắc Hà — nơi người dân không chỉ sống nhờ rừng mà còn biết giữ rừng để phát triển bền vững lâu dài.
