Andrew Forrest: Tỷ phú quặng sắt giàu nhất thế giới dẫn dắt cuộc cách mạng năng lượng xanh

Forrest là nhà sáng lập và hiện giữ chức Chủ tịch điều hành Fortescue, doanh nghiệp ông thành lập năm 2003 và phát triển từ một công ty thăm dò nhỏ thành một trong những nhà sản xuất quặng sắt lớn của thế giới. Ông đồng thời sáng lập Minderoo Foundation và Tattarang, hai tổ chức và nền tảng đầu tư tư nhân gắn với nhiều hoạt động của gia đình Forrest.

Tỷ phú Andrew Forrest, nhà sáng lập và Chủ tịch điều hành Fortescue.

Fortescue ra đời năm 2003 trong bối cảnh Australia đã có những tên tuổi lớn trong ngành quặng sắt. Nhưng Forrest theo đuổi một hướng đi khác: xây dựng doanh nghiệp đủ lớn để cạnh tranh trong một thị trường vốn đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, hạ tầng vận tải và khả năng đưa quặng từ vùng Pilbara đến các khách hàng toàn cầu.

Chuyến hàng đầu tiên của Fortescue rời cảng Port Hedland vào năm 2008. Đến năm 2026, công ty đã vận chuyển tổng cộng hơn 2,5 tỷ tấn quặng sắt kể từ chuyến hàng đầu tiên. Riêng năm tài chính 2026, Fortescue lần đầu vượt mốc 200 triệu tấn quặng sắt xuất khẩu, đạt 201,3 triệu tấn.

Quy mô ấy cho thấy nền tảng tài chính mà Forrest đã xây dựng trước khi chuyển sang một cuộc chơi khó hơn: thay đổi chính hoạt động khai khoáng.

Theo kết quả FY2026 của Fortescue, công ty đạt lợi nhuận ròng cơ bản 3,5 tỷ USD, EBITDA cơ bản 8,6 tỷ USD và dòng tiền tự do 3,2 tỷ USD. Fortescue cũng công bố mức cổ tức 1,08 AUD/cổ phiếu cho năm tài chính này.

Tuy nhiên, kết quả kinh doanh không hoàn toàn đi lên. Forbes ghi nhận lợi nhuận của Fortescue giảm khoảng 15% trong năm tài chính kết thúc tháng 6/2026, trong đó dự án Iron Bridge chịu khoản giảm giá trị đáng kể.

Từ năm 2022, Fortescue bắt đầu đẩy mạnh kế hoạch loại bỏ nhiên liệu hóa thạch khỏi hoạt động khai khoáng Australia. Forrest từng cho biết công ty đã đặt mục tiêu khử phát thải trong hoạt động khai khoáng tại Australia vào năm 2030, đồng thời dành nguồn lực lớn cho quá trình chuyển đổi này. Năm 2026, kế hoạch ấy bắt đầu xuất hiện rõ hơn trên thực địa.

Fortescue đang xây dựng trang trại điện gió Nullagine công suất 133 MW tại Pilbara với 17 tua-bin. Công ty cũng triển khai hệ thống lưu trữ điện bằng pin quy mô lớn nhằm tăng khả năng sử dụng năng lượng tái tạo cho các hoạt động khai khoáng.

Dự án điện gió 133 MW là một phần trong kế hoạch chuyển đổi năng lượng của Fortescue.

Cùng lúc, Fortescue đang phát triển các phương tiện và thiết bị khai khoáng chạy điện. Công ty từng công bố thỏa thuận trị giá khoảng 2,8 tỷ USD để mua hàng trăm xe tải, máy xúc và máy ủi điện cho các mỏ quặng sắt.

Đây là điểm khiến mô hình của Forrest trở nên đáng chú ý: thay vì chỉ đầu tư vào một ngành năng lượng mới, ông muốn đưa năng lượng sạch vào chính ngành kinh doanh đã tạo ra phần lớn tài sản cho mình.

Tháng 8/2026, Fortescue công bố một dấu mốc quan trọng khi dự án Green Metal tại Christmas Creek sản xuất thành công mẻ kim loại nóng đầu tiên bằng quy trình luyện điện.

Theo Fortescue, dự án thử nghiệm nhằm kiểm tra công nghệ và xây dựng con đường sản xuất kim loại xanh từ quặng Pilbara. Công ty vẫn đang tiếp tục chạy thử, điều chỉnh và tối ưu hóa công nghệ trước khi hướng tới quy mô thương mại.

Nếu thành công, hướng đi này có thể giúp Fortescue tiến xa hơn việc giảm phát thải trong khai thác, hướng tới thay đổi cả quá trình sản xuất kim loại.

Đây cũng là lý do Forrest không còn chỉ được nhìn nhận như một tỷ phú khai khoáng. Fortescue hiện tự định vị là tập đoàn hoạt động trong công nghệ, năng lượng và kim loại, với mục tiêu đẩy nhanh quá trình khử phát thải trong công nghiệp.

Fortescue đang đưa thiết bị chạy điện vào hoạt động khai khoáng.

Ngoài Fortescue, Forrest còn xây dựng hệ sinh thái đầu tư và hoạt động xã hội rộng hơn.

Minderoo Foundation do Andrew Forrest và vợ, Nicola Forrest, sáng lập, tập trung vào nhiều vấn đề như bình đẳng giới, môi trường và các chương trình xã hội. Forbes cho biết quỹ có nguồn lực tài chính rất lớn và là một trong những tổ chức từ thiện lớn tại Australia.

Tattarang, nền tảng đầu tư tư nhân của Forrest, cũng mở rộng hoạt động sang nhiều lĩnh vực bên ngoài khai khoáng. Điều này giúp tài sản và hoạt động kinh doanh của gia đình không phụ thuộc hoàn toàn vào một mỏ quặng hay một chu kỳ hàng hóa.

Trong khi đó, Fortescue vẫn phải đối mặt với những bài toán truyền thống của ngành quặng sắt. Reuters đưa tin tháng 7/2026 rằng Forrest kêu gọi Australia và Trung Quốc tìm kiếm các thỏa thuận thương mại công bằng trong bối cảnh đàm phán về nguồn cung quặng sắt diễn ra căng thẳng hơn. Trung Quốc vẫn là thị trường quan trọng đối với Fortescue.

Vì vậy, chiến lược của Forrest có thể được nhìn qua hai lớp: duy trì dòng tiền từ ngành quặng sắt hiện tại và dùng nền tảng đó để đầu tư vào ngành công nghiệp của tương lai. Đó là một bài toán khó, bởi quá trình chuyển đổi đòi hỏi vốn lớn trong khi hoạt động kinh doanh cốt lõi vẫn phải tạo ra lợi nhuận cho cổ đông.

Bài học cho doanh nhân Việt Nam

Thứ nhất, đừng chỉ tối ưu ngành đang kiếm tiền.

Doanh nghiệp cần nhìn trước những thay đổi có thể làm thay đổi chính ngành kinh doanh của mình, từ đó chuẩn bị năng lực mới khi còn đủ nguồn lực.

Thứ hai, dùng dòng tiền hiện tại để tài trợ cho tương lai.

Fortescue vẫn dựa trên hoạt động quặng sắt quy mô lớn, trong khi Forrest dành nguồn lực cho năng lượng tái tạo, thiết bị điện và công nghệ luyện kim mới.

Thứ ba, công nghệ chỉ có giá trị khi đi vào vận hành.

Từ xe khai khoáng điện đến luyện kim bằng điện, Fortescue đang đưa các ý tưởng giảm phát thải vào những dự án thực tế thay vì chỉ dừng ở cam kết.

Thứ tư, đa dạng hóa nhưng không đánh mất ngành cốt lõi.

Forrest mở rộng sang năng lượng, đầu tư và hoạt động xã hội, nhưng Fortescue vẫn duy trì quặng sắt là nền tảng tài chính quan trọng.

Cuối cùng, một doanh nghiệp lớn phải chuẩn bị cho chu kỳ tiếp theo.

Câu chuyện của Andrew Forrest cho thấy một doanh nghiệp tài nguyên có thể phải nghĩ đến giai đoạn sau khi thị trường thay đổi, thay vì chờ đến lúc mô hình cũ suy yếu mới bắt đầu chuyển hướng.