Gần 20.000 nông sản lên sàn truy xuất nguồn gốc: Không có ưu tiên "luồng xanh"

Thông tin từ cuộc họp báo nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức cho thấy, diện mạo của hệ sinh thái quản lý nông sản trực tuyến đang định hình nhanh chóng. Thay vì phân tán ở quy mô nhỏ tại một số doanh nghiệp, hợp tác xã như giai đoạn sau khi Thủ tướng ban hành Đề án 100 vào năm 2019, dòng chảy dữ liệu nông sản hiện đã được số hóa tập trung.

Ngày 17/6, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp báo nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026).

Theo số liệu cập nhật đến ngày 12/6/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản đã ghi nhận 18.500 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm, 919 lô hàng. Bản đồ số này hiện đang kết nối dữ liệu của 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp tại 26 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Nền tảng đang vận hành trực tuyến và tiếp tục phát triển ứng dụng trên thiết bị di động để người dân, doanh nghiệp cập nhật, khai thác dữ liệu trực tiếp.

Ông Nguyễn Văn Long - Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, sau chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước vào năm 2025 về việc đẩy mạnh minh bạch nhóm hàng nông, lâm, thủy sản, cơ quan quản lý đã phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ để rà soát hành lang pháp lý.

Trong đó, Bộ Công an được giao chủ trì xây dựng nghị định về xác thực sản phẩm, bao gồm nội dung truy xuất nguồn gốc. Nhiều doanh nghiệp lớn thuộc các ngành hàng lúa gạo, chăn nuôi, rau quả, thủy sản, chè, cà phê đã tham gia đồng bộ.

Không tồn tại khái niệm "luồng xanh" khi xuất khẩu

Trước những băn khoăn về việc dán tem, cập nhật mã dữ liệu có giúp doanh nghiệp được hưởng đặc quyền miễn giảm thủ tục hay tạo thành một "luồng xanh" thông quan xuất khẩu hay không, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phủ nhận cách hiểu này.

Theo ông Nguyễn Văn Long, hoạt động xuất khẩu hiện nay bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật Việt Nam, quy định quốc tế và các nghị định thư riêng biệt cho từng thị trường. Trong hệ thống pháp luật hiện hành cũng như các nghị định thư về xuất khẩu nông sản không tồn tại khái niệm “luồng xanh” như một cơ chế ưu tiên riêng dành cho các sản phẩm đã thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc phải đạt yêu cầu về tính minh bạch tối thiểu bằng cách sử dụng dữ liệu tĩnh về khách hàng, bên cung ứng, sản phẩm và các điều kiện sản xuất.

"Truy xuất nguồn gốc chỉ là một trong những công cụ giúp chứng minh sản phẩm được sản xuất theo đúng quy trình, được kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng", ông Nguyễn Văn Long nhấn mạnh.

Hệ thống này hoàn toàn không thay thế cho các thủ tục kiểm dịch, kiểm nghiệm hay các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành. Doanh nghiệp khi đưa hàng ra thế giới vẫn phải chịu sự kiểm duyệt đầy đủ về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động - thực vật theo quy định gốc của nước bản địa.

Mở rộng sang loạt mặt hàng chủ lực từ 1/7/2026

Dù không mang lại đặc quyền thông quan, nhưng việc minh bạch nguồn gốc là điều kiện bắt buộc khi các thị trường quốc tế liên tục siết chặt tiêu chuẩn chuỗi cung ứng. Đối với ngành hàng sầu riêng - mặt hàng được lựa chọn thí điểm đầu tiên, đến nay đã có 3 container xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc với đầy đủ dữ liệu truy xuất nguồn gốc được cập nhật trên hệ thống.

Để chuẩn bị cho giai đoạn tăng tốc, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc nhằm giới thiệu Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Việt Nam, hướng tới việc kết nối, xác thực và công nhận dữ liệu lẫn nhau giữa hai quốc gia.

Theo lộ trình được công bố, từ ngày 1/7/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ mở rộng triển khai đối với nhiều ngành hàng chủ lực khác như lúa gạo, thịt, trứng, sữa, dứa, chanh leo, chè và các sản phẩm nông nghiệp phục vụ tiêu thụ trong nước cũng như xuất khẩu.

Các chuyên gia nhìn nhận, việc xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông trực tuyến này không chỉ giúp xử lý nhanh các sự cố chất lượng phát sinh, mà còn là nền tảng cốt lõi để thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số, định vị lại giá trị cạnh tranh cho nông sản Việt trên sân chơi toàn cầu.