Đề xuất khôi phục tư cách “hộ gia đình” là người sử dụng đất trong Luật Đất đai 2024

Phản ánh đúng thực tiễn sử dụng đất

Theo HoREA, việc đưa “hộ gia đình” trở lại danh sách người có quyền sử dụng đất là cần thiết nhằm bảo đảm tính kế thừa pháp lý, đồng thời phản ánh đúng thực tiễn tại nhiều địa phương, nơi mà quyền sử dụng đất thường được quản lý, sử dụng chung giữa các thành viên trong gia đình.

Luật Đất đai 2013 từng công nhận “hộ gia đình” là một chủ thể sử dụng đất. Tuy nhiên, trong dự thảo Luật Đất đai 2024, khái niệm này đã bị loại bỏ với lý do “hộ gia đình” không có tư cách pháp nhân. Bộ Tài nguyên và Môi trường – đơn vị xây dựng luật – cho rằng chỉ cá nhân hoặc tổ chức có tư cách pháp nhân mới được xem là chủ thể sử dụng đất.

Đề xuất khôi phục tư cách “hộ gia đình” là người sử dụng đất trong Luật Đất đai 2024

Tuy nhiên, HoREA cho rằng cách lập luận này chưa phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự 2015, đồng thời chưa kế thừa đầy đủ tinh thần pháp luật đất đai vốn đã công nhận vai trò của hộ gia đình từ nhiều năm qua.

Hiệp hội dẫn chứng rằng, ngay trong dự thảo Luật Đất đai 2024 hiện tại vẫn còn tới 121 điều, khoản sử dụng khái niệm “hộ gia đình” với tư cách là chủ thể sử dụng đất. Trên thực tế, đất ở, đất vườn và các loại đất nông nghiệp khác vẫn thường do cả gia đình cùng quản lý, sử dụng theo truyền thống “cha truyền con nối”, khó có thể tách riêng theo từng cá nhân.

“Việc khôi phục quy định hộ gia đình là người sử dụng đất không chỉ bảo đảm tính đồng bộ trong hệ thống pháp luật mà còn phù hợp với thực tiễn quản lý đất đai tại địa phương,” HoREA khẳng định trong văn bản kiến nghị.

Đề xuất linh hoạt trong thu hồi đất theo tiến độ thực tế

Cũng trong văn bản gửi các cơ quan chức năng, HoREA kiến nghị điều chỉnh quy định về thu hồi đất theo tiến độ thực tế, thay vì bị ràng buộc cứng theo tiến độ dự án được phê duyệt như hiện nay.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 80 dự thảo Luật Đất đai 2024, chỉ cho phép thu hồi đất theo đúng tiến độ đầu tư đã được nêu trong văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư. Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai, nhiều dự án không có phân kỳ rõ ràng về tiến độ sử dụng đất, trong khi công tác giải phóng mặt bằng lại thường gặp nhiều khó khăn, buộc phải thu hồi đất từng phần, theo từng giai đoạn khác nhau.

HoREA cho rằng quy định hiện hành đang tạo ra sự “vênh” với khoản 4 Điều 116 của chính dự thảo Luật Đất đai 2024, vốn đã thừa nhận khả năng thu hồi, bồi thường, tái định cư theo tiến độ thực tế.

Từ đó, Hiệp hội đề xuất bổ sung quy định cho phép cơ quan có thẩm quyền quyết định thu hồi đất một hoặc nhiều đợt, dựa trên phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã được phê duyệt, thay vì phải chờ hoàn tất toàn bộ thủ tục cho toàn bộ dự án.

Việc điều chỉnh này được cho là sẽ tháo gỡ nhiều vướng mắc trong thực tiễn, giúp chính quyền địa phương chủ động hơn trong công tác thu hồi đất, đồng thời bảo đảm tiến độ thực hiện các dự án và quyền lợi hợp pháp của người dân có đất bị thu hồi.