Khoa học – công nghệ: “Cú hích” cho công nghiệp phát triển

Yếu tố then chốt để doanh nghiệp gia nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu

Giới chuyên gia nhận định, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, việc ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển bền vững.

Khoa học – công nghệ: “Cú hích” cho công nghiệp phát triển. Ảnh minh họa

Để đáp ứng nhu cầu, thời gian qua, nhiều doanh nghiệp trong nước đã, đang từng bước áp dụng các công nghệ như: Công nghệ vật liệu mới, in 3D, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data), robot…

Theo Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) - ông Phạm Văn Quân, nhiều doanh nghiệp lớn đã tiên phong xây dựng nhà máy thông minh, áp dụng AI và IoT để tối ưu hiệu suất. Một số doanh nghiệp đầu chuỗi có mức độ tự động hóa rất cao như Vinfast, Hòa Phát, Thaco, TH Truemilk.

Việc ứng dụng AI giúp doanh nghiệp phân tích dữ liệu thời gian thực, nhằm theo dõi hiệu suất máy móc, dự báo hỏng hóc và cảnh báo sớm; sử dụng camera tích hợp AI để kiểm tra lỗi sản phẩm, phân tích nguyên nhân nhằm khắc phục kịp thời.

Bên cạnh đó, việc đồng bộ dữ liệu lớn với kế hoạch sản xuất giúp quản lý năng lượng hiệu quả. Việc triển khai những giải pháp AI/IoT giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm rõ rệt.

Qua thực tiễn của ngành Công Thương cho thấy, việc ứng dụng khoa học - công nghệ, kỹ thuật vào sản xuất, kinh doanh đã đóng góp quan trọng vào những thành tích ấn tượng của ngành, giúp sản xuất công nghiệp duy trì mức tăng trưởng tích cực, cao hơn mức tăng trưởng chung của nền kinh tế; nền sản xuất công nghiệp đã đạt năng lực cạnh tranh toàn cầu ở mức khá cao, xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh mẽ. Một số ngành có vị trí vững chắc trên thị trường thế giới, như dệt may, da giày, điện tử, đồ gỗ...

Dẫn chứng cho vấn đề này, ông Quân điểm qua một số kết quả nổi bật trong 6 tháng đầu năm 2025: Với quyết tâm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, Chính phủ đã bước đầu thực hiện nhiều giải pháp thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ trong công nghiệp. Nhờ đó, GDP tăng 7,52%, cao nhất trong nhiều năm gần đây. Tăng trưởng sản xuất công nghiệp đạt mức cao (chỉ số IIP tăng 9,2% so với cùng kỳ năm ngoái 8%, riêng ngành chế biến chế tạo tăng 11,1% (cao nhất trong nhiều năm).

Công nghiệp chiếm 30% GDP, trong đó công nghiệp chế biến chế tạo chiếm 80% trong ngành công nghiệp. Xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm đạt trên 400 tỷ USD, xuất khẩu đạt 220 tỷ USD, tăng 14,4% so với 2024.

Cơ hội mới từ các lĩnh vực công nghiệp chiến lược

Ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn mở ra cơ hội phát triển những lĩnh vực công nghiệp chiến lược mới như: Công nghiệp năng lượng tái tạo, vật liệu mới, công nghiệp sinh học, công nghiệp số…

Theo các chuyên gia, ứng dụng khoa học - công nghệ là bước đi phù hợp với xu hướng toàn cầu, không chỉ giúp tăng năng suất mà còn hướng tới mục tiêu Net Zero. Nếu tận dụng được cơ hội chuyển đổi công nghệ, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng được một nền công nghiệp hiện đại có khả năng tự chủ cao, tiến tới giảm phụ thuộc vào nhập khẩu thiết bị và công nghệ nước ngoài.

Tuy nhiên, bên cạnh những doanh nghiệp đầu tư ứng dụng các công nghệ mới thì vẫn còn không ít doanh nghiệp chậm đổi mới khoa học – công nghệ. Trong một khảo sát về công nghiệp hỗ trợ cho thấy, trên 30% doanh nghiệp còn vận hành hoàn toàn bằng thiết bị điều khiển thủ công, hơn 50% đã có thiết bị bán tự động, nhưng chưa đến 10% doanh nghiệp sử dụng robot trong dây chuyền sản xuất.

Ngoài ra, mức độ ứng dụng các công nghệ AI, Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn trong sản xuất công nghiệp ở Việt Nam vẫn còn hạn chế, nhất là ở khối doanh nghiệp trong nước, phần lớn chỉ dừng ở trình độ công nghệ của các cuộc cách mạng công nghiệp 2.0 - 3.0.

Nhằm thúc đẩy doanh nghiệp công nghiệp tiếp cận và ứng dụng hiệu quả khoa học – công nghệ trong sản xuất, ông Phạm Văn Quân nêu một số hướng chính cần tập trung trong thời gian tới, đó là: Ưu đãi đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp; thúc đẩy chuyển giao công nghệ và liên kết chuỗi cung ứng; tăng cường hợp tác quốc tế và dự án hỗ trợ kỹ thuật; phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ cho công nghiệp.

Việc thúc đẩy ứng dụng khoa học – công nghệ trong ngành công nghiệp không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là chiến lược dài hạn để Việt Nam bứt phá và hội nhập. Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư nước ngoài dịch chuyển mạnh, thị trường xuất khẩu ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng và tiêu chuẩn, đây chính là thời điểm “vàng” để doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam hành động. Muốn không bị bỏ lại phía sau, từng doanh nghiệp phải xem đổi mới công nghệ là “chìa khóa” sống còn cho sự phát triển.