Trung Quốc và Nga đồng loạt công kích kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa Golden Dome (Vòm Vàng) của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng thời lên án chính sách hạt nhân mà họ cho là “vô trách nhiệm” của Washington tại hội nghị thượng đỉnh hôm thứ Tư (20/5), diễn ra một tuần sau khi Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đón ông Trump tại Bắc Kinh.
Tuyên bố chung sau cuộc gặp giữa ông Tập và Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh rằng, dù Bắc Kinh muốn duy trì quan hệ ổn định và mang tính xây dựng với ông Trump, Trung Quốc vẫn có những bất đồng cốt lõi với nhà lãnh đạo Mỹ về các vấn đề then chốt, trong đó lập trường của Bắc Kinh gần với Moscow hơn.
Theo tuyên bố này, kế hoạch của ông Trump về một hệ thống đánh chặn tên lửa triển khai cả trên mặt đất lẫn trong không gian có nguy cơ làm xói mòn ổn định chiến lược toàn cầu. Văn bản cũng chỉ trích Washington vì để một hiệp ước hạn chế kho vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực.
Hiệp ước này đã hết hiệu lực từ tháng 2. Ông Trump cũng phớt lờ đề xuất của Moscow về việc gia hạn thêm một năm các giới hạn đối với tên lửa và đầu đạn – vốn là động thái mà một số chính trị gia Mỹ cảnh báo có thể làm suy giảm năng lực ứng phó của Washington trước đà tăng cường hạt nhân của Trung Quốc.
Dù cùng tuyên bố sẽ bàn thảo các vấn đề an ninh toàn cầu, hai nhà lãnh đạo vẫn không tạo được bước đột phá mà Moscow theo đuổi suốt nhiều năm: chốt thỏa thuận xây dựng đường ống khí mới để Nga có thể gấp đôi lượng khí đốt tự nhiên xuất sang Trung Quốc.
Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã khép lại một tuần ngoại giao dồn dập, trong đó ông lần lượt gặp lãnh đạo của đối thủ chiến lược lớn nhất và một trong những đối tác thân cận nhất của Bắc Kinh. Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tìm cách rút khỏi cuộc chiến với Iran còn lực lượng của Tổng thống Nga Putin đang sa lầy ở chiến trường Ukraine, các cuộc gặp thượng đỉnh đã mở ra cho ông Tập cơ hội khắc họa Bắc Kinh như một trụ cột ổn định toàn cầu và một đầu mối ngoại giao không thể bỏ qua.
Patricia Kim, chuyên gia chính sách đối ngoại tại Viện Brookings ở Washington, cho rằng ông Tập dường như đang nắm vị thế thuận lợi hơn cả Putin lẫn Trump, trong bối cảnh hai nhà lãnh đạo này vẫn phải vật lộn với những xung đột do chính họ tạo ra và khó giải quyết hơn nhiều so với dự tính ban đầu. Theo bà, điều đó cho phép ông Tập tập trung hơn vào việc củng cố sức mạnh nội bộ của Trung Quốc, đồng thời xây dựng hình ảnh một cường quốc “ổn định và tự tin” trên trường quốc tế.
Nếu cuộc gặp thượng đỉnh với Trump chủ yếu nhằm kiểm soát căng thẳng, thì cuộc gặp với Putin lại phơi bày một bài toán khác: làm sao chứng minh mối quan hệ mà hai bên ca ngợi là “không giới hạn” vẫn tạo ra tiến triển thực chất.
Ông Tập và ông Putin, hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau hơn 40 lần, tiếp tục nhấn mạnh sự gắn kết trong quan hệ Nga - Trung, mối quan hệ được họ siết chặt vào năm 2022 bằng hiệp ước đối tác chiến lược, chưa đầy ba tuần trước khi Moscow phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine.
Trước chuyến thăm, Moscow phát tín hiệu muốn thúc đẩy thêm các thỏa thuận năng lượng với Trung Quốc, quốc gia mua dầu lớn nhất của Nga, bao gồm cả nguồn cung qua đường ống lẫn đường biển.
Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết Trung Quốc quan tâm tới nguồn cung dầu dài hạn từ Nga cũng như khả năng tăng sản lượng, vốn đã tăng 10% trong bốn tháng qua.
Trong chuyến thăm cuối cùng của Putin vào tháng 9/2025, tập đoàn khí đốt khổng lồ Gazprom của Nga cho biết hai bên đã nhất trí tiếp tục dự án đường ống dẫn khí “Dòng chảy Xibia 2”, tuyến ống dài 2.600 km dự kiến vận chuyển 50 tỷ mét khối khí đốt mỗi năm từ Nga sang Trung Quốc qua Mông Cổ.
Tuy nhiên, Trung Quốc gần như im tiếng về dự án này. Dù ông Tập Cận Bình hôm thứ Tư khẳng định hợp tác trong kết nối năng lượng và tài nguyên nên là “nền tảng” của quan hệ Trung - Nga, ông không hề nhắc tới đường ống dẫn khí.
Những nút thắt then chốt, đặc biệt là giá khí đốt, vẫn chưa được tháo gỡ và các nhà phân tích cho rằng đàm phán có thể còn kéo dài nhiều năm.
Điện Kremlin cho biết hai bên đã đạt được “sự hiểu biết chung về các thông số” của dự án, nhưng vẫn chưa thống nhất được chi tiết hay mốc thời gian cụ thể. Ông Novak nói Nga và Trung Quốc đang hoàn tất các hợp đồng cung cấp qua đường ống.
Daniel Sleat, cố vấn chính sách cấp cao tại Viện Tony Blair về Thay đổi Toàn cầu, cho rằng những bất đồng cốt lõi về giá cả, tài chính và các điều khoản hợp đồng dường như vẫn chưa được tháo gỡ. Theo ông, Nga cần thỏa thuận này cấp bách hơn Trung Quốc sau khi đánh mất phần lớn thị trường khí đốt châu Âu, trong khi Bắc Kinh vẫn có xu hướng tiến chậm để duy trì dư địa linh hoạt cho các phương án cung ứng năng lượng trong tương lai.
Theo hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Hoa Xã, tại cuộc hội đàm song phương Trung - Nga, ông Tập Cận Bình kêu gọi hai nước tập trung vào chiến lược dài hạn và thúc đẩy một hệ thống quản trị toàn cầu “công bằng và hợp lý hơn”.
“Quan hệ Trung Quốc - Nga đạt được cấp độ hiện nay là nhờ chúng ta không ngừng làm sâu sắc thêm lòng tin chính trị lẫn nhau và hợp tác chiến lược,” ông Tập Cận Bình nói.
Ông Putin khẳng định quan hệ Nga - Trung đã “đạt tới cấp độ chưa từng có và tiếp tục phát triển”.
Trong tuyên bố chung, hai bên phác ra kế hoạch hợp tác sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, từ trí tuệ nhân tạo đến bảo tồn các loài hổ, báo và gấu trúc quý hiếm.
Hai bên cũng cáo buộc Mỹ và Israel vi phạm luật pháp quốc tế khi tấn công Iran, đồng thời tuyên bố “kiên quyết phản đối chủ nghĩa bá quyền và chủ nghĩa đơn phương”. Theo Điện Kremlin, tuyên bố chung cảnh báo chương trình nghị sự toàn cầu về hòa bình và phát triển đang đối mặt với những rủi ro và thách thức mới, trong bối cảnh cộng đồng quốc tế có nguy cơ phân mảnh và “luật rừng” quay trở lại.
