Hà Nội lần đầu đưa chỉ tiêu “không khí sạch” vào nghị quyết

Hà Nội đặt mục tiêu hơn 80% ngày không khí sạch từ năm 2026

Lần đầu tiên trong lịch sử hoạch định chính sách của Thủ đô, chỉ tiêu chất lượng không khí (AQI) đã được “đặt lên bàn cân” trong Nghị quyết phát triển kinh tế – xã hội năm 2026. Theo đó, Hà Nội đặt mục tiêu trên 80% số ngày trong năm đạt mức không khí tốt và trung bình – một cột mốc tham vọng, sớm hơn tới 4 năm so với kế hoạch quốc gia hiện hành.

Động thái này cho thấy ô nhiễm không khí không còn là vấn đề môi trường thuần túy, mà đã trở thành chỉ tiêu phát triển, gắn trực tiếp với chất lượng sống của người dân và sức cạnh tranh của đô thị.

Theo Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí đến năm 2030, định hướng đến 2035 (ban hành tháng 3/2024), mục tiêu đến năm 2030 là 75–80% số ngày có AQI ở mức tốt và trung bình. Việc Hà Nội đưa ngưỡng trên 80% vào Nghị quyết năm 2026 đồng nghĩa với việc thành phố tự đặt cho mình “bài kiểm tra khó”, buộc các giải pháp phải đi nhanh và quyết liệt hơn.

Chỉ tiêu này được đưa vào Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố khóa XVIII (nhiệm kỳ 2025–2030), cùng với yêu cầu xây dựng Đề án tổng thể khắc phục 5 điểm nghẽn lớn của đô thị, trong đó ô nhiễm môi trường và ô nhiễm không khí là nội dung trọng tâm.

Theo bà Lê Thanh Thủy, Phó phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), các nghiên cứu bước đầu cho thấy giao thông là một trong những nguồn phát thải lớn nhất, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất.

Hà Nội có địa hình đặc thù như một “lòng chảo”, khiến các chất ô nhiễm khó khuếch tán. Bên trong đô thị, mật độ giao thông cao, hoạt động xây dựng dày đặc, sản xuất công nghiệp xen cài cùng tình trạng đốt rơm rạ, đốt rác tự phát ở khu dân cư tạo ra áp lực lớn lên bầu không khí. Bên ngoài, ô nhiễm còn đến từ các tỉnh lân cận, theo kết quả nghiên cứu phối hợp với Ngân hàng Thế giới từ năm 2022.

Cộng hưởng với điều kiện khí hậu, đặc biệt là hiện tượng nghịch nhiệt vào những tháng cuối năm, Hà Nội thường xuyên phải đối mặt với “mùa ô nhiễm”. Dù năm nay mùa ô nhiễm đến muộn hơn 1–2 tháng, tần suất và mức độ không giảm, tiếp tục ảnh hưởng nặng nề tới sức khỏe người dân.

Trước thực tế không thể kiểm soát yếu tố thời tiết, thành phố xác định phải “bắt bệnh” chính xác từng nguồn thải. Hà Nội đang triển khai kiểm kê chi tiết, xác định tỷ lệ đóng góp ô nhiễm từ giao thông, xây dựng, sản xuất… để ưu tiên nguồn lực xử lý.

Nếu giao thông thực sự chiếm 50–70% tổng phát thải như nghiên cứu của WB chỉ ra, đây sẽ là lĩnh vực được xử lý trước tiên. Với nguồn ô nhiễm liên vùng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xúc tiến thành lập ban chỉ đạo vùng, để Hà Nội cùng các địa phương lân cận xác định rõ trách nhiệm chung và riêng.

Khi chỉ số AQI tăng cao liên tục, Hà Nội đã ban hành hai văn bản quan trọng, trong đó có Chỉ thị số 19 ngày 10/12, yêu cầu triển khai ngay các biện pháp cấp bách.

Cụ thể, các công trường xây dựng phải tăng cường kiểm soát bụi; cơ sở sản xuất có nguy cơ ô nhiễm lớn được yêu cầu điều chỉnh giảm công suất hoặc dời các công đoạn phát sinh nhiều bụi, khí thải sang thời điểm thời tiết thuận lợi. Các phường, xã tăng tần suất quét hút bụi, phun nước rửa đường tại các trục giao thông chính, ưu tiên khung giờ đêm và sáng sớm.

Đáng chú ý, thành phố tạm thời không cấp phép đào lòng, lề đường, vỉa hè trong giai đoạn ô nhiễm nghiêm trọng cuối năm, trừ các trường hợp xử lý sự cố khẩn cấp.

Về lâu dài, Hà Nội xác định chuyển đổi phương tiện là “chìa khóa”. Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Quyền cho biết, tỷ lệ xe buýt xanh đã đạt 26,2%, vượt mục tiêu năm 2026 và hướng tới 100% vào năm 2030. Taxi đã chuyển đổi khoảng 50% và phải hoàn tất lộ trình xanh hóa trong cùng mốc thời gian.

Với phương tiện cá nhân, thành phố sẽ xây dựng cơ chế hỗ trợ, có lộ trình rõ ràng để người dân chuyển từ xe xăng sang xe điện, song song với việc phát triển hệ thống metro, vận tải công cộng và các loại hình di chuyển sạch như xe đạp điện công cộng.

Một bước đi mang tính đột phá là xây dựng các Vùng phát thải thấp (Low Emission Zones – LEZ). Theo nghị quyết đã được HĐND thành phố thông qua, từ 1/7/2026, Hà Nội sẽ thí điểm LEZ tại một số phường trong vành đai 1; sau đó mở rộng dần ra vành đai 2, và đến năm 2030 triển khai trong vành đai 3 với tổng cộng 36 phường, xã.

Trong các khu vực này, xe máy chạy xăng có thể bị cấm theo khung giờ hoặc địa bàn; ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 sẽ bị hạn chế và tiến tới cấm lưu thông. Taxi đầu tư mới từ tháng 7/2026 bắt buộc phải là xe điện hoặc năng lượng xanh; xe máy phải hoàn tất chuyển đổi trước năm 2030.

Theo bà Lê Thanh Thủy, quan điểm xuyên suốt của Hà Nội là chuyển đổi có lộ trình, có hỗ trợ và đặt người dân vào trung tâm. Đây không chỉ là câu chuyện riêng của Thủ đô, mà là bài toán chung của quốc gia và khu vực.

Hơn 20 đoàn giám sát của Thành ủy Hà Nội hiện đang làm việc với 126 xã, phường để rà soát kế hoạch khắc phục 5 điểm nghẽn đô thị, trong đó ô nhiễm không khí là nội dung bắt buộc phải báo cáo.

Mục tiêu hơn 80% ngày không khí sạch từ năm 2026 vì thế không chỉ là một con số trong nghị quyết, mà là thước đo cho quyết tâm chuyển đổi xanh của Hà Nội – một cuộc “chạy đua” với thời gian, vì sức khỏe của hàng triệu người dân Thủ đô.