AI mở ra “làn sóng mới” cho chuyển đổi kép của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Báo cáo do Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) phối hợp cùng GIZ công bố, chỉ ra ba xu hướng công nghệ tác động mạnh mẽ đến năng lực chuyển đổi số và chuyển đổi xanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), gồm Green AI, điện toán đám mây và blockchain.

Áp lực lớn nhất đến từ các chính sách mới của EU và những cam kết trong các FTA thế hệ mới. Từ năm 2026, cơ chế CBAM sẽ thu phí carbon đối với thép, xi măng, nhôm và phân bón xuất khẩu vào EU, buộc doanh nghiệp phải đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải theo chuẩn quốc tế. Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số (DPP), dự kiến áp dụng bắt buộc trong giai đoạn 2026-2030, yêu cầu truy xuất toàn bộ vòng đời sản phẩm từ nguyên liệu, sản xuất đến vận chuyển và thải bỏ. Bên cạnh đó, nhóm nông sản, dệt may và chế biến thực phẩm cũng phải đáp ứng yêu cầu của EUDR với dữ liệu tọa độ vùng trồng và bằng chứng không phá rừng. Báo cáo nhấn mạnh: nếu thiếu dữ liệu, doanh nghiệp sẽ khó tiếp cận thị trường.

AI mở ra “làn sóng mới” cho chuyển đổi kép của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ở chiều tích cực, các công nghệ mới mở ra cơ hội giảm chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành. Green AI cho phép mô phỏng quy trình sản xuất thông qua “bản sao số” (digital twin), giảm thử nghiệm vật lý và tiết kiệm năng lượng. Điện toán đám mây giúp doanh nghiệp cắt giảm đầu tư máy chủ nội bộ, giảm rác thải điện tử và linh hoạt mở rộng hạ tầng theo nhu cầu. Blockchain hỗ trợ truy xuất nguồn gốc theo thời gian thực, đáp ứng yêu cầu của CPTPP, CBAM và DPP.

Khảo sát mức độ sẵn sàng chuyển đổi số cho thấy điểm trung bình của doanh nghiệp tại TPHCM và Hà Nội chỉ đạt 3,14/5, tức mới ở mức “phát triển”, chưa đạt ngưỡng “nâng cao”. Điểm mạnh tập trung vào marketing số và cải thiện trải nghiệm khách hàng, trong khi các chiến lược dài hạn như huy động vốn hay tái cấu trúc mô hình kinh doanh vẫn hạn chế. Các ngành giáo dục, khoa học – công nghệ và dịch vụ lưu trú, ăn uống được đánh giá bứt phá với mức sẵn sàng vượt mốc 4 nhờ áp lực thị trường và mức đầu tư lớn cho số hóa. Ngược lại, ngành chế biến – chế tạo chỉ đạt 3,1-3,2, thấp hơn kỳ vọng dù là nhóm chịu tác động trực tiếp từ CBAM.

Báo cáo cũng ghi nhận vai trò quan trọng của Nhà nước trong hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí chuyển đổi. Đức đang triển khai quỹ BIK trị giá 3,3 tỉ euro hỗ trợ công nghệ và giảm phát thải cho doanh nghiệp nhỏ; Hàn Quốc bảo lãnh 500 tỉ won cho các dự án giảm carbon và phát hành trái phiếu xanh cho startup; Singapore dành 180 triệu SGD thúc đẩy chương trình phát triển bền vững cho doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, Trung tâm Chuyển đổi kép (Twin Transition Hub) đã được thành lập nhằm đào tạo về dữ liệu, hỗ trợ doanh nghiệp đo phát thải, kết nối với các nhà cung cấp giải pháp và thử nghiệm mô hình digital twin ở quy mô nhỏ.

Báo cáo khẳng định chuyển đổi kép không còn là khẩu hiệu, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để DNNVV duy trì sức cạnh tranh trong bối cảnh tiêu chuẩn môi trường – dữ liệu ngày càng nghiêm ngặt. AI cùng các công nghệ xanh – số đang trở thành bộ công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí, đáp ứng chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu.