Phó giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường Đà Nẵng: “Xả lũ” là thuật ngữ cần đổi để phản ánh đúng thực tế vận hành hồ

Thủy điện Đắk Mi ở Đà Nẵng xả lũ 2.000m3/s. Ảnh TTO

Gần đây, chính quyền Đà Nẵng chính thức đề xuất thay cụm từ “xả lũ” bằng “điều tiết qua tràn xả sâu” trong văn bản liên quan đến quy trình vận hành hồ chứa. Lý do chính được đưa ra là: “xả lũ” mang tính ám chỉ việc phóng nước sau khi lũ đã hình thành, trong khi thực tế các hồ thủy điện vận hành theo nguyên tắc hạ mực nước hồ trước khi mưa, nhằm tạo dung tích trống đón lũ — tức là “điều tiết”.

Theo ông Trương Xuân Tý - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường Đà Nẵng, việc đổi thuật ngữ không chỉ nhằm chính xác về kỹ thuật, mà còn để tránh hiểu nhầm, gây hoang mang cho người dân hạ du mỗi khi hồ phải mở cửa xả.

Việc sử dụng thuật ngữ “điều tiết” cũng nhằm khẳng định rằng hoạt động mở cửa xả không đơn thuần là phản ứng khi lũ đã hình thành, mà là một phần chuẩn bị chủ động để phòng chống lũ - điều rất cần thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu và lượng mưa cực đoan ngày càng tăng.

Dung tích phòng lũ của các hồ rất nhỏ, dễ gây quá tải khi mưa lớn

Tuy nhiên, đổi tên chỉ là bước hình thức, thực chất, các hồ thủy điện tại Đà Nẵng vẫn đang đối mặt với một vấn đề nghiêm trọng: dung tích phòng lũ quá nhỏ so với lượng nước thực tế về.

Cụ thể, theo báo cáo, tổng dung tích phòng lũ tối đa của ba hồ chính thuộc hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn (hồ A Vương, Sông Bung 4 và Đắk Mi 4) cộng lại chỉ khoảng 264 triệu m³, trong khi trong đợt lũ gần đây, lượng nước về các hồ này lên tới khoảng 1 tỉ m³.

Như vậy, hồ đón lũ chỉ đủ khoảng 1/4 lượng nước về. Khi lượng nước lớn hơn rất nhiều lần so với dung tích phòng lũ, nguy cơ tràn — và phải xả (hay “điều tiết”) — nước lại rất cao, dễ dẫn đến ngập úng, thiệt hại cho hạ du.

Ông Tý cho biết, vì vậy Đà Nẵng đã đề nghị xem xét điều chỉnh quy trình vận hành hồ, và nếu có thể tăng dung tích phòng lũ của các hồ để hồ có thể hạ mực nước sớm hơn, đảm bảo an toàn cho người dân khi mưa lớn xảy ra.

Đổi tên giúp người dân hiểu rõ hơn bản chất kỹ thuật: “điều tiết” chứ không phải “xả” tức thời, giúp tránh hiểu nhầm hồ chỉ mở cửa xả khi lũ đã xảy ra.

Nhưng nếu hồ không có dung tích trống tương xứng, tức mực nước vẫn đang đầy thì dù có đổi tên “điều tiết” cũng không giải quyết được vấn đề: nước vẫn phải xả, và vẫn tạo áp lực lũ xuống hạ du.

Thực tế hiện nay là hệ thống hồ ở Đà Nẵng không đủ khả năng “giữ nước” tương ứng với lượng lũ lớn, nghĩa là nguy cơ ngập vẫn rất cao nếu lượng mưa, nước về hồ vượt quá khả năng chứa.