Đường sắt cao tốc Bắc - Nam: Bước ngoặt chiến lược không được phép chậm trễ

Sau nhiều năm cân nhắc và tranh luận, Việt Nam đang đứng trước cơ hội có một không hai để hiện thực hóa giấc mơ về một tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam – công trình được kỳ vọng sẽ thay đổi cấu trúc hạ tầng quốc gia và tạo đà bứt phá cho nền kinh tế. Không chỉ là một dự án giao thông đơn thuần, đây là phép thử quan trọng cho tư duy phát triển, cơ chế quản lý và niềm tin vào năng lực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam.

Cú hích công nghiệp hóa từ một tuyến đường sắt

Theo các chuyên gia, đầu tư vào đường sắt cao tốc không chỉ giải quyết bài toán hạ tầng mà còn là đòn bẩy để phát triển công nghiệp trong nước. Các tính toán cho thấy, mỗi đồng vốn đầu tư vào dự án này có thể tạo ra thêm từ 1,7 đến 2,3 đồng cho nền kinh tế – một hệ số sinh lời xã hội rất cao. Hàng chục ngành nghề sẽ được kích hoạt, từ cơ khí chế tạo, vật liệu, điện tử cho tới công nghệ số và logistics.

Quan trọng hơn, nếu doanh nghiệp Việt có thể đảm nhận thành công dự án tầm cỡ này, điều đó sẽ đánh dấu bước trưởng thành thực sự của khu vực kinh tế tư nhân – vốn được xem là động lực phát triển trong giai đoạn mới.

Niềm tin vào tư nhân: Tư duy cần thay đổi

Đề xuất đầu tư tuyến đường sắt cao tốc dài hơn 1.500 km của VinSpeed – một doanh nghiệp tư nhân trong nước – đang thu hút sự chú ý lớn từ dư luận và giới chuyên gia. PGS.TS Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam nhận định, đây là bước đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. "Tư duy ‘công trình quốc gia thì chỉ có Nhà nước mới được làm’ cần phải thay đổi. Nếu không cởi mở với các lực lượng mới, Việt Nam sẽ tiếp tục lỡ những cơ hội lớn", ông nói.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam (Ảnh: V.S).

Cùng quan điểm, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng, nếu doanh nghiệp tư nhân có năng lực, được giao thực hiện dự án lớn sẽ giúp tiết kiệm ngân sách, thúc đẩy tiến độ và nâng cao hiệu quả. "Đây không phải sự mạo hiểm, mà là một chiến lược phát triển đúng đắn", ông Thiên nhấn mạnh.

Bài học từ Hàn Quốc: Khi niềm tin đi cùng trách nhiệm

PGS.TS Trần Đình Thiên dẫn lại bài học từ Hàn Quốc, nơi Chính phủ từng bảo lãnh cho Hyundai vay vốn làm hạ tầng giao thông với các điều kiện ràng buộc nghiêm ngặt về tiến độ và chất lượng. Kết quả là không chỉ Hyundai trở thành tập đoàn tầm cỡ quốc tế, mà Hàn Quốc cũng có cú nhảy vọt về năng lực công nghiệp. Việt Nam có thể học cách thiết kế cơ chế ràng buộc minh bạch, vừa khuyến khích tư nhân, vừa bảo vệ lợi ích quốc gia.

Ông khẳng định: "Vấn đề không phải là có cho tư nhân làm hay không, mà là làm thế nào để họ làm đúng, làm tốt và không vượt ra khỏi khung pháp lý của Nhà nước".

Giải pháp tài chính: Hợp tác thay vì bao cấp

Một điểm nhấn khác trong đề xuất của VinSpeed là phương án vay 80% vốn từ Nhà nước mà không tính lãi trong 35 năm. GS.TS Hoàng Văn Cường – Đại biểu Quốc hội khóa XV – đánh giá cách tiếp cận này giúp ngân sách không phải chi ngay một khoản khổng lồ, trong khi vẫn đảm bảo kiểm soát dòng tiền và hiệu quả đầu tư. "Đây là cách hợp tác tài chính cần được khuyến khích. Khi tư nhân dám đứng ra gánh vác, Nhà nước nên tạo điều kiện để họ phát huy vai trò", ông Cường nói.

Không để lỡ nhịp phát triển quốc gia

Tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam không chỉ là một dự án giao thông – đó là biểu tượng của niềm tin, của lựa chọn phát triển dựa trên nội lực. Nếu được thực hiện thành công bởi doanh nghiệp Việt, công trình này sẽ đánh dấu bước chuyển mình quan trọng, từ nền kinh tế đi theo tới nền kinh tế dẫn dắt.

Mỗi đồng vốn đầu tư cho tuyến đường sắt tốc độ cao sẽ tạo ra thêm từ 1,7 đến 2,3 đồng cho nền kinh tế (Ảnh: V.S).

Câu hỏi đặt ra lúc này không phải là có nên làm, mà là làm sao để làm đúng – làm nhanh – làm hiệu quả. Tin vào tư nhân, tạo cơ chế minh bạch và đồng hành dài hạn – đó không chỉ là lựa chọn chiến lược, mà là lời cam kết cho một tương lai phát triển bền vững.