Lào Cai: Đưa truyền thông phòng, chống tác hại rượu, bia đến từng cộng đồng

Theo Kế hoạch số 478/KH-UBND, Lào Cai phấn đấu đến năm 2030 có 95% người trưởng thành được truyền thông về tác hại của rượu, bia và các biện pháp phòng, chống; 100% người điều khiển phương tiện giao thông được phổ biến quy định không uống rượu, bia khi lái xe; 100% cơ sở giáo dục, đào tạo thực hiện truyền thông phù hợp với lứa tuổi người học.

Đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, tỉnh đặt mục tiêu 95% cơ sở kinh doanh rượu, bia và 95% hộ gia đình, cá nhân sản xuất rượu thủ công được tuyên truyền, hướng dẫn các quy định pháp luật liên quan. Trong lĩnh vực báo chí và thông tin cơ sở, 90% báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình của tỉnh được yêu cầu duy trì tin, bài về phòng, chống tác hại của rượu, bia hằng tháng; chỉ tiêu này ở hệ thống truyền thanh xã, phường là 100%.

Những con số trên thể hiện quy mô triển khai rộng, với sự tham gia của nhiều cơ quan, tổ chức và nhóm dân cư. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở việc hoàn thành số lượng chương trình hay lượt thông tin, mà ở khả năng chuyển kiến thức thành hành động thực tế.

Một người dân có thể đã nghe nhiều lần khuyến cáo không uống rượu, bia khi lái xe, nhưng thông điệp chỉ phát huy tác dụng khi họ chủ động lựa chọn phương án di chuyển an toàn sau cuộc gặp gỡ, bữa tiệc. Tương tự, việc phổ biến quy định tại cơ quan chỉ thực sự có ý nghĩa khi người đứng đầu và mỗi cán bộ, nhân viên nghiêm túc thực hiện.

Vì vậy, hiệu quả truyền thông cần được nhìn nhận đồng thời qua độ bao phủ, mức độ hiểu biết, khả năng ghi nhớ và sự thay đổi trong hành vi. Đây cũng là cơ sở để việc triển khai kế hoạch tránh trở thành nhiệm vụ mang tính hình thức.

Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2030 có 95% người trưởng thành được truyền thông về tác hại của rượu, bia, gắn phổ biến pháp luật với thay đổi hành vi và xây dựng cộng đồng an toàn.

Với địa bàn miền núi như Lào Cai, truyền thông muốn đi vào cuộc sống cần tính đến sự khác biệt về điều kiện tiếp cận thông tin, ngôn ngữ, phong tục và sinh hoạt của từng cộng đồng dân cư. Một thông điệp được truyền tải hiệu quả trên báo điện tử chưa chắc đã tiếp cận đầy đủ người dân ở những khu vực còn hạn chế về kết nối số.

Bởi vậy, việc kết hợp báo chí, mạng xã hội với hệ thống truyền thanh cơ sở, sinh hoạt cộng đồng và hoạt động của đội ngũ cán bộ, cộng tác viên tại địa phương có ý nghĩa thiết thực. Thông tin cần ngắn gọn, dễ hiểu, gắn với những tình huống quen thuộc trong đời sống, giúp người dân nhận diện rõ rủi ro và biết cách lựa chọn hành vi phù hợp.

Đối với những cuộc gặp mặt, cưới hỏi, lễ hội hoặc sinh hoạt cộng đồng có sử dụng rượu, bia, cách tiếp cận nên hướng đến vận động, thuyết phục và xây dựng thói quen tích cực, thay vì chỉ nhắc lại những khuyến cáo chung. Các gia đình, người có uy tín trong cộng đồng và người đứng đầu thôn, bản có thể góp phần lan tỏa thông điệp bằng chính cách ứng xử hằng ngày.

Đặc biệt, truyền thông về an toàn giao thông cần gắn với giải pháp cụ thể. Khi đã sử dụng rượu, bia, người dân không điều khiển phương tiện; việc bố trí người đưa đón hoặc lựa chọn phương án di chuyển an toàn cần trở thành thói quen được chuẩn bị từ trước, thay vì chỉ được nhắc đến sau khi đã xảy ra vi phạm.

Cùng với đó, hoạt động tuyên truyền đối với các hộ sản xuất rượu thủ công cần giúp người dân hiểu rõ quy định pháp luật, yêu cầu về an toàn thực phẩm và trách nhiệm trong sản xuất, lưu thông sản phẩm. Truyền thông đúng đối tượng không chỉ góp phần hạn chế tác hại đối với sức khỏe mà còn hỗ trợ các hộ sản xuất nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch của Lào Cai là yêu cầu duy trì thông tin hằng tháng trên các loại hình báo chí và hệ thống truyền thanh cơ sở. Tỉnh đồng thời đặt mục tiêu 90% phóng viên, người tham gia hoạt động thông tin cơ sở được tập huấn, cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của rượu, bia.

Yêu cầu này mở ra cơ hội để báo chí địa phương đổi mới cách thể hiện, chuyển từ tuyên truyền đơn thuần sang cung cấp kiến thức, giải thích quy định và phản ánh những vấn đề có tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Thay vì chỉ đăng tải các khuyến cáo, mỗi tác phẩm báo chí có thể tập trung vào một câu hỏi cụ thể: Vì sao người dân vẫn có nguy cơ lái xe sau khi uống rượu, bia? Gia đình có thể làm gì để hạn chế những hệ lụy từ việc lạm dụng đồ uống có cồn? Nhà trường, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở cần tổ chức hoạt động truyền thông như thế nào để thông điệp được thực hiện nghiêm túc?

Những câu hỏi đó giúp thông tin gần gũi hơn với công chúng, đồng thời tạo điều kiện để báo chí phát huy vai trò giám sát, phát hiện những khoảng cách giữa yêu cầu trong kế hoạch và việc thực hiện tại cơ sở.

Truyền thông số và mạng xã hội cũng cần được sử dụng theo hướng tăng tính tương tác, dễ chia sẻ và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Nội dung ngắn, tình huống thực tế, đồ họa giải thích quy định hoặc những câu chuyện có tính giáo dục có thể bổ trợ cho các hình thức tuyên truyền truyền thống. Tuy nhiên, thông tin phải chính xác, có nguồn rõ ràng và không giật gân hóa những hậu quả liên quan đến rượu, bia.

UBND Tỉnh lào Cai yêu cầu các sở, ban, ngành và địa phương nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, đưa nội dung phòng, chống tác hại của rượu, bia vào chương trình công tác, nội quy và quy chế của cơ quan, đơn vị. Công tác truyền thông cũng được lồng ghép trong hoạt động giáo dục, phong trào xây dựng đời sống văn hóa và các chương trình văn hóa, văn nghệ, thể thao, du lịch, lễ hội.

Cách triển khai này đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý, ngành giáo dục, lực lượng chức năng, cơ quan báo chí và chính quyền cơ sở. Đối với hành vi vi phạm pháp luật, truyền thông cần song hành với kiểm tra, giám sát và xử lý theo quy định. Đặc biệt, việc tuyên truyền không uống rượu, bia khi điều khiển phương tiện giao thông cần gắn với hoạt động tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm nồng độ cồn, nhất là trong các dịp lễ, Tết và sự kiện tập trung đông người.

Để đánh giá hiệu quả kế hoạch đến năm 2030, bên cạnh các chỉ tiêu về độ bao phủ truyền thông, cần quan tâm đến chất lượng nội dung, mức độ tiếp cận của các nhóm dân cư và những chuyển biến có thể ghi nhận trong thực tế. Việc đánh giá định kỳ sẽ giúp cơ quan chức năng nhận diện địa bàn còn hạn chế, điều chỉnh hình thức truyền thông và phân bổ nguồn lực phù hợp.

Kế hoạch số 478/KH-UBND vì thế không chỉ là nhiệm vụ tuyên truyền của riêng ngành nào, mà là công việc đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội. Khi chính quyền thực hiện nghiêm trách nhiệm, báo chí cung cấp thông tin hữu ích, nhà trường giáo dục phù hợp và mỗi gia đình chủ động xây dựng thói quen an toàn, mục tiêu giảm thiểu tác hại của rượu, bia mới có cơ sở trở thành kết quả bền vững.

Thước đo cuối cùng không chỉ là 95% người trưởng thành được tiếp cận thông tin, mà còn là khả năng biến kiến thức thành lựa chọn có trách nhiệm, góp phần bảo vệ sức khỏe, giữ gìn hạnh phúc gia đình và bảo đảm an toàn cho cộng đồng.