Hà Nội bị kiến nghị xử lý 15 dự án chậm bố trí quỹ đất nhà ở xã hội

Hà Nội bị kiến nghị xử lý 15 dự án chậm bố trí quỹ đất nhà ở xã hội

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành thông báo kết luận thanh tra về việc chấp hành pháp luật trong quản lý, sử dụng đất đai, quy hoạch xây dựng và cấp phép xây dựng trên địa bàn Hà Nội. Một trong những nội dung nổi bật là hàng loạt tồn tại liên quan đến quỹ đất 20% dành để phát triển nhà ở xã hội tại các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị.

Theo kết luận, Hà Nội là địa bàn tập trung đông lao động thu nhập thấp, nhu cầu nhà ở xã hội rất lớn, nhưng công tác quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất dành cho phân khúc này còn nhiều thiếu sót, thậm chí vi phạm kéo dài qua nhiều năm.

8 dự án quy mô lớn không dành quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội

Thanh tra Chính phủ cho biết, trong giai đoạn 2011-2022, có 8 dự án khu đô thị, nhà ở có quy mô từ 10 ha trở lên được UBND TP Hà Nội phê duyệt quy hoạch nhưng không dành quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội theo quy định.

Đáng chú ý, có 4 dự án được Thủ tướng chấp thuận cho phép nộp tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% và yêu cầu thành phố phải bố trí đủ quỹ đất nhà ở xã hội ở vị trí khác. Tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra, việc bố trí thay thế này vẫn chưa được thực hiện.

Ngoài ra, 3 dự án có quy mô từ 10 ha trở lên được xác định bố trí không đủ quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội, làm giảm nguồn cung nhà ở dành cho nhóm thu nhập thấp trong bối cảnh thị trường Hà Nội đang thiếu hụt nghiêm trọng sản phẩm phù hợp khả năng chi trả.

Tại dự án khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, cơ quan thanh tra nhận thấy thành phố bố trí 6.890 m2 tại các ô đất BT6 và BT11, vốn có chức năng là nhà biệt thự sinh thái, để phát triển nhà ở xã hội. Theo đánh giá của Thanh tra Chính phủ, phương án này thiếu tính khả thi, không phù hợp với nhu cầu thực tế của người thu nhập thấp.

Một trường hợp khác là dự án nhà ở thương mại xây dựng nhà ở phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương đang công tác tại các cơ quan của Quốc hội. Dự án ban đầu được chấp thuận đầu tư phù hợp với quy hoạch chi tiết 1/500 của khu đô thị mới Xuân Phương. Tuy nhiên, đến năm 2014, dự án lại được điều chỉnh đưa vào quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội, bị kết luận là không đúng với mục tiêu đầu tư ban đầu cũng như quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt.

Những bất cập này cho thấy việc thực hiện chính sách nhà ở xã hội tại một số dự án không chỉ chậm tiến độ mà còn thiếu nhất quán về quy hoạch, dễ dẫn đến lãng phí nguồn lực đất đai và làm méo mó mục tiêu an sinh của chính sách.

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra, trong thời gian từ năm 2011 đến trước ngày 13/8/2019, Hà Nội chưa theo dõi riêng việc quản lý, sử dụng số tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% dành cho phát triển nhà ở xã hội.

Bên cạnh đó, thành phố chưa ban hành hướng dẫn đầy đủ, chưa quản lý và đôn đốc hiệu quả chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp khoản tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% vào ngân sách địa phương để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.

Đáng lưu ý, Hà Nội cũng chưa đầu tư xây dựng nhà ở xã hội bằng vốn ngân sách đối với 10 dự án đã được bố trí quỹ đất, dù khoản thu từ quỹ đất 20% của các dự án này được đánh giá là rất lớn. Theo cơ quan thanh tra, thực trạng này gây lãng phí đất đai và làm chậm quá trình bổ sung nguồn cung nhà ở cho người dân có thu nhập thấp.

Với thị trường bất động sản đang đối mặt áp lực mất cân đối cung - cầu, đặc biệt ở phân khúc vừa túi tiền, việc quỹ đất nhà ở xã hội chậm được đưa vào khai thác không chỉ ảnh hưởng đến an sinh mà còn làm suy giảm hiệu quả điều tiết thị trường.

Kiến nghị Hà Nội hoàn tất bố trí quỹ đất trong năm 2026

Từ các tồn tại nêu trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND TP Hà Nội phải bố trí đủ quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội trong năm 2026 đối với 15 dự án đã được chỉ ra trong kết luận.

Cùng với đó, thành phố cần đôn đốc các chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại, khu đô thị khẩn trương triển khai đầu tư xây dựng nhà ở xã hội trên quỹ đất 20% theo tiến độ được phê duyệt. Trường hợp chủ đầu tư không thực hiện, cơ quan chức năng phải xử lý theo quy định, lựa chọn nhà đầu tư khác hoặc sử dụng nguồn vốn ngân sách hình thành từ khoản thu bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% để đầu tư.

Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu Hà Nội rà soát, bổ sung quy hoạch đô thị, quy hoạch khu công nghiệp và các quy hoạch liên quan, nhằm bảo đảm dành đủ quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội trong giai đoạn tới.

Đồng thời, thành phố cần sớm triển khai các dự án nhà ở xã hội bằng vốn ngân sách trên phần quỹ đất 20% mà chủ đầu tư đã bàn giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố, qua đó đáp ứng nhu cầu ở thực và bảo đảm an sinh cho người thu nhập thấp.

Ngoài yêu cầu xử lý các vi phạm cụ thể, cơ quan thanh tra còn kiến nghị Hà Nội xây dựng cơ chế, giải pháp rút ngắn các thủ tục hành chính liên quan để hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư nhà ở xã hội.

Đây được xem là một trong những nút thắt then chốt của thị trường hiện nay, khi nhiều doanh nghiệp có nhu cầu tham gia nhưng còn e ngại thủ tục kéo dài, chi phí vốn cao và biên lợi nhuận thấp. Nếu thủ tục được tinh gọn, cùng với việc quỹ đất được bố trí minh bạch và ổn định hơn, nguồn cung nhà ở xã hội tại Hà Nội có thể được cải thiện đáng kể trong các năm tới.

Riêng với khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, Thanh tra Chính phủ kiến nghị rà soát để bố trí quỹ đất thay thế ở địa điểm khác hoặc thu hồi quỹ đất 20% của chủ đầu tư để triển khai nhà ở xã hội ngay tại dự án nếu vẫn còn quỹ đất phù hợp.

Đối với dự án nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương, cơ quan thanh tra yêu cầu rà soát, điều chỉnh lại theo đúng mục tiêu dự án và quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt trước đó.