Dự án vành đai 1 tại Hà Nội: Điểm nghẽn mặt bằng và cái giá của sự chậm trễ

Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục lẽ ra phải là một trong những mắt xích hoàn thiện sớm nhất của trục giao thông quan trọng bậc nhất Hà Nội. Với chiều dài chỉ khoảng 2,2 km, dự án không phải là một công trình phức tạp về mặt kỹ thuật. Nhưng thực tế kéo dài nhiều năm qua lại cho thấy điều ngược lại: càng ngắn, càng “khó đi”, và càng phơi bày rõ những điểm nghẽn mang tính hệ thống.

Đây là đoạn tuyến có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp hoàn thiện mạng lưới giao thông trung tâm (Ảnh: Trần Linh).

Điều đáng nói là, nếu nhìn vào tổng mức đầu tư đã nhiều lần điều chỉnh, có thể thấy nguồn lực không phải là vấn đề cốt lõi. Chi phí tăng lên, trong đó phần lớn dành cho giải phóng mặt bằng, phản ánh một thực tế: dự án không thiếu tiền, nhưng thiếu mặt bằng sạch để triển khai đồng bộ. Khi một công trình hạ tầng bị “kẹt” ngay ở khâu đầu tiên, mọi kế hoạch phía sau gần như không thể vận hành đúng nhịp.

Câu chuyện của vành đai 1 vì thế không còn là chuyện riêng của một dự án, mà là ví dụ điển hình cho bài toán giải phóng mặt bằng trong phát triển đô thị. Hàng nghìn hộ dân bị ảnh hưởng, những phương án tái định cư cần thời gian để đồng thuận, những khác biệt trong định giá bồi thường… tất cả tạo nên một quá trình kéo dài và dễ phát sinh xung đột lợi ích. Nếu không có cơ chế đủ rõ ràng và thực thi đủ quyết liệt, điểm nghẽn này gần như lặp lại ở mọi dự án hạ tầng lớn.

Tại buổi làm việc ngày 27/11/2025, Bí thư Thành uỷ Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc đã yêu cầu chính quyền cơ sở làm rõ từng mốc tiến độ, trong đó nhấn mạnh yêu cầu nhanh chóng hoàn thành tiến độ giải phóng mặt bằng (Ảnh: Trần Linh).

Trong khi đó, cái giá của sự chậm trễ không dừng ở con số đầu tư tăng lên. Mỗi năm dự án chưa hoàn thành là thêm một năm các tuyến đường lân cận phải “gánh” lưu lượng vượt thiết kế. Đê La Thành, Giảng Võ, Kim Mã – những tên đường quen thuộc với tình trạng ùn tắc – tiếp tục chịu áp lực ngày càng lớn. Ùn tắc không chỉ là chuyện đi lại chậm hơn vài chục phút, mà kéo theo chi phí nhiên liệu, ô nhiễm không khí, và cả sự suy giảm chất lượng sống đô thị.

Ở góc độ rộng hơn, việc chậm hoàn thiện vành đai 1 còn làm gián đoạn logic phát triển hạ tầng của thành phố. Một tuyến vành đai chỉ phát huy hiệu quả khi được khép kín hoặc ít nhất hoàn thành những đoạn then chốt. Khi một đoạn “đứt gãy”, toàn bộ mạng lưới bị ảnh hưởng, các dòng lưu thông không được phân bổ hợp lý, và áp lực tiếp tục dồn vào khu vực lõi đô thị vốn đã quá tải.

Những chuyển động gần đây trong công tác giải phóng mặt bằng cho thấy nỗ lực tháo gỡ đã được đẩy mạnh. Một số khu vực đã bàn giao mặt bằng, cho phép thi công trở lại. Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể, tiến độ vẫn phụ thuộc vào việc xử lý dứt điểm những trường hợp còn tồn đọng – vốn thường là những trường hợp phức tạp nhất. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ về tốc độ, mà còn về cách làm: minh bạch hơn, nhất quán hơn và đặc biệt là tạo được sự đồng thuận thực chất từ người dân.

Sau nhiều nỗ lực vượt bậc của chính quyền Thủ đô và sự đồng thuận của người dân sống trong vùng Dự án, tuyến đường đã chính thức thông tuyến vào ngày 15/1/2026 (Ảnh: Trần Linh).

Ở đây, cần nhìn thẳng vào một thực tế: giải phóng mặt bằng không chỉ là bài toán kỹ thuật hay tài chính, mà là bài toán quản trị. Khi chính sách rõ nhưng thực thi thiếu linh hoạt, khi đối thoại chưa đủ sâu, hoặc khi trách nhiệm chưa được gắn chặt với từng khâu, tiến độ sẽ tiếp tục bị kéo dài. Và khi đó, chi phí đội lên không chỉ là tiền ngân sách, mà còn là niềm tin của người dân vào khả năng thực hiện các dự án công.

Tuy vậy, không thể phủ nhận ý nghĩa của dự án khi hoàn thành. Đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục sẽ góp phần khép kín một phần quan trọng của vành đai 1, tạo thêm trục kết nối xuyên tâm giữa khu vực phía Tây và trung tâm thành phố. Khi dòng xe được phân luồng hợp lý hơn, áp lực lên các tuyến nội đô sẽ giảm, thời gian di chuyển được rút ngắn, và hiệu quả khai thác không gian đô thị cũng được cải thiện.

Nhưng chính vì ý nghĩa đó, yêu cầu đặt ra càng rõ ràng: dự án không thể tiếp tục chậm. Mỗi mốc tiến độ bị lỡ không chỉ làm giảm hiệu quả đầu tư, mà còn làm kéo dài tình trạng quá tải hạ tầng hiện hữu. Trong bối cảnh Hà Nội đang đối mặt với áp lực giao thông ngày càng lớn, việc hoàn thành các trục vành đai không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết.

Dự án Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục đã chính thức thông tuyến ngày 15/1/2026. Từ câu chuyện của vành đai 1 Hoàng Cầu – Voi Phục, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: muốn đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng, phải bắt đầu từ việc tháo gỡ đúng “nút thắt”. Ở đây, đó là giải phóng mặt bằng. Khi điểm nghẽn này được xử lý dứt điểm bằng một cách tiếp cận minh bạch, nhất quán và có trách nhiệm, tiến độ không chỉ được cải thiện ở một dự án, mà còn tạo tiền lệ tích cực cho nhiều dự án khác.

Một tuyến đường dài hơn 2 km không nên mất hơn một thập kỷ để hoàn thành. Và nếu điều đó vẫn tiếp diễn, vấn đề không còn nằm ở chiều dài con đường, mà nằm ở cách chúng ta tổ chức để con đường ấy được hình thành.