AI – Đòn bẩy nâng cấp năng lực sản xuất trong không gian phát triển mới của TP. Hồ Chí Minh

Sự kiện thu hút sự quan tâm của đông đảo doanh nghiệp, chuyên gia công nghệ và giới học thuật trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất.

Hội thảo diễn ra trong thời điểm TP. Hồ Chí Minh vừa mở rộng địa giới hành chính, chính thức hình thành mô hình siêu đô thị đa trung tâm đầu tiên của cả nước. Không gian phát triển mới không chỉ mở ra dư địa lớn cho công nghiệp, logistics, đô thị thông minh mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới mô hình tăng trưởng, trong đó công nghệ – đặc biệt là AI được xác định là nền tảng thúc đẩy nâng cấp năng lực sản xuất và vị thế kinh tế của toàn vùng đô thị mở rộng.

Sự kiện thu hút sự quan tâm của đông đảo doanh nghiệp, chuyên gia công nghệ và giới học thuật. (Ảnh: Uyển Nhi)

AI mở ra phương thức vận hành mới cho doanh nghiệp sản xuất

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC, nhấn mạnh AI đang tạo ra bước chuyển căn bản trong cách thức vận hành của doanh nghiệp sản xuất. Từ quản trị chuỗi cung ứng, lập kế hoạch và điều độ sản xuất, tối ưu năng lượng, bảo trì dự đoán đến kiểm tra chất lượng sản phẩm bằng thị giác máy tính, AI ngày càng được ứng dụng sâu rộng và thực chất.

Theo bà Cao Thị Phi Vân, các mô hình nhà máy thông minh đang trở thành xu hướng phổ biến của ngành sản xuất toàn cầu. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, AI không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đã trở thành công cụ thiết yếu giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao năng suất, tăng độ chính xác và đảm bảo tính ổn định trong vận hành.

Việc thúc đẩy ứng dụng AI trong sản xuất cũng hoàn toàn phù hợp với định hướng lớn của Trung ương. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng với Nghị quyết 71/NQ-CP của Chính phủ ban hành đầu năm 2025, đã tạo hành lang chính sách quan trọng, khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, ứng dụng AI và phát triển mô hình sản xuất thông minh.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo ITPC, quá trình triển khai AI vẫn đặt ra nhiều thách thức, từ yêu cầu về dữ liệu, nguồn nhân lực, chi phí đầu tư đến khả năng tích hợp hệ thống và xây dựng lộ trình phù hợp với từng doanh nghiệp. Nếu không có chiến lược rõ ràng, việc đầu tư công nghệ có thể dẫn đến dàn trải, kém hiệu quả.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC

Với vai trò cơ quan xúc tiến của Thành phố, ITPC cam kết tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư, đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp với chuyên gia, trường đại học, tổ chức công nghệ và các đối tác quốc tế, nhằm giúp doanh nghiệp rút ngắn khoảng cách công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

AI là hệ sinh thái, không chỉ là công nghệ

Từ góc nhìn học thuật và đào tạo, Giáo sư Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), cho rằng ngành sản xuất Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt mang tính quyết định. AI đã chuyển từ vai trò công nghệ hỗ trợ sang động lực cốt lõi thúc đẩy năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh, áp dụng cho cả các tập đoàn lớn lẫn doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo Giáo sư Rick Bennett, câu hỏi đặt ra với doanh nghiệp Việt Nam hiện nay không còn là “có nên ứng dụng AI hay không”, mà là “ứng dụng như thế nào cho hiệu quả, có trách nhiệm và phù hợp với mức độ sẵn sàng của từng đơn vị”.

Đại diện Trường BUV nhấn mạnh, AI cần được nhìn nhận như một hệ sinh thái dựa trên ba trụ cột: con người, quy trình và công nghệ. Nếu thiếu đội ngũ nhân lực phù hợp và lộ trình triển khai rõ ràng, ngay cả những công nghệ tiên tiến nhất cũng khó tạo ra giá trị bền vững.

Nguy cơ “nền kinh tế hai tốc độ” và bài toán cho doanh nghiệp Việt

Phân tích sâu hơn về thực trạng và lộ trình ứng dụng AI, Phó Giáo sư Ali Al-Dulaimi, Trưởng khoa Khoa học Máy tính và Công nghệ, Trường BUV, chỉ ra Việt Nam đang có cơ hội dịch chuyển từ mô hình “Trung Quốc cộng một” sang “Việt Nam cộng trí tuệ”. Tuy nhiên, nguy cơ hình thành một “nền kinh tế hai tốc độ” đang hiện hữu.

Phó Giáo sư Ali Al-Dulaimi, Trưởng khoa Khoa học Máy tính và Công nghệ, Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV). (Ảnh: Uyển Nhi)

Theo số liệu được trình bày tại hội thảo, khoảng 9% doanh nghiệp tiên phong, chủ yếu là các tập đoàn lớn và doanh nghiệp FDI đã áp dụng các công nghệ tiên tiến như bản sao số, phân tích dựa trên AI. Trong khi đó, 91% doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp khó khăn, phụ thuộc nhiều vào phương thức ghi chép thủ công và các hệ thống lạc hậu. Khoảng cách này có thể làm suy giảm năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp trong nước nếu không sớm được thu hẹp.

Báo cáo cũng làm rõ xu hướng tiến hóa của sản xuất, từ tự động hóa cơ bản sang mức độ tự chủ cao hơn, nơi AI tham gia trực tiếp vào quá trình ra quyết định. Các khái niệm như “AI vật lý” hay “AI đại diện” đang cho phép robot học hỏi từ tương tác thực tế và làm việc cộng tác với con người.

Một ví dụ thực tiễn được nêu tại hội thảo là nhà máy lắp ráp điện tử quy mô vừa ở Bắc Ninh, nơi việc ứng dụng hệ thống thị giác máy tính sử dụng AI mã nguồn mở đã giúp tăng tốc độ phát hiện lỗi lên 400% và giảm 15% tỷ lệ phế phẩm, giải quyết bài toán chất lượng trong các công đoạn hàn vi mạch.

AI và yêu cầu phát triển xanh, bền vững

Một điểm nhấn khác được các chuyên gia nhấn mạnh là vai trò của AI trong đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế, đặc biệt là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu có hiệu lực từ năm 2025. Các hệ thống AI cho phép theo dõi mức tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực trên từng đơn vị sản phẩm, tạo cơ sở để cấp “hộ chiếu xanh” cho hàng hóa xuất khẩu.

Theo đánh giá, mức tiết kiệm năng lượng trung bình từ 15–20% nhờ AI không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn vốn xanh ưu đãi, từ đó tái đầu tư cho chu trình nâng cấp công nghệ tiếp theo.

Trao đổi cùng các chuyên gia tại hội thảo.

Con người là trung tâm của chuyển đổi số

Bên cạnh công nghệ, chiến lược nguồn nhân lực được xác định là yếu tố then chốt. Tiến sĩ Dương Hồng Loan, Cố vấn Chiến lược cấp cao Trường BUV, cho rằng việc nâng cao năng suất lao động thông qua ứng dụng công nghệ là yêu cầu cấp bách để Việt Nam bắt kịp tốc độ tăng trưởng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Hiện GDP trên mỗi giờ lao động của Việt Nam còn thấp so với mặt bằng khu vực và thế giới, trong khi phần lớn lực lượng lao động ngành sản xuất cần được bồi dưỡng thêm về kỹ năng số và phân tích dữ liệu. Mặc dù nhận thức về AI ngày càng được nâng cao, quá trình triển khai thực tế vẫn gặp nhiều rào cản về kỹ năng, nguồn lực và mô hình đào tạo.

Theo các chuyên gia, chiến lược triển khai AI cần đi theo lộ trình “bước nhỏ, tăng dần độ phức tạp”, lấy con người làm trung tâm và gắn đào tạo với thực tiễn sản xuất. Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, ưu tiên các giải pháp AI thiết thực, tối ưu chi phí; với doanh nghiệp lớn, hướng tới tự động hóa toàn diện và quản trị dựa trên dữ liệu.

“Ứng dụng AI: Tối ưu quy trình trong sản xuất” đã cho thấy AI không còn là câu chuyện của tương lai xa, mà là lời giải hiện hữu cho bài toán năng suất, chất lượng, phát triển xanh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Khi được triển khai đúng lộ trình, lấy con người làm trung tâm và gắn với thực tiễn vận hành, AI sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng giúp doanh nghiệp sản xuất tại TP. Hồ Chí Minh thích ứng nhanh với thay đổi, vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu và đóng góp tích cực cho mục tiêu tăng trưởng bền vững của Thành phố cũng như cả nước.