Kế toán - “tấm khiên” pháp lý trong doanh nghiệp nhỏ và vừa

Lực lượng chủ chốt trong vận hành doanh nghiệp

Chia sẻ với Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập về vai trò và vị thế của đội ngũ kế toán tại doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Tô Quốc Hưng - Giám đốc Quốc gia Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh Quốc (ACCA), thành viên Ban điều hành Hiệp hội Doanh nghiệp Anh Quốc tại Việt Nam (BritCham Vietnam) đánh giá: Trong bối cảnh môi trường pháp lý ngày càng thay đổi và có nhiều yêu cầu khắt khe hơn, đội ngũ kế toán tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam đang đóng một vai trò không thể thay thế trong việc đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật và vận hành kinh doanh bền vững.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn trong việc tuân thủ các quy định về kế toán, thuế và hóa đơn do hạn chế về nguồn lực và chuyên môn nội bộ. Chính vì vậy, đội ngũ kế toán trở thành lực lượng chủ chốt, vừa đảm nhiệm vai trò thực thi, vừa giúp doanh nghiệp hiểu rõ và áp dụng đúng các quy định của pháp luật.

Vai trò của đội ngũ kế toán doanh nghiệp khá đa dạng, tuy nhiên tập trung chính vào việc duy trì hồ sơ tài chính chính xác và lập báo cáo tài chính, như bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh. Thứ hai là đảm bảo nộp thuế đúng hạn, bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp (CIT), thuế giá trị gia tăng (VAT), và các loại thuế khác. Cuối cùng là quản lý lương, phúc lợi nhân viên, và cung cấp thông tin tài chính cho ban lãnh đạo ra quyết định.

Ông Tô Quốc Hưng - Giám đốc Quốc gia Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh Quốc (ACCA), Thành viên Ban điều hành Hiệp hội Doanh nghiệp Anh Quốc tại Việt Nam (BritCham Vietnam)

Đặc biệt, trong năm 2025, hàng loạt chính sách thuế mới như Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 có hiệu lực từ 1/10/2025 hay điều chỉnh VAT từ 1/7/2025 đặt ra yêu cầu cao hơn cho đội ngũ kế toán trong việc cập nhật kiến thức và kỹ năng thực hành. Đội ngũ kế toán, vì vậy, cần cập nhật kiến thức để áp dụng đúng các quy định, đảm bảo tuân thủ và tận dụng các lợi ích thuế, như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam hội nhập quốc tế sâu rộng, các thông lệ kinh doanh dần tiệm cận với các tiêu chẩn quốc tế, các thay đổi hiện tại và trong tương lại là tất yếu.

Đó là lý do vì sao đầu tư vào chất lượng đội ngũ kế toán không chỉ là đầu tư vào sự ổn định trong hiện tại mà còn là nâng cao sự cạnh tranh và phát triển dài hạn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam.

Kế toán - “tấm khiên” pháp lý trong doanh nghiệp vừa và nhỏ

Cấp thiết nâng cao trình độ cho kế toán doanh nghiệp

Ông Tô Quốc Hưng cũng cho rằng, những thay đổi nhanh chóng và ngày càng phức tạp trong hệ thống chính sách thuế, kế toán và thủ tục hành chính hiện nay đang tạo ra không ít áp lực cho đội ngũ kế toán, đặc biệt là tại các doanh nghiệp nhỏ.

Có thể thấy, việc đội ngũ kế toán thường phải dành rất nhiều thời gian để tìm hiểu, giải mã và xử lý các yêu cầu pháp lý mới là một khó khăn rất lớn. Theo Đại học Nam Phi, một trong những gánh nặng liên quan đến luật thuế là lượng thời gian dành cho việc giải quyết các quy định về thuế ảnh hưởng đến năng suất của doanh nghiệp.

Như vậy, yêu cầu đặt ra cho đội ngũ kế toán không chỉ dừng ở kỹ năng ghi sổ và lập báo cáo, mà còn là phải rất am hiểu các quy định liên quan. Họ cần một nền tảng kiến thức vững chắc, tư duy pháp lý cơ bản, và khả năng phản ứng linh hoạt với những thay đổi chính sách.

Đồng nghĩa, đội ngũ kế toán cần được đầu tư vào đào tạo, tham gia những khóa học, hội thảo liên tục về những cập nhật quy định mới để nắm bắt và hiểu một cách chính xác các quy định. Điều này cần trở thành một ưu tiên chiến lược nếu Việt Nam muốn nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đại diện ACCA cho rằng, trong bối cảnh pháp lý liên tục thay đổi, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ, cần một đội ngũ kế toán vừa vững vàng về chuyên môn nghiệp vụ, vừa có năng lực bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro pháp lý và tài chính.

Để làm được điều đó, doanh nghiệp cần đầu tư dài hạn vào đào tạo và nâng cao năng lực cho bộ phận kế toán. Việc tham gia các chương trình đào tạo chuyên sâu, các khóa học ngắn hạn về luật thuế, hội thảo cập nhật quy định mới… là vô cùng cần thiết và nên được thực hiện thường xuyên.

ACCA khuyến khích các doanh nghiệp hợp tác cùng các tổ chức nghề nghiệp, cơ quan chuyên môn và các hiệp hội quốc tế như ACCA để thiết kế chương trình đào tạo phù hợp, cập nhật, thực tiễn và mang tính hệ thống.

Đồng quan điểm, Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Trọng Nghĩa – Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư X, Chủ tịch Học viện Đào tạo Pháp chế ICA cũng chia sẻ: “Pháp chế doanh nghiệp không phải là một chức danh xa lạ chỉ dành cho các tập đoàn lớn. Trong thực tế, 50% học viên của chúng tôi là những người làm công tác kế toán, hành chính – nhân sự trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Họ đang mang trên vai nhiều trách nhiệm không tên, trong đó có cả việc tư vấn pháp lý – dù đôi khi không được gọi đúng tên là ‘pháp chế’.”

Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Trọng Nghĩa – Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư X, Chủ tịch Học viện Đào tạo Pháp chế ICA

Theo ông Nghĩa, nhiều doanh nghiệp hiện nay đang thiếu một “cầu nối pháp lý” giữa thực tế vận hành và các quy định pháp luật đang ngày một siết chặt. Chính vì vậy, việc trang bị tư duy pháp lý, kỹ năng nhận diện rủi ro và xử lý tình huống, cũng như xây dựng hệ thống pháp luật nội bộ bài bản, không còn là lựa chọn – mà là nhu cầu cấp thiết.

Điểm đặc biệt của các chương trình tại Học viện ICA là tính thực chiến và cộng đồng đồng hành. Học viên không chỉ học lý thuyết, mà còn được tiếp cận các vụ việc thực tế, biểu mẫu, án lệ, và đặc biệt là được hỗ trợ bởi cộng đồng pháp chế doanh nghiệp trên khắp cả nước. “Chúng tôi muốn mỗi học viên đều trở thành ‘pháp chế ẩn mình’ – có thể đứng sau hỗ trợ doanh nghiệp ra quyết định đúng luật, an toàn, tiết kiệm chi phí và tránh rủi ro pháp lý trong dài hạn,” ông Nghĩa chia sẻ.

Với triết lý “lấy thực tế kiểm nghiệm chân lý”, Học viện ICA đang từng bước chuyên nghiệp hóa đội ngũ pháp chế kiêm nhiệm trong doanh nghiệp Việt Nam – bắt đầu từ những người tưởng như “không liên quan đến pháp lý”.