Xuất khẩu thủy sản khởi sắc đầu năm, nhưng áp lực chính sách dần lộ diện

Tháng đầu tiên của năm 2026 ghi nhận tín hiệu tích cực từ hoạt động xuất khẩu thủy sản, khi kim ngạch toàn ngành đạt khoảng 874 triệu USD, tăng gần 13% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy nỗ lực duy trì nhịp độ đơn hàng đầu năm của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tăng trưởng trong tháng 1 chủ yếu đến từ các thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và nhóm sản phẩm cá tra, mực – bạch tuộc. Ngược lại, thị trường Mỹ ghi nhận sự sụt giảm đáng kể, đặc biệt ở nhóm cá ngừ, do tác động từ quy định về bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) và những vướng mắc trong thực thi Thông tư số 74/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường liên quan đến cấp chứng nhận COA.

Xuất khẩu thủy sản khởi sắc đầu năm, nhưng áp lực chính sách dần lộ diện

Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tiếp tục là điểm đến lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 1, với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng mạnh 28,7% so với cùng kỳ. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ dịp Tết Nguyên đán. Đáng chú ý, tôm hùm đóng góp đáng kể vào mức tăng này khi phân khúc tôm cao cấp được tiêu thụ mạnh trong mùa lễ hội. Nhiều doanh nghiệp đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang thị trường Trung Quốc ngay từ đầu năm để tận dụng nhu cầu tăng cao trước kỳ nghỉ dài ngày.

Xuất khẩu sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3%, tiếp tục khẳng định đây là thị trường ổn định với nhu cầu tốt đối với các sản phẩm tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc. Khu vực ASEAN cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng khi đạt khoảng 69 triệu USD, tăng 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại các thị trường như Thái Lan, Philippines và Singapore. Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực, bạch tuộc và cá tra.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang EU chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3% do nhu cầu còn yếu và lượng tồn kho từ cuối năm 2025, đặc biệt ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống khoảng 21 triệu USD, sau giai đoạn nhập khẩu mạnh vào cuối năm trước.

Đáng chú ý, thị trường Mỹ trong tháng 1 chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ. Mức giảm tập trung chủ yếu ở nhóm cá ngừ, chịu tác động trực tiếp từ quy định MMPA. Bên cạnh đó, việc triển khai Thông tư 74/2025 liên quan đến cấp COA đang phát sinh nhiều bất cập, khiến quá trình xác nhận hồ sơ bị đình trệ, làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu cá ngừ và một số mặt hàng hải sản khác sang Mỹ ngay từ đầu năm.

Đối với mặt hàng tôm xuất khẩu sang Mỹ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm hạn chế rủi ro trước thời điểm công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào ngày 17/2. Nhờ đó, kim ngạch tôm sang Mỹ chưa giảm sâu trong tháng đầu năm, song áp lực dự báo sẽ dồn sang các tháng tiếp theo.

Xét theo cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng giá trị xuất khẩu. Tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc và Nhật Bản, trong khi thị trường Mỹ có dấu hiệu chững lại do yếu tố thuế chống bán phá giá.

Cá tra nổi lên là điểm sáng đáng chú ý khi đạt hơn 177 triệu USD, tăng mạnh 33,2%. Nhu cầu ổn định từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản đã đưa cá tra trở thành nhóm sản phẩm có mức tăng trưởng cao nhất trong tháng. Xuất khẩu mực, bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%, nhờ tiêu thụ tốt tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Ngược lại, cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14% do những vướng mắc liên quan đến MMPA và COA tại thị trường Mỹ. Nhóm cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn khoảng 31 triệu USD; nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD, chủ yếu do sức mua yếu tại EU.

VASEP nhận định, dù tháng 1 ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, xuất khẩu thủy sản trong tháng 2/2026 nhiều khả năng sẽ giảm so với tháng 1 và giảm nhẹ so với cùng kỳ. Nguyên nhân đến từ kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn sản xuất, giao hàng; tác động rõ hơn từ kết quả thuế chống bán phá giá tôm tại Mỹ sau ngày 17/2; các vướng mắc trong thực thi MMPA và cấp COA tiếp tục ảnh hưởng đến xuất khẩu cá ngừ; cùng với đó là nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm sau giai đoạn tích trữ mạnh trong tháng 1.

Bức tranh xuất khẩu thủy sản đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường châu Á, trong khi các rào cản chính sách tại Mỹ đang dần bộc lộ rõ tác động. Đây sẽ là yếu tố quan trọng chi phối diễn biến xuất khẩu của toàn ngành trong những tháng tiếp theo của năm 2026.