Chi trả an sinh xã hội cấp xã đột phá nhờ chuyển đổi số

Chính sách an sinh xã hội luôn là trụ cột quan trọng, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với đời sống của người dân, đặc biệt là những đối tượng yếu thế trong xã hội. Bắt đầu từ ngày 1/7/2025, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã chính thức tiếp nhận và thực hiện chi trả trợ cấp hưu trí xã hội cho người cao tuổi. Sự thay đổi này không chỉ là một bước tiến về phân cấp quản lý mà còn là minh chứng rõ nét cho quá trình chuyển đổi số đang lan tỏa mạnh mẽ đến mọi ngóc ngách của đời sống hành chính công, hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho khoảng 1,6 triệu người thụ hưởng trên cả nước.

Việc giao quyền chi trả trợ cấp hưu trí xã hội về cấp xã được quy định cụ thể tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2025) và được hướng dẫn chi tiết bởi Nghị định số 176 ngày 30/6/2025 của Chính phủ về trợ cấp hưu trí xã hội. Đây là một sự thay đổi lớn so với quy định trước đây, khi người cao tuổi từ đủ 80 tuổi trở lên không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng mới được nhận trợ cấp xã hội.

Chi trả an sinh xã hội cấp xã đột phá nhờ chuyển đổi số.

Theo quy định mới, độ tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội giảm xuống 5 tuổi, tức là công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên mà không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng sẽ được nhận trợ cấp này. Đặc biệt, những trường hợp từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và đáp ứng đủ điều kiện cũng sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Để quá trình chi trả diễn ra hiệu quả và thuận tiện, vai trò của chuyển đổi số là không thể phủ nhận. Theo quy trình mới được ban hành, thủ tục thực hiện, điều chỉnh, và thôi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội được thực hiện theo hai bước chính, trong đó yếu tố công nghệ đóng vai trò cốt lõi:

Bước 1: Đề nghị và số hóa thông tin. Người đề nghị trợ cấp hưu trí xã hội sẽ gửi văn bản đề nghị (theo mẫu số 01 ban hành kèm theo Nghị định số 176/2025/NĐ-CP) đến UBND xã, phường, thị trấn nơi cư trú. Điều quan trọng ở đây là thông tin từ văn bản đề nghị sẽ được số hóa và nhập liệu vào các hệ thống quản lý chuyên ngành.

Bước 2: Xác thực dữ liệu và quyết định chi trả. Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản đề nghị, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ tổ chức xem xét, đặc biệt là việc xác thực và chuẩn hóa thông tin liên quan của người đề nghị với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Việc đối chiếu thông tin với dữ liệu dân cư giúp giảm thiểu sai sót, chống trục lợi chính sách và đẩy nhanh quá trình xác minh đối tượng. Sau khi xác thực thành công, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ ký quyết định và thực hiện chi trả trợ cấp hưu trí xã hội. Thời gian hưởng chế độ tính từ tháng mà Chủ tịch UBND xã ký quyết định.

Theo số liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư tính đến cuối năm 2024, cả nước có gần 17 triệu người cao tuổi. Trong đó, khoảng 1,85 triệu người từ đủ 75 đến 80 tuổi, và tổng số trường hợp thuộc diện hưởng trợ cấp hưu trí xã hội theo quy định mới từ ngày 1/7 là khoảng 1,6 triệu người. Với mức trợ cấp dự kiến là 500.000 đồng/tháng, tổng kinh phí thực hiện ước tính là 9.600 tỷ đồng/năm, riêng năm 2025 khoảng 4.800 tỷ đồng (do áp dụng từ 1/7). Việc quản lý và chi trả một khoản kinh phí khổng lồ cùng số lượng đối tượng lớn như vậy đòi hỏi một hệ thống quản lý thông tin số hóa hiệu quả và minh bạch.

Việc giao quyền chi trả về cấp xã và ứng dụng chuyển đổi số mang lại nhiều lợi ích kép.

Thứ nhất, nâng cao hiệu quả hành chính công. Khi cấp xã trực tiếp giải quyết, người dân không cần phải đi lại xa xôi đến cấp huyện hay tỉnh, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức. Việc xác thực thông tin với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư giúp giảm bớt giấy tờ, thủ tục, đồng thời tăng cường tính chính xác của dữ liệu.

Thứ hai, đảm bảo an sinh bền vững và kịp thời. Với việc giảm độ tuổi hưởng trợ cấp và mở rộng đối tượng, nhiều người cao tuổi hơn sẽ được tiếp cận với nguồn hỗ trợ tài chính thiết yếu.

Thứ ba, tăng cường minh bạch và chống trục lợi. Khi toàn bộ quy trình từ tiếp nhận hồ sơ, xác minh thông tin đến chi trả đều được số hóa và liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, khả năng xảy ra sai sót hoặc trục lợi chính sách sẽ được hạn chế tối đa. Mọi thông tin đều được ghi nhận và truy xuất, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát.