C/O ưu đãi không còn là lợi thế đủ khi thị trường Bắc Âu siết chặt tiêu chuẩn xanh

Biến đổi khí hậu, khủng hoảng năng lượng và những cú sốc chuỗi cung ứng toàn cầu đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc sâu rộng trật tự kinh tế thế giới. Từ mục tiêu tối đa hóa sản lượng và lợi nhuận, các nền kinh tế lớn đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng bền vững, đặt trọng tâm vào giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Tại châu Âu, đặc biệt là khu vực Bắc Âu, các chính sách môi trường được triển khai sớm, đồng bộ và ngày càng chặt chẽ đang làm thay đổi căn bản cách thức tiếp cận thị trường. Theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm thị trường Bắc Âu, trong “luật chơi mới” này, chỉ những doanh nghiệp đi đầu trong chuyển đổi xanh, ứng dụng công nghệ sạch và minh bạch chuỗi sản xuất mới có thể duy trì và mở rộng thị phần.

C/O ưu đãi không còn là lợi thế đủ khi thị trường Bắc Âu siết chặt tiêu chuẩn xanh

Đối với Việt Nam, thách thức càng rõ nét khi Liên minh châu Âu (EU) vừa là thị trường xuất khẩu trọng điểm, vừa là khu vực tiên phong trong việc ban hành và thực thi các tiêu chuẩn xanh. Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) mở ra nhiều cơ hội về ưu đãi thuế quan, song đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe về xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và phát thải carbon.

Trong bối cảnh đó, việc tận dụng hiệu quả Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) ưu đãi theo EVFTA không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí thuế, mà còn được xem là “tấm vé thông hành” để hàng hóa Việt Nam đáp ứng các tiêu chí bền vững, thâm nhập sâu hơn vào thị trường Bắc Âu. Tuy nhiên, theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, C/O ưu đãi chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm với năng lực sản xuất xanh thực chất.

Một bước ngoặt lớn trong chính sách thương mại toàn cầu hiện nay là việc EU triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), áp dụng với các mặt hàng có cường độ phát thải cao như thép, xi măng, nhôm, điện và phân bón. Cơ chế này buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải kê khai, chứng minh và từng bước chịu chi phí đối với lượng phát thải carbon trong sản phẩm.

Theo cảnh báo của Thương vụ, nếu doanh nghiệp không đầu tư công nghệ để giảm phát thải, lợi thế từ C/O ưu đãi sẽ bị triệt tiêu bởi chi phí carbon gia tăng, khiến giá thành hàng hóa kém cạnh tranh tại EU nói chung và Bắc Âu nói riêng.

Không chỉ dừng ở CBAM, EU còn đồng loạt triển khai nhiều chính sách khác như Chiến lược hóa chất bền vững, Kế hoạch hành động kinh tế tuần hoàn, lộ trình cắt giảm sản phẩm nhựa dùng một lần. Những quy định này tác động trực tiếp đến các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, gỗ, nhựa, thủy sản. Trong bối cảnh đó, đáp ứng quy tắc xuất xứ để được cấp C/O ưu đãi chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là doanh nghiệp phải chứng minh được chuỗi sản xuất xanh, minh bạch và bền vững.

Thực tế tại thị trường Bắc Âu cho thấy, các nhà nhập khẩu ngày càng ưu tiên những đối tác có hồ sơ xuất xứ rõ ràng, gắn với truy xuất nguồn gốc và kiểm soát phát thải. Những doanh nghiệp Việt Nam tận dụng tốt C/O ưu đãi EVFTA, đồng thời đầu tư công nghệ xanh, thường duy trì được đơn hàng ổn định, mở rộng thị phần và xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn. Ngược lại, các doanh nghiệp chỉ cạnh tranh bằng giá, thiếu chuẩn bị về công nghệ và bền vững, sẽ gặp ngày càng nhiều rào cản khi tiêu chuẩn xanh tiếp tục được siết chặt.

Việt Nam hiện được đánh giá là nền kinh tế có độ mở cao, với mạng lưới hiệp định thương mại tự do trải rộng trên nhiều khu vực và đối tác. Tuy nhiên, theo các chuyên gia quản lý xuất nhập khẩu, việc tham gia nhiều FTA không đồng nghĩa doanh nghiệp tự động hưởng lợi nếu không nắm vững quy tắc xuất xứ và cơ chế chứng nhận C/O.

Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực TP. Hồ Chí Minh, cho rằng mỗi FTA đều có hệ thống quy định riêng về xuất xứ hàng hóa. Doanh nghiệp muốn tận dụng ưu đãi thuế quan cần xác định rõ hiệp định áp dụng cho từng thị trường, cũng như loại C/O tương ứng. Việc hiểu sai hoặc áp dụng không đúng quy tắc xuất xứ có thể khiến hàng hóa không được hưởng ưu đãi, dù vẫn được chấp nhận nhập khẩu về mặt thương mại.