Gỡ điểm nghẽn, thủy sản Việt Nam tăng tốc trong giai đoạn mới

Đạt 11,3 tỷ USD, xuất khẩu thủy sản dịch chuyển theo hướng tích cực

Năm 2025 ghi dấu sự phục hồi và tăng trưởng rõ nét của xuất khẩu thủy sản Việt Nam khi kim ngạch đạt 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Đây không chỉ là mức cao nhất từ trước đến nay mà còn phản ánh khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp thủy sản trong bối cảnh thị trường thế giới biến động mạnh, rào cản kỹ thuật gia tăng và yêu cầu tuân thủ ngày càng chặt chẽ.

Trong cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục giữ vai trò trụ cột khi mang về 4,6 tỷ USD, tăng 19%, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Kết quả này cho thấy nhu cầu tại nhiều thị trường lớn đang phục hồi, đồng thời phản ánh nỗ lực của người nuôi và doanh nghiệp trong kiểm soát dịch bệnh, nâng cao năng suất, chất lượng vùng nuôi và đẩy mạnh chế biến sâu.

Cá tra giữ vai trò “đệm đỡ” cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam, với kim ngạch năm 2025 đạt 2,1 tỷ USD, tăng 7,5%.

Cùng với đó, cá tra tiếp tục khẳng định vị thế mặt hàng chiến lược, đóng vai trò “đệm đỡ” cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt 2,1 tỷ USD, tăng 7,5%, góp phần duy trì sự ổn định của toàn ngành trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Về thị trường, khối CPTPP tiếp tục là “đầu kéo” của xuất khẩu thủy sản Việt Nam với kim ngạch khoảng 3 tỷ USD, tăng 20,8%. Nếu xét theo thị trường đơn lẻ, Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) vươn lên dẫn đầu với 2,4 tỷ USD, tăng 28,5%, cho thấy xu hướng phục hồi nhanh của thị trường khu vực và sự linh hoạt trong chiến lược tiếp cận của doanh nghiệp Việt Nam.

Các thị trường khác cũng ghi nhận tăng trưởng tích cực: Hoa Kỳ đạt 1,9 tỷ USD, tăng 4,9%; Nhật Bản đạt 1,7 tỷ USD, tăng 10,8%; EU đạt 1,1 tỷ USD, tăng 12,1%; Hàn Quốc đạt 864 triệu USD, tăng 7,2%.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), kết quả trên cho thấy năng lực đa dạng hóa thị trường, sự chủ động trong chiến lược sản phẩm và thời điểm xuất hàng của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của các hiệp định thương mại tự do trong việc mở rộng không gian thị trường cho thủy sản.

Năm bản lề cho tái cơ cấu, tháo gỡ điểm nghẽn và tăng trưởng bền vững

Nhìn lại năm 2025, nhiều ý kiến đánh giá đây là “năm bản lề” của ngành thủy sản, khi các chiến lược tái cơ cấu và chuyển đổi mô hình tăng trưởng bắt đầu phát huy hiệu quả rõ nét. Thông tin tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai kế hoạch năm 2026 của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nhấn mạnh kim ngạch xuất khẩu gần 11,3 tỷ USD là kết quả của quá trình ngành thủy sản từng bước chuyển mạnh sang chế biến sâu, phát triển kinh tế tuần hoàn và hình thành các chuỗi liên kết chặt chẽ hơn giữa người nuôi, người khai thác, doanh nghiệp chế biến và thị trường.

Năm 2026 được xác định là năm đầu tiên của giai đoạn 2026-2030, giai đoạn tăng tốc và bứt phá. Định hướng xuyên suốt của ngành là chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế thủy sản, từ tăng trưởng đơn giá trị sang tăng trưởng tích hợp đa giá trị, gắn sản xuất với chế biến, logistics và thị trường. Riêng năm 2026, mục tiêu kim ngạch xuất khẩu thủy sản được đặt ra ở mức khoảng 11,5 tỷ USD, trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và các rào cản kỹ thuật tiếp tục siết chặt.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến thẳng thắn nhìn nhận, năm 2026 khó khăn sẽ còn nhiều hơn, song ngành thủy sản vẫn phải đặt mục tiêu đột phá. Trọng tâm là tiếp tục tháo gỡ vướng mắc trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; đẩy mạnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số để khoa học -công nghệ thực sự trở thành động lực nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị gia tăng.

Cùng với đó là quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU, tăng cường hợp tác quốc tế và xử lý các vướng mắc liên quan đến Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA) của Hoa Kỳ. Ngành thủy sản cũng được định hướng chú trọng phát triển nuôi trồng tại các hồ chứa nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng mặt nước nội địa.

Một điểm nhấn quan trọng khác là việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” về chính sách thuế. Nghị định số 320/2025/NĐ-CP đã đưa hoạt động chế biến thủy sản vào diện được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào chế biến sâu. Bên cạnh đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế Giá trị gia tăng và Nghị định số 359/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ đầu năm 2026 đã bãi bỏ một số điều kiện hoàn thuế kéo dài nhiều năm, góp phần cải thiện dòng tiền và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Theo VASEP, dù năm 2026 được dự báo không thuận lợi như năm 2025, việc chủ động thích ứng, nâng cao sức chống chịu, cân bằng giữa xuất khẩu và tiêu thụ nội địa sẽ là “điểm tựa” quan trọng để ngành thủy sản Việt Nam duy trì ổn định và từng bước tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.