Đề xuất mô hình quản lý an toàn thực phẩm: “Một đầu mối hay liên thông đa ngành?”

Theo báo cáo của Bộ Y tế, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm 6 tháng đầu năm 2025 tiếp tục được các bộ, ngành, địa phương quan tâm chỉ đạo đồng bộ. Nhận thức xã hội về an toàn thực phẩm ngày càng nâng cao; các hoạt động kiểm tra, thanh tra, truyền thông được duy trì thường xuyên; công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế có chuyển biến rõ rệt. Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cùng nhiều nghị định, nghị quyết liên quan đang được gấp rút xây dựng nhằm khắc phục những bất cập trong triển khai thực tiễn.

Tuy vậy, tình hình vẫn còn nhiều hạn chế. Công tác hậu kiểm tại một số nơi còn lúng túng, dẫn tới việc nhiều sản phẩm không đạt chất lượng như công bố nhưng chưa kịp thời phát hiện, xử lý. Năng lực kiểm nghiệm trong nước còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu giám định đối với các chất cấm, dược chất hay các chỉ tiêu chất lượng phức tạp. Ở cấp cơ sở, đặc biệt cấp xã trong mô hình chính quyền hai cấp, nhân lực chuyên trách về y tế và an toàn thực phẩm còn thiếu, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.

Phó Thủ tướng Lê Thành Long.

Đại diện các bộ, ngành và địa phương đều thống nhất rằng cần có sự phân định rõ ràng hơn về trách nhiệm quản lý. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm cụ thể. Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh công tác hậu kiểm song song với việc đảm bảo nguồn lực thực hiện. Các địa phương mong muốn có quy định rõ ràng về thẩm quyền của cấp xã, đồng thời kiến nghị sớm xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, liên thông giữa các bộ, ngành để quản lý hiệu quả hơn.

Báo cáo của Bộ Công an cho thấy, chỉ trong 9 tháng đầu năm, lực lượng chức năng đã phát hiện 4.752 vụ vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, xử phạt hành chính hơn 32 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Các vụ việc sản xuất, buôn bán thực phẩm giả chủ yếu được phát hiện thông qua công tác giám định, song năng lực kiểm nghiệm hiện còn chưa đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi cần sớm được đầu tư nâng cấp.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Lê Thành Long đánh giá công tác an toàn thực phẩm thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng tiến độ hoàn thiện thể chế vẫn còn chậm, trong khi vi phạm vẫn diễn biến phức tạp, gây bức xúc xã hội. Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, đề xuất mô hình quản lý phù hợp, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

Theo định hướng, Bộ Y tế sẽ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý công tác an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, việc xây dựng cơ chế mới cần được cân nhắc kỹ, vừa đảm bảo rõ trách nhiệm, vừa phát huy vai trò phối hợp liên ngành. Phó Thủ tướng đề nghị tập trung cao độ vào việc hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), nghị định thay thế Nghị định 15, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phân định thẩm quyền quản lý một cách nhất quán và có lộ trình phù hợp về nhân lực, nguồn lực cho địa phương.

“Đảm bảo an toàn thực phẩm không chỉ là yêu cầu về sức khỏe cộng đồng mà còn là nhiệm vụ liên quan trực tiếp tới niềm tin xã hội. Việc lựa chọn mô hình quản lý phù hợp sẽ là chìa khóa để hệ thống quản lý vận hành thông suốt, vừa hiệu quả, vừa thực tiễn,” Phó Thủ tướng nhấn mạnh.