Gỡ điểm nghẽn COA, khẩn trương tháo khó cho xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ

Trong bối cảnh nhiều rào cản kỹ thuật mới bắt đầu được áp dụng, đặc biệt là quy định về Giấy chứng nhận khả năng chấp nhận (COA), các cơ quan quản lý và doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải sớm tháo gỡ vướng mắc để tránh gián đoạn chuỗi xuất khẩu trong những tháng tới.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), mức sụt giảm kim ngạch trong tháng đầu năm tập trung chủ yếu ở nhóm cá ngừ. Đối với mặt hàng tôm, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đẩy mạnh giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm hạn chế rủi ro trước thời điểm Hoa Kỳ công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào ngày 17/2. Nhờ đó, kim ngạch xuất khẩu tôm sang thị trường này chưa giảm sâu trong tháng 1, song áp lực được dự báo sẽ dồn vào các tháng tiếp theo.

VASEP nhận định, xuất khẩu thủy sản trong tháng 2/2026 nhiều khả năng sẽ giảm so với tháng trước và giảm nhẹ so với cùng kỳ năm ngoái, do tác động tổng hợp của kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn sản xuất, giao hàng; ảnh hưởng rõ nét hơn từ kết quả thuế chống bán phá giá tôm tại Hoa Kỳ; những vướng mắc trong việc thực thi Đạo luật Bảo vệ Động vật biển có vú (MMPA) và cấp COA đối với thủy sản khai thác; cùng với xu hướng giảm nhập khẩu của thị trường Trung Quốc sau giai đoạn tích trữ mạnh vào tháng 1.

Gỡ điểm nghẽn COA, khẩn trương tháo khó cho xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ

Thủ tục COA phát sinh nhiều vướng mắc trong giai đoạn đầu áp dụng

Theo phản ánh của doanh nghiệp và tổng hợp của VASEP, kể từ ngày 1/1/2026, nhiều lô hàng thủy sản khai thác xuất khẩu sang Hoa Kỳ gặp khó khăn trong khâu thủ tục do chưa được cấp COA. Một số lô hàng đã cập cảng Hoa Kỳ nhưng phải chờ thông quan, trong khi ở trong nước, nhiều doanh nghiệp buộc phải tạm hoãn xuất hàng do hồ sơ COA nộp từ đầu năm vẫn chưa được phê duyệt.

VASEP cho rằng, các vướng mắc chủ yếu phát sinh trong giai đoạn đầu triển khai Thông tư 74/2025/TT-BNNMT – một quy định mới, có phạm vi điều chỉnh rộng, yêu cầu kỹ thuật cao và liên quan trực tiếp đến quản lý nguồn gốc khai thác phục vụ thị trường Hoa Kỳ. Trong khi đó, hướng dẫn chi tiết và cách hiểu thống nhất giữa các khâu thực thi ở địa phương vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Thực tế cho thấy, cùng một loại hồ sơ nhưng cách tiếp nhận, thẩm định và yêu cầu bổ sung giữa các địa phương còn khác nhau, đặc biệt đối với các thông tin kỹ thuật, chứng từ nước ngoài và những tình huống phát sinh trong chuỗi cung ứng. Điều này khiến thời gian hoàn tất thủ tục kéo dài, làm tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến kế hoạch xuất khẩu của doanh nghiệp.

Kiến nghị tháo gỡ từ thực tiễn doanh nghiệp

Từ thực tiễn triển khai, VASEP đã tổng hợp nhiều nhóm vướng mắc tiêu biểu và kiến nghị cơ quan quản lý xem xét điều chỉnh theo hướng hài hòa giữa yêu cầu quản lý và điều kiện thực tế của sản xuất, xuất khẩu.

Một trong những nội dung được phản ánh nhiều là yêu cầu dịch thuật công chứng đối với toàn bộ chứng từ tiếng nước ngoài, kể cả tiếng Anh như hóa đơn thương mại, Catch Certificate, Captain’s Statement. VASEP cho rằng, việc này làm tăng đáng kể thời gian và chi phí, trong khi tiếng Anh là ngôn ngữ phổ biến trong thương mại quốc tế. Hiệp hội kiến nghị chấp nhận chứng từ tiếng Anh mà không bắt buộc dịch; đối với các ngôn ngữ khác, cho phép doanh nghiệp tự dịch, ký đóng dấu và chịu trách nhiệm.

Đối với Captain’s Statement hoặc Catch Certificate theo các mẫu thông dụng quốc tế (trong đó có mẫu của NOAA), VASEP đề xuất cho phép chấp nhận các mẫu hiện hành, đồng thời đối chiếu thông tin còn thiếu như ngư cụ khai thác từ các giấy tờ khác trong bộ hồ sơ, thay vì yêu cầu tất cả thông tin phải thể hiện trên một chứng từ.

Liên quan đến mã nghề khai thác, VASEP kiến nghị có hướng dẫn thống nhất cho phép sử dụng mã nghề theo phân loại của NMFS/NOAA khi làm COA đi Hoa Kỳ, đồng thời xây dựng nguyên tắc đối chiếu với hệ mã trong nước để tránh tình trạng hồ sơ bị “vênh” và không được tiếp nhận.

Với một số trường hợp đặc thù như chuỗi ghẹ xanh khai thác ven bờ, nguyên liệu chủ yếu từ tàu nhỏ, chuyến biển ngắn, VASEP đề nghị cơ chế linh hoạt hơn trong yêu cầu hồ sơ, đồng thời tiếp tục trao đổi kỹ thuật với phía Hoa Kỳ để tạo dư địa chuyển tiếp phù hợp cho nghề khai thác này.

Yêu cầu địa phương đồng bộ, khẩn trương cấp COA

Trước tình hình trên, ngày 30/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu tăng cường tổ chức thực hiện Thông tư 74/2025/TT-BNNMT về chứng nhận thủy sản xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc cấp COA hiện đã được triển khai tại một số địa phương, song còn thiếu đồng bộ, số lượng hồ sơ được tiếp nhận và xử lý chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Để tránh gián đoạn, ách tắc xuất khẩu, Bộ đề nghị các địa phương khẩn trương công bố thủ tục hành chính, quy trình nội bộ xử lý hồ sơ; bố trí đủ nhân sự; tiếp nhận hồ sơ đúng quy định; không yêu cầu thêm giấy tờ ngoài danh mục; hoàn thành các nội dung này trước ngày 5/2/2026.

Đồng thời, các địa phương được yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến quy định mới đến doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thủy sản, bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Trong bối cảnh Hoa Kỳ vẫn là một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản trọng điểm của Việt Nam, việc sớm tháo gỡ các điểm nghẽn về COA và thực thi đồng bộ quy định được xem là yếu tố then chốt để ổn định xuất khẩu, giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp và duy trì đà phục hồi của ngành trong năm 2026.