Chủ nhật 31/08/2025 07:23
Hotline: 024.355.63.010
Kinh tế số

Kinh tế số và công nghệ chiến lược: Lối đi tất yếu cho mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam

Kinh tế số và công nghệ chiến lược đang trở thành hai trụ cột then chốt trong mô hình tăng trưởng mới, dẫn dắt nền kinh tế Việt Nam vươn lên mạnh mẽ trong giai đoạn 2026–2030.
Kinh tế số và công nghệ chiến lược
Kinh tế số và công nghệ chiến lược: Lối đi tất yếu cho mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đang tìm kiếm một mô hình tăng trưởng mới cho giai đoạn 2026-2030 và tầm nhìn đến năm 2045, kinh tế số và công nghệ chiến lược đang nổi lên như hai lực đẩy chủ lực, hứa hẹn là động lực chính để nâng cao năng suất, hiệu quả tăng trưởng và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Kinh tế số cần một chiến lược tăng trưởng thực chất

Tại Diễn đàn “Xác lập mô hình tăng trưởng mới cho Việt Nam giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045” diễn ra mới đây, GS.Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học - Đào tạo tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, nhận định, nếu như 5-10 năm trước, các khái niệm như "tăng trưởng số", "chuyển đổi số", "kinh tế số" còn khá mới mẻ thì thời gian gần đây, số lượng nghiên cứu, báo cáo, bài viết về chủ đề này đã tăng theo cấp số nhân. Một cột mốc đáng chú ý là năm 2021, báo cáo kinh tế số đầu tiên của Việt Nam do tổ chức CSIRO (Úc) phối hợp với các cơ quan Việt Nam thực hiện đã đánh dấu bước khởi đầu chính thức cho việc nghiên cứu và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế số. Báo cáo đưa ra các kịch bản tăng trưởng, trong đó mức thấp nhất, kinh tế số đóng góp 0,5% vào tăng trưởng GDP nếu giữ nguyên hiện trạng; cao nhất là 1,1% nếu đẩy mạnh chuyển đổi số.

Tiếp nối, năm 2022, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân tiến hành nghiên cứu chuyên sâu về tác động của kinh tế số tới năng suất lao động - một chỉ số đang còn nhiều hạn chế dù kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhanh. Kết quả cho thấy, tùy ngành và mức độ ứng dụng, kinh tế số có thể đóng góp từ 8% đến 20% tổng năng suất lao động. Cùng với đó, cơ sở dữ liệu Radiometric ghi nhận số lượng công bố quốc tế của người Việt liên quan đến kinh tế số tăng đột biến. Các nghiên cứu sinh, sinh viên chọn đề tài về kinh tế số tại các trường đại học lớn cũng tăng mạnh.

"Điều này cho thấy không chỉ các nhà khoa học mà cả các cấp hoạch định chính sách đều quan tâm mạnh mẽ đến chủ đề này. Hầu hết các tỉnh, thành phố đã xây dựng nghị quyết về chuyển đổi số, gắn với mục tiêu phát triển địa phương theo định hướng của Đại hội Đảng", GS.Trần Thọ Đạt đánh giá.

Kinh tế số và công nghệ chiến lược
GS.Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học - Đào tạo tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Lần đầu tiên trong các văn kiện chiến lược quốc gia, Việt Nam đã chính thức đưa khái niệm “tăng trưởng số” vào nghị quyết phát triển kinh tế – xã hội với các mục tiêu cụ thể. Cụ thể, Việt Nam xác định kinh tế số là 1/3 trụ cột trong Chiến lược chuyển đổi số quốc gia đến 2025, tầm nhìn 2030. Hiện nay, tỷ trọng kinh tế số trong GDP đạt 13,17% (năm 2024), tăng nhẹ từ mức 12,66% vào năm 2020. Tuy nhiên, mức tăng này chủ yếu đến từ khu vực dịch vụ (tăng từ 6,53% lên 7,15%), trong khi công nghiệp - xây dựng có xu hướng giảm nhẹ, còn khu vực nông nghiệp gần như "dẫm chân tại chỗ", chỉ dao động 0,05–0,06%. Sự phân hóa này cho thấy quá trình số hóa đang thiếu tính đồng bộ, đặc biệt ở các lĩnh vực sản xuất và nông nghiệp.

"Việt Nam đang sở hữu những lợi thế như dân số trẻ, nền tảng công nghệ thông tin khá phát triển và sự bùng nổ các nghiên cứu về kinh tế số trong nước lẫn quốc tế. Song, tốc độ phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng", GS.Trần Thọ Đạt chia sẻ.

Dẫn chứng về kinh nghiệm quốc tế, GS.Trần Thọ Đạt nhấn mạnh đến Trung Quốc, nơi có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam. Hiện tại, tỷ trọng kinh tế số của Trung Quốc đã đạt 45% GDP, gấp đôi Mỹ. Các nước như Ấn Độ (với sáng kiến India Stack), Indonesia và Malaysia (với chiến lược MyDigital) cũng có nhiều bài học hay. Quay trở lại Việt Nam, chúng ta là một trong những quốc gia đầu tiên trong khu vực có chiến lược chuyển đổi số quốc gia (từ năm 2020 với Quyết định 749). Riêng với kinh tế số, có các mục tiêu đến năm 2025, tầm nhìn đến 2030, thậm chí là 2045 với mục tiêu kinh tế số chiếm 50% GDP.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đó, GS.Trần Thọ Đạt nhấn mạnh, chúng ta cần vượt qua "nghịch lý Solow" - khi đầu tư vào công nghệ tăng mạnh nhưng năng suất lao động chỉ cải thiện chậm. Trong thế kỷ 20, đầu tư vào công nghệ thông tin tăng gấp 10 lần nhưng năng suất chỉ tăng gấp đôi. Gần đây, người ta cũng đặt vấn đề liệu đầu tư vào AI có thực sự làm tăng năng suất không, khi có tới 90% doanh nghiệp chuyển đổi số được cho là thất bại. Lý do là họ còn dè dặt, chậm chạp và thiếu hiệu quả trong quá trình triển khai. Thêm vào đó, khoảng cách số giữa các địa phương ngày càng rõ rệt, các tỉnh có công nghiệp công nghệ cao như Bắc Ninh, Bắc Giang dẫn đầu với tỷ trọng kinh tế số trên 40%, trong khi nhiều tỉnh khác không vượt quá 6%. Điều này đặt ra yêu cầu về chính sách đồng đều và thiết kế giải pháp phù hợp từng vùng.

Để thúc đẩy phát triển kinh tế số tại Việt Nam một cách thực chất và bền vững, GS.Trần Thọ Đạt đề xuất một loạt giải pháp toàn diện, mang tính chiến lược. Trước tiên, cần hoàn thiện thể chế và các chính sách hỗ trợ nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho các hoạt động kinh tế số. Song song đó là việc phát triển hạ tầng số hiện đại, đồng bộ và đảm bảo an toàn, từ mạng viễn thông, trung tâm dữ liệu đến các nền tảng số quốc gia.

Một trụ cột quan trọng khác là phát triển nguồn nhân lực số và nâng cao kỹ năng số toàn dân, giúp người lao động thích nghi với môi trường làm việc mới trong nền kinh tế số. Cùng với đó, Việt Nam cần đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ sinh thái công nghệ số nội địa vững mạnh, nơi doanh nghiệp công nghệ trong nước đóng vai trò trung tâm. Cuối cùng, để kinh tế số không trở thành cuộc chơi của riêng một số khu vực, cần có các chính sách thiết thực nhằm thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận và hưởng lợi từ tiến trình chuyển đổi số.

Mô hình 'Ngũ giác vàng': Lời giải cho tăng trưởng đột phá trong kỷ nguyên số

Đồng quan điểm, cũng tại Diễn đàn “Xác lập mô hình tăng trưởng mới cho Việt Nam giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”, PGS.TS. Huỳnh Quyết Thắng (Đại học Bách Khoa Hà Nội) cho rằng, Việt Nam cần một mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ chiến lược, để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông cho biết, Chính phủ đã có bước đi cụ thể với việc ban hành Quyết định 1131/QĐ-TTg (ngày 12/6/2025) xác định 11 nhóm công nghệ chiến lược, đồng thời thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (có hiệu lực từ 1/10/2025). Đây là lần đầu tiên đổi mới sáng tạo được pháp điển hóa như một lĩnh vực độc lập, tạo hành lang pháp lý đầy đủ để thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.

Luật mới này cũng thể hiện tư duy quản lý đổi mới, khi chuyển từ kiểm soát đầu vào sang hậu kiểm, mở rộng cơ chế sandbox để thử nghiệm chính sách, đồng thời tăng cường quyền tự chủ cho viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đặc biệt, nhiều chính sách ưu đãi mang tính đột phá đã được mở ra để thu hút nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ và các trung tâm đổi mới sáng tạo, bao gồm miễn thuế, hỗ trợ tài chính và khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, dữ liệu lớn, tài sản số.

Để hiện thực hóa tầm nhìn và các khuôn khổ pháp lý này, PGS.TS. Huỳnh Quyết Thắng đã đề xuất nhiều giải pháp đột phá nhằm hiện thực hóa mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ chiến lược.

Trước hết, cần định hướng lựa chọn các công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI), xử lý dữ liệu lớn, công nghệ nông nghiệp - thực phẩm, năng lượng tái tạo - vật liệu xanh, y sinh và dược phẩm. Mỗi lĩnh vực đều có mục tiêu cụ thể đến năm 2030 như đào tạo 50.000 chuyên gia AI, xuất khẩu 50 tỷ USD nông sản chế biến sâu, 40% điện năng từ nguồn tái tạo hay tự chủ 50% vaccine thiết yếu.

Về hạ tầng nghiên cứu, cần thành lập Hội đồng Công nghệ Chiến lược Quốc gia do Thủ tướng đứng đầu, xây dựng 4 viện công nghệ quốc gia cùng mạng lưới 20 phòng thí nghiệm trọng điểm và hệ thống siêu máy tính phục vụ nghiên cứu AI.

Kinh tế số và công nghệ chiến lược
Trí tuệ nhân tạo (AI) được coi là lĩnh vực then chốt trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Huỳnh Quyết Thắng nhấn mạnh phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với ba trụ cột: cơ chế tài chính đột phá (như tăng chi nghiên cứu và phát triển R&D lên 1-1,5% GDP, thành lập Quỹ Đổi mới Công nghệ 3 tỷ USD, miễn thuế nhập khẩu thiết bị R&D…), phát triển nhân lực (đào tạo 100.000 chuyên gia, cấp học bổng, visa vàng, đãi ngộ cao) và cải cách thể chế (cơ chế sandbox, one-stop service, bảo hộ sở hữu trí tuệ nhanh…).

"Để triển khai hiệu quả, Việt Nam cần áp dụng mô hình 'Ngũ giác vàng' gồm 5 chủ thể phối hợp: Chính phủ - định hướng và đầu tư hạ tầng; doanh nghiệp - thương mại hóa và tạo việc làm; viện/trường - nghiên cứu và đào tạo; quỹ đầu tư - cung cấp vốn mạo hiểm và đối tác quốc tế - chuyển giao công nghệ, kết nối thị trường", PGS.TS. Huỳnh Quyết Thắng chia sẻ.

PGS.TS. Huỳnh Quyết Thắng bày tỏ tin tưởng rằng, với những định hướng, kiến nghị và giải pháp đột phá này, Việt Nam sẽ tạo ra một cú hích mạnh mẽ, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ thế giới.

Tin bài khác
Google vừa ban hành chính sách bảo mật mới, "chặn đường" app crack và app giả mạo

Google vừa ban hành chính sách bảo mật mới, "chặn đường" app crack và app giả mạo

Từ tháng 9/2026, Google sẽ yêu cầu mọi ứng dụng phát hành ngoài Google Play phải gắn với tài khoản nhà phát triển đã được xác minh. Chính sách này không cấm cài đặt ứng dụng ngoài, nhưng sẽ khiến phần mềm bẻ khóa (crack), phiên bản ứng dụng đã chỉnh sửa (mod) và các ứng dụng “lậu” khó có thể tồn tại.
Đà Nẵng khởi động ký kết hợp tác công nghệ số và đồng tiền số

Đà Nẵng khởi động ký kết hợp tác công nghệ số và đồng tiền số

Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Đà Nẵng thông tin, hai hợp đồng phát triển, xây dựng tài chính công nghệ số, đồng tiền số đầu tiên trong sách lược đổi mới sáng tạo và tài chính khu vực của Đà Nẵng đã được ký kết trong ngày 27/8/2025.
Nvidia lập kỷ lục doanh thu nhờ chip AI Blackwell, Trung Quốc vẫn là thách thức lớn

Nvidia lập kỷ lục doanh thu nhờ chip AI Blackwell, Trung Quốc vẫn là thách thức lớn

Nvidia vừa công bố báo cáo tài chính quý II/2025 với doanh thu kỷ lục 46,7 tỷ USD, tăng 56% so với cùng kỳ năm trước. Dù chip Blackwell giúp công ty bùng nổ trên toàn cầu, thị trường Trung Quốc vẫn là nỗi lo lớn trong chiến lược dài hạn.
Chung kết VietChain Talents 2025: Ươm mầm tài năng Blockchain Việt Nam

Chung kết VietChain Talents 2025: Ươm mầm tài năng Blockchain Việt Nam

Ngày 23/8, Chung kết Cuộc thi Tìm kiếm tài năng Blockchain Việt Nam (VietChain Talents 2025) được tổ chức tại Hà Nội, theo hình thức tranh biện đối kháng trực tiếp.
Ông Chu Tuấn Anh - Giám đốc Aptech: Khi lòng yêu nước kết hợp cùng công nghệ sẽ tạo ra nhiều kỳ tích

Ông Chu Tuấn Anh - Giám đốc Aptech: Khi lòng yêu nước kết hợp cùng công nghệ sẽ tạo ra nhiều kỳ tích

AI không phải điều đáng sợ, mà là công cụ để tăng hiệu suất, nâng cao năng lực cá nhân, theo ông Chu Tuấn Anh - Giám đốc Hệ thống đào tạo Lập trình viên Quốc tế Aptech.
InnoEx 2025: Kết nối dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo vì kinh tế số

InnoEx 2025: Kết nối dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo vì kinh tế số

Sự kiện kết nối đầu tư, công nghệ quy mô quốc tế lớn nhất tại TP.Hồ Chí Minh đã thu hút 300 doanh nghiệp, 100 startup, 70 quỹ đầu tư từ 60 quốc gia tham gia tại InnoEx 2025.
Google lần đầu tiết lộ "giá" điện, nước và khí thải mỗi câu hỏi gửi đến AI Gemini

Google lần đầu tiết lộ "giá" điện, nước và khí thải mỗi câu hỏi gửi đến AI Gemini

Google vừa phát hành báo cáo kỹ thuật đầu tiên về tác động môi trường từ việc sử dụng trí tuệ nhân tạo Gemini. Đây được xem là động thái minh bạch hiếm hoi từ một “ông lớn” công nghệ, cung cấp dữ liệu mà giới nghiên cứu đã chờ đợi suốt nhiều năm.
Công ty cổ phần GXE ra mắt ứng dụng đặt xe mới tại Hà Nội

Công ty cổ phần GXE ra mắt ứng dụng đặt xe mới tại Hà Nội

Công ty cổ phần GXE chính thức ra mắt ứng dụng đặt xe GXE.VN tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia. Đánh dấu bước tiến mới trong lĩnh vực vận tải công nghệ tại Việt Nam.
Google khuyến cáo người dùng kích hoạt bảo mật nâng cao để tránh lừa đảo

Google khuyến cáo người dùng kích hoạt bảo mật nâng cao để tránh lừa đảo

Google cảnh báo hàng tỷ người dùng Gmail và Google Cloud có nguy cơ bị chiếm đoạt tài khoản sau vụ tin tặc ShinyHunters tấn công hệ thống Salesforce. Người dùng được khuyến nghị thận trọng trước các cuộc gọi, email mạo danh nhân viên hỗ trợ.
iPhone 18 và 18e sẽ ra mắt tháng 3/2027, không còn theo lịch tháng 9 quen thuộc

iPhone 18 và 18e sẽ ra mắt tháng 3/2027, không còn theo lịch tháng 9 quen thuộc

Apple được cho là sẽ lần đầu tiên phá vỡ lịch phát hành iPhone truyền thống, khi dời iPhone 18 và 18e sang tháng 3/2027 thay vì tháng 9/2026.
Kỷ nguyên iPhone phai mờ, Foxconn tăng tốc nhờ bùng nổ AI server

Kỷ nguyên iPhone phai mờ, Foxconn tăng tốc nhờ bùng nổ AI server

Foxconn, nhà sản xuất điện tử toàn cầu từng gắn liền với những chiếc iPhone, nay có thể khẳng định Apple không còn là mảng kinh doanh chính. Sự bùng nổ AI đã mở ra một hướng tăng trưởng mới cho tập đoàn này.
YouTube thử nghiệm AI để quản lý người dùng theo độ tuổi

YouTube thử nghiệm AI để quản lý người dùng theo độ tuổi

YouTube – nền tảng chia sẻ video lớn nhất thế giới – vừa thông báo triển khai thử nghiệm AI (hệ thống trí tuệ nhân tạo) nhằm xác minh độ tuổi người dùng, với mục tiêu tăng cường bảo vệ trẻ vị thành niên khỏi các nội dung không phù hợp.
Tỷ phú Elon Musk dọa kiện Apple vì “ưu ái” ChatGPT trên App Store

Tỷ phú Elon Musk dọa kiện Apple vì “ưu ái” ChatGPT trên App Store

Tỷ phú Elon Musk tuyên bố công ty trí tuệ nhân tạo xAI của ông sẽ kiện Apple, cáo buộc “gã khổng lồ” công nghệ này ưu ái các đối thủ AI trên App Store, vi phạm quy định chống độc quyền.
50.000 eSIM miễn phí đang chờ khách quốc tế tại Đà Nẵng

50.000 eSIM miễn phí đang chờ khách quốc tế tại Đà Nẵng

Từ ngày 12/8/2025, du khách quốc tế hạ cánh tại Cảng hàng không Quốc tế Đà Nẵng sẽ được phát eSIM miễn phí, với 8GB dữ liệu cho 24 giờ sử dụng đầu tiên
Three-Way Dialogue 2025: Cơ hội bứt phá cho Việt Nam trong kỷ nguyên On-chain

Three-Way Dialogue 2025: Cơ hội bứt phá cho Việt Nam trong kỷ nguyên On-chain

Blockchain đang mở ra một “cuộc chơi công bằng” toàn cầu và Việt Nam được đánh giá đang ở thời điểm vàng để bứt phá. Tại sự kiện Three-Way Dialogue trong khuôn khổ Conviction 2025, hàng loạt chuyên gia công nghệ, startup và doanh nghiệp đã cùng bàn cách để Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu nền kinh tế On-chain.