JICA mở rộng hợp tác với Việt Nam theo 4 trụ cột tăng trưởng mới

Tại họp báo thường niên của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) sáng 7/10, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam, cho biết JICA đang triển khai một gói hỗ trợ mới dành cho các cải cách của Việt Nam, trong bối cảnh mô hình tăng trưởng và môi trường kinh tế quốc tế có nhiều thay đổi.

Theo JICA, tăng trưởng của Việt Nam trong nhiều năm qua chủ yếu dựa vào các ngành sản xuất thâm dụng lao động, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và hội nhập thị trường toàn cầu. Mô hình này tạo ra những kết quả đáng kể, song khi Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, việc tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới ngày càng trở nên cấp thiết.

Trong bối cảnh đó, JICA cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hiện đại hóa thể chế và nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước sẽ giữ vai trò quan trọng trong cải thiện năng suất, tăng khả năng chống chịu và nâng vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bên cạnh các động lực truyền thống, những vấn đề như an ninh kinh tế, khả năng chống chịu chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng, khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và công nghệ vũ trụ cũng ngày càng tác động tới năng lực cạnh tranh dài hạn. Hai Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản đã xác định an ninh kinh tế là một lĩnh vực hợp tác ưu tiên mới.

JICA mở rộng hợp tác với Việt Nam theo 4 trụ cột tăng trưởng mới

Công nghệ và nguồn nhân lực là nền tảng

Theo ông Kobayashi Yosuke, gói hỗ trợ mới của JICA được triển khai trên 4 trụ cột có tính bổ trợ lẫn nhau, gồm: thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực; phát triển doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; cải thiện môi trường đầu tư; phát triển hạ tầng chiến lược.

Trong trụ cột đầu tiên, JICA xác định nguồn nhân lực là yếu tố trung tâm của quá trình chuyển đổi. Hỗ trợ dự kiến bao gồm tư vấn chính sách, xây dựng thể chế, giáo dục đại học, hợp tác nghiên cứu và tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp với giới học thuật.

Các lĩnh vực được ưu tiên gồm công nghệ vũ trụ, công nghiệp bán dẫn, AI và chuyển đổi số. JICA cũng đang trao đổi với Chính phủ Việt Nam về khả năng cung cấp một khoản vay chương trình mới dành cho AI và chuyển đổi số.

Công nghệ đồng thời được định hướng ứng dụng vào chuyển đổi xanh, quản lý rủi ro thiên tai, nông nghiệp, giao thông và y tế. Tháng 3/2026, JICA đã ký khoản vay trị giá 50 tỷ yên cho chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh, hướng tới tăng trưởng xanh và nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Phát triển nguồn nhân lực và trao đổi tri thức giữa Việt Nam và Nhật Bản cũng là một hướng hợp tác được chú trọng. JICA đặt mục tiêu thúc đẩy “tuần hoàn chất xám” giữa hai nước, tạo điều kiện để sinh viên, nhà nghiên cứu, kỹ sư và doanh nhân tăng cường giao lưu, qua đó hỗ trợ lưu chuyển tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong khuôn khổ chương trình Học bổng Phát triển Nguồn nhân lực (JDS), dự kiến 29 cán bộ lãnh đạo tương lai của Chính phủ Việt Nam sẽ sang Nhật Bản học thạc sĩ và tiến sĩ. Dự án hợp tác kỹ thuật tại Trường Đại học Việt Nhật cũng đã bước sang giai đoạn thứ ba từ tháng 8/2026.

Tăng năng lực doanh nghiệp, hoàn thiện thể chế

Một trọng tâm khác là nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam và khả năng tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Theo JICA, sau nhiều thập kỷ thu hút FDI, thách thức tiếp theo của Việt Nam là tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong nước trong các mạng lưới sản xuất, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng liên kết với doanh nghiệp nước ngoài.

Hỗ trợ của JICA sẽ tập trung vào đổi mới sáng tạo, nâng cấp và chuyển giao công nghệ, kết nối kinh doanh và tăng khả năng tiếp cận tài chính.

Trong phát triển năng lực quản trị, JICA tiếp tục hợp tác với Viện Phát triển nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC) thuộc Trường Đại học Ngoại thương. Thông qua chương trình Keieijuku kéo dài 10 tháng, hơn 1.000 lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam đã được đào tạo về phương pháp quản trị theo kinh nghiệm Nhật Bản.

Về tài chính, JICA cho biết sẽ tiếp tục tận dụng nguồn vốn đầu tư tài chính khu vực tư nhân. Tổ chức này vừa hoàn thành khoản vay dành cho BIDV trong chương trình hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa khu vực nông thôn.

JICA cũng dự kiến mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực liên quan đến an ninh kinh tế như năng lượng, khoáng sản thiết yếu, an ninh lương thực và an ninh hàng hải, trong đó có nghiên cứu khả năng hỗ trợ Việt Nam tăng cường dự trữ dầu khí chiến lược.

Ở trụ cột thứ ba, JICA xác định môi trường đầu tư minh bạch, có khả năng dự đoán, hiệu quả và tạo dựng niềm tin vào thể chế là điều kiện quan trọng đối với tăng trưởng bền vững.

Từ kinh nghiệm hợp tác nhiều thập kỷ với Việt Nam trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, JICA sẽ tiếp tục hỗ trợ xây dựng và thực thi thể chế, chính sách. Các lĩnh vực hợp tác gồm hệ thống pháp luật và tư pháp, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, chính sách thuế và đổi mới mô hình quản trị, trong đó có triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Hạ tầng gắn với chuyển giao công nghệ

Hạ tầng chiến lược là trụ cột thứ tư trong định hướng hỗ trợ mới của JICA. Tổ chức này cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam phát triển cơ sở vật chất phục vụ giáo dục và nghiên cứu, hạ tầng công nghệ, đường sắt đô thị, cảng biển, đường bộ, cầu, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải.

Đáng chú ý, tháng 5/2026, JICA đã ký hai hiệp định vay với tổng giá trị khoảng 40 tỷ yên, tương đương 249,8 triệu USD, để phát triển hạ tầng thiết yếu tại 8 tỉnh miền núi phía Bắc, gồm giao thông, thủy lợi, cấp nước và kè sông.

Theo JICA, giá trị của các dự án hạ tầng không chỉ nằm ở việc xây dựng công trình mà còn ở quá trình chuyển giao công nghệ, qua đó góp phần nâng cao năng lực công nghệ và năng lực công nghiệp của Việt Nam trong dài hạn.

Với 4 trụ cột gồm công nghệ và nguồn nhân lực, doanh nghiệp trong nước, thể chế và hạ tầng chiến lược, định hướng hỗ trợ mới của JICA cho thấy hợp tác Việt Nam - Nhật Bản đang được mở rộng theo hướng gắn với những yêu cầu mới của nền kinh tế.

Thay vì chỉ tập trung vào nguồn vốn ODA hoặc từng dự án riêng lẻ, JICA hướng tới hỗ trợ Việt Nam nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, khả năng chống chịu và từng bước chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.