Giữa "cơn bão" quét thuốc giả: Nhìn lại cuộc đua của 3 chuỗi dược phẩm Long Châu, Pharmacity và An Khang

Hiện tại, thị trường dược phẩm Việt Nam được định giá khoảng 7 tỷ USD. Cụ thể, 70% số này thuộc về kênh đấu thầu bệnh viện (kênh ETC). Còn lại là các nhà thuốc bán lẻ trên thị trường (kênh OTC), tương đương khoảng 60.000 nhà thuốc, chiếm khoảng 2 tỷ USD.

Dư địa của ngành dược phẩm vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh người dân càng chịu chi hơn cho vấn đề sức khỏe kể từ sau đại dịch COVID-19.

Trong những ngày vừa qua, Nhà nước đã rất tích cực siết chặt từ khâu sản xuất đến khâu phân phối, nhằm tăng cường thu thuế, truy quét hàng giả, hàng kém chất lượng,… nhằm bảo vệ người tiêu dùng và xây dựng hành lang pháp lý minh bạch công bằng cho những doanh nghiệp tuân thủ “luật chơi”.

Trên thị trường, có khoảng 7 chuỗi nhà thuốc bán lẻ hiện đại, với hơn 3.000 cửa hàng với tổng doanh thu đạt 1,1 tỷ USD, chiếm hơn 54% thị phần bán lẻ dược phẩm, thông tin từ Vietdata.

Trong đó, các chuỗi bán lẻ phổ biến nhất đang là Long Châu, Pharmacity và An Khang, chiếm khoảng 90% quy mô chuỗi nhà thuốc hiện đại, số còn lại thuộc về ECO Pharma, MEDiCARE, Trung Sơn và Phano. Những doanh nghiệp này tuân thủ nhiều loại thuế: Thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng VAT, thuế liên quan đến nhập khẩu dược phẩm,...

Nguồn: Vietdata.

Xuất xứ nguồn gốc cũng phải đảm bảo theo đúng các quy định của Nhà nước nhằm đảm bảo cam kết cung cấp sản phẩm chính hãng và dịch vụ chuyên nghiệp đến khách hàng.

Trước thực trạng này, cùng nhìn lại cuộc đua của 3 chuỗi dược phẩm Long Châu, Pharmacity và An Khang trong thời gian qua.

Nhìn lại cuộc đua mở rộng của các chuỗi nhà thuốc bán lẻ hiện đại

Pharmacity có thể được coi là đơn vị gia nhập chuỗi nhà thuốc bán lẻ hiện đại sớm nhất nhì tại Việt Nam. Đến hết tháng 9/2022, Pharmacity vẫn là chuỗi có nhiều cửa hàng nhất, với khoảng 1.100 cơ sở. Ngoài ra, chuỗi bán lẻ dược phẩm này còn có tham vọng đạt 5.000 nhà thuốc vào năm 2025.

Để phục vụ cho tham vọng của mình, Pharmacity phải liên tục bơm vốn, tăng từ vài chục tỷ đồng ban đầu lên hàng trăm tỷ đồng. Đến thời điểm hiện tại, vốn điều lệ của Pharmacity đã vọt lên hơn 1.200 tỷ đồng.

Ngoài ra, Pharmacity còn đẩy mạnh sử dụng đòn bẩy tài chính trong thời gian ngắn, thông qua những lần phát hành trái phiếu doanh nghiệp.

Thế nhưng sau giai đoạn tăng trưởng nóng, mở chuỗi ồ ạt, cuối năm 2022 chuỗi ngoại này bắt đầu bước vào quá trình tái cấu trúc. Từ việc 3-4 nhà thuốc chen nhau trên một cung đường, Pharmacity phải thực hiện tinh gọn và dần mất “ngôi vương” về số cửa hàng vào tay Long Châu từ đầu năm 2023. Đến nay, họ chỉ sở hữu khoảng 898 điểm bán, đứng thứ hai thị trường, sau chuỗi nhà thuốc thuộc FPT Retail.

Mở rộng nhanh chóng được cho là nguyên nhân chính dẫn đến những vấn đề về hiệu suất, Pharmacity phải đóng cửa các chi nhánh không hiệu quả. Bên cạnh đó, đơn vị này gặp nhiều khó khăn trong việc điều chỉnh giá cả sản phẩm và đảm bảo lượng thuốc dự trữ đúng và đủ.

Mặt khác, từ năm 2022, Pharmacity đã trải qua nhiều lần thay đổi vị trí Tổng giám đốc, điều này đã ít nhiều có ảnh hưởng đến chiến lược hoạt động của chuỗi.

Để khắc phục những hạn chế, Pharmacity đã tích cực điều chỉnh chiến lược giá và chiến lược đa dạng hóa danh mục sản phẩm, đẩy mạnh dịch vụ thuốc kê đơn.

CEO Deepanshu Madan cũng từng thừa nhận chiến lược giá của Pharmacity chưa thực sự phù hợp so với thị trường. Ông lý giải do một số yếu tố về nguồn cung, chi phí đầu vào khiến các mặt hàng tại chuỗi này có giá chênh lệch so với các nhà thuốc khác và theo ông, điều này "không thể tránh khỏi".

Cho đến năm 2023, dữ liệu của Vietdata cho thấy, Pharmacity vẫn đang lỗ ròng hơn 900 tỷ đồng.

Long Châu đã vượt mặt Pharmacity để trở thành chuỗi nhà thuốc có số cửa hàng nhiều nhất thị trường. (Nguồn: DP tổng hợp).

Xuất phát điểm gần như là chuỗi nhà thuốc nhỏ nhất về quy mô so với các đối thủ đi trước, Long Châu chính thức về tay CTCP Bán lẻ Kỹ thuật số FPT (FPT Retail - Mã: FRT) từ năm 2016. Khi đó, tập đoàn mẹ nhận định dược phẩm là thị trường khổng lồ nên sẽ dồn nguồn lực đầu tư mở rộng mạng lưới.

Tuy nhiên thời gian đầu, chuỗi nhà thuốc Long Châu vẫn là bài toán khó, trở thành một trong những tác nhân chính gây suy giảm lợi nhuận cho FPT Retail trong năm 2020.

Thế nhưng một thời gian sau, Long Châu dường như đã tìm được "long mạch", khi đánh mạnh vào mảng thuốc kê đơn với tỷ trọng chiếm đến 70 - 80% tổng hàng bán. Chưa kể, bên cạnh tìm kiếm nguồn hàng dồi dào, Long Châu - dưới nguồn lực dồi dào của công ty mẹ, đã mạnh dạng đặt cửa hàng ngay gần các bệnh viện - nơi có rất nhiều nhà thuốc truyền thống cạnh tranh nhau gay gắt.

Với mô hình và chiến lược trên, dần dần Long Châu đã dần bỏ xa các đối thủ như Pharmacity hay An Khang, trở thành chuỗi nhà thuốc có số lượng cửa hàng cao vượt bậc. Từ vỏn vẹn 8 cửa hàng năm 2017, sau khoảng 5 năm, tức tháng 12/2022, Long Châu trở thành chuỗi nhà thuốc đầu tiên đạt cột mốc 1.000 cửa hàng trên toàn quốc, phủ 63 tỉnh thành. Số liệu mới nhất tháng 5/2025, số cửa hàng của Long Châu đã đạt 2.087.

Không những tăng trưởng về số lượng cửa hàng, Long Châu còn đạt được kết quả kinh doanh ấn tượng và trở thành động lực tăng trưởng chính cho Công ty mẹ FPT Retail.

Riêng trong năm 2024, Long Châu đã đem về 25.320 tỷ đồng doanh thu, tức gần 1 tỷ USD, tăng 59% so với cùng kỳ. Mảng kinh doanh này chiếm 63% tổng doanh thu của công ty mẹ và “soán ngôi” của FPT Shop (chuỗi bán đồ công nghệ, gia dụng) và trở thành "con át chủ bài" của FPT Retail.

So với quy mô thị trường thuốc Việt Nam khoảng 200.000 tỷ đồng, ước tính "đứa con cưng" của FPT Retail chiếm 20% thị phần ngành.

Nguồn: DP tổng hợp từ báo cáo tài chính của FRT.

An Khang là chuỗi nhà thuốc được CTCP Đầu tư Thế Giới Di Động (Mã: MWG) mua lại từ năm 2017 và sở hữu hoàn toàn vào năm 2021. Dù được hậu thuẫn bởi tập đoàn mẹ nhưng dường như sự cạnh tranh của An Khang so với 2 đối thủ kể trên là khá lép vế, xét về số cửa hàng cũng như hiệu quả kinh doanh.

Trước đây, từng có những bước đi thần tốc khi đạt tới 527 cửa hàng chỉ sau thời gian ngắn, thậm chí ban lãnh đạo MWG từng đặt mục tiêu đầy tham vọng là mở rộng chuỗi nhà thuốc lên 2.000 cửa hàng trên toàn quốc vào cuối năm 2023.

Còn nhớ trong giai đoạn trước và sau đại dịch, An Khang luôn tìm kiếm các mặt bằng sát cạnh hoặc gần đối thủ như Long Châu và Pharmacity, hoặc ít ra, cả bộ tam này đều nằm trên cùng một tuyến đường. Dù vậy, với diện tích hẹp, danh mục sản phẩm kém đa dạng, là nguyên nhân chính khiến khách hàng khó dành sự ưu tiên cho An Khang hơn so với 2 chuỗi còn lại.

Dù đã nỗ lực dành nhiều tâm huyết để tái cấu trúc, thay đổi diện mạo, thậm chí đặt nhà thuốc bên cạnh chuỗi Điện Máy Xanh hay Bách Hoá Xanh trong cùng hệ sinh thái để tận dụng tệp khách hàng, kết quả của An Khang vẫn không khả quan.

Nhà thuốc An Khang sau nhiều nỗ lực tái cấu trúc, thay đổi diện mạo, thậm chí đặt nhà thuốc bên cạnh chuỗi Điện Máy Xanh hay Bách Hoá Xanh trong cùng hệ sinh thái để tận dụng tệp khách hàng, kết quả của An Khang vẫn thua lỗ. (Ảnh minh họa: An Khang).

Dần dần, An Khang chứng kiến số lượng cửa hàng sụt giảm, thậm chí còn rút khỏi thị trường miền Bắc chỉ khi vừa mới nhen nhóm. Cuối năm 2024, chuỗi nhà thuốc của MWG chỉ còn 326 và tới quý I/2025 vẫn giữ nguyên con số này.

Số liệu ba năm gần nhất An Khang đều lỗ trước thuế trên ba trăm tỷ đồng. Tính đến cuối tháng 3/2025, tổng lỗ lũy kế của chuỗi nhà thuốc này lên con số là 1.033 tỷ.

Tại cuộc họp nhà đầu tư hồi năm 2024, ông Đoàn Văn Hiểu Em - CEO chuỗi An Khang nói rằng, bán lẻ dược phẩm là một ngành đặc thù và chuỗi có hai yếu tố then chốt mà họ cần cải thiện là tính sẵn sàng, đầy đủ về lượng thuốc so với nhu cầu khách hàng và trình độ của dược sĩ. Còn phía SSI Research cũng cho rằng, cơ cấu sản phẩm tại An Khang chưa hợp lý khiến kết quả kinh doanh của công ty chững lại.

Một lần nữa, tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2025 mới đây, ông Đoàn Văn Hiểu Em thừa nhận An Khang chưa có nhiều thời gian để tập trung phát triển và việc mở rộng sẽ phải chọn thời điểm phù hợp hơn.

Ông Hiểu Em cho biết công ty đã "tìm ra công thức" cho An Khang và kỳ vọng chuỗi này có thể hòa vốn trong năm nay, tuy nhiên "còn nhiều cái chưa định hình rõ ràng được".

Trong báo cáo mới công bố của SSI Research, tác động ngắn hạn từ chiến dịch chống hàng giả, hàng nhái cũng như việc bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh có doanh số trên 1 tỷ đồng sẽ thúc đẩy nhanh quá trình dịch chuyển từ kênh thương mại truyền thống sang thương mại hiện đại. Các chuỗi nhà thuốc và siêu thị hiện đại được cho sẽ hưởng lợi chính.

Bên cạnh đó, các chính sách liên quan tới sàn thương mại điện tử cũng tạo môi trường lành mạnh cho doanh nghiệp chính thống. Theo Luật sửa đổi số 56/2024 từ ngày 1/4/2025 các sàn giao dịch thương mại điện tử sẽ phải khai và nộp thuế thay cho cá nhân kinh doanh hoạt động trên nền tảng của mình. Như vậy, các shop kinh doanh hàng xách tay, hàng không kê khai thuế đầy đủ trên sàn thương mại điện tử sẽ phải đóng thuế cao hơn, qua đó thu hẹp chênh lệch giá so với các doanh nghiệp đóng thuế đầy đủ.

Với những điều kiện trên, SSI Research đánh giá các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại nói chung và các doanh nghiệp dược phẩm hiện đại nói riêng sẽ được cạnh tranh một cách công bằng hơn và đỡ phải cạnh tranh gay gắt về giá hơn.