Đại dịch Covid-19 đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đối với hoạt động thương mại hàng hóa quốc tế và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này. Việc đình trệ sản xuất, việc chính phủ của một bên áp dụng các biện pháp phòng chống dịch bệnh Covid đã làm ph
aa
Dưới đây là một số lưu ý cho doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong hoạt động thương mại hàng hóa quốc tế khi phát sinh trở ngại thực hiện hợp đồng do đại dịch Covid-19, trong khuôn khổ CISG mà Việt Nam là thành viên đầy đủ của Công ước này.
Nguyên tắc cơ bản của CISG là tự thỏa thuận. Trường hợp các bên có thỏa thuận trong hợp đồng về trở ngại thực hiện hợp đồng do dịch bệnh Covid 19 gây ra, thì thỏa thuận đó phải được các bên tôn trọng thực hiện. Trường hợp không có thỏa thuận, một bên sẽ áp dụng nội dung “trở ngại” để yêu cầu miễn trách nhiệm theo điều 79 của CISG như thế nào?
Trước hết, khi phát sinh “trở ngại”, bên đó phải chứng minh “trở ngại” phù hợp với 4 điều kiện dưới đây: (1) nằm ngoài khả năng kiểm soát của bên đó; (2) trở ngại không thể tiên liệu một cách hợp lý vào thời điểm giao kết hợp đồng; (3) không thể khắc phục được trở ngại đó hoặc hậu quả của nó; (4) trở ngại và việc thực hiện hợp đồng có mối quan hệ nhân quả.
Nhằm xác định trở ngại “nằm ngoài khả năng kiểm soát của bên đó”, là trở ngại nằm ngoài loại trở ngại mà bên đó có khả năng kiểm soát được. Do đó, cần xác định loại trở ngại bên đó có thể kiểm soát được, như trở ngại có liên quan đến việc tổ chức sản xuất, mua sắm của bên đó, điều kiện về nhân sự, thiết bị, công nghệ và bố trí vốn...Trong thực tiễn, những trở ngại nằm ngoài khả năng kiểm soát có thể bao gồm quyết định của chính phủ, hành vi của chính phủ về biện pháp bắt buộc để phòng chống dịch được ban hành trong tình hình đặc thù.
Trường hợp “trở ngại không thể tiên liệu một cách hợp lý vào thời điểm giao kết hợp đồng”, nếu một bên có thể tiên liệu trở ngại trước hoặc khi ký hợp đồng, thì nếu có rủi ro phát sinh bên đó phải tự chịu trách nhiệm. Ví dụ, tại thời điểm ký hợp đồng vào tháng 8/2021, khi ký hợp đồng các bên đều có thể tiên liệu hợp lý về thời gian dãn cách hoặc cách ly theo quyết định của chính phủ trung ương hoặc của chính phủ địa phương trong phòng chống Covid, các bên không có thỏa thuận riêng về miễn trách nhiệm trong thời gian này, thì rủi ro phát sinh từ trở ngại thực hiện hợp đồng trong thời gian dãn cách hoặc cách ly này do bên đó tự chịu trách nhiệm.
Trường hợp một bên có thể cung cấp sản phẩm thay thế hợp lý về mặt thương mại để phòng ngừa hoặc khắc phục hợp lý, có thể sẽ không được miễn trách nhiệm. Ví dụ, bên bán yêu cầu được miễn trách nhiệm với lý do “trở ngại” là bộ linh kiện chủ yếu để chế tạo máy của nhà cung cấp bị dừng sản xuất, tòa án hoặc trọng tài trên cơ sở nhận định bên bán có thể mua bộ linh kiện chủ yếu đó từ nhà cung cấp khác để thay thế, lắp đặt máy và tiếp tục có khả năng cung cấp hàng, để làm căn cứ bác bỏ yêu cầu miễn trách nhiệm. Việc các nhà máy trong chuỗi sản xuất, cung ứng bị ngừng sản xuất trong thời kỳ dịch bệnh Covid là tình trạng thường gặp, theo đó, một bên cùng với việc lưu ý tới yêu cầu miễn trách nhiệm theo điều 79 CISG, vẫn phải lưu ý việc thực hiện nghĩa vụ nghĩa vụ của mình theo hợp đồng.
Cuối cùng, “trở ngại” và một bên không thể thực hiện hợp đồng phải có quan hệ nhân quả chặt chẽ với nhau. Ngoài trở ngại “nằm ngoài khả năng kiểm soát của bên đó”, vẫn còn có những trở ngại có thể kiểm soát được và tiên liệu hợp lý được, thì bên đó không được yêu cầu miễn trách nhiệm. Ví dụ, nguyên nhân hỏng, mất hàng hóa có lỗi do đóng gói hoặc do giao hàng chậm, thì bên đó vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường. Do đó, cần lưu ý khi có trở ngại thì lỗi thực hiện hợp đồng của bên đó có thể làm mất đi quyền miễn trách nhiệm theo điều 79 của CISG.
Hiệu lực của miễn trách nhiệm: Trường hợp một bên có thể chứng minh bốn điều kiện cơ bản trên đây, cũng chỉ có thể yêu cầu được miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại từ việc không thực hiện nghĩa vụ hợp đồng. Có thể áp dụng yêu cầu khác ngoài bồi thường thiệt hại, ví dụ yêu cầu tiếp tục thực hiện hợp đồng, yêu cầu đàm phán lại điều khoản hợp đồng… sau khi trở ngại mất đi. Cần chú ý, hiệu lực miễn trách nhiệm chỉ có tính tạm thời, áp dụng trong khoảng thời gian tồn tại trở ngại, khi trở ngại mất đi, bên đó vẫn phải tiếp tục thực hiện hợp đồng, phải bằng mọi cách thực hiện kịp thời nghĩa vụ loại bỏ trở ngại.
Trong hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế của doanh nghiệp, luôn luôn có nhu cầu nhận diện và phòng tránh rủi ro để có được lợi ích thương mại tốt nhất. Một trong những biện pháp hiệu quả để phòng tránh rủi ro thương mại trong bối cảnh dịch bệnh, là nên có những quy định riêng liên quan đến rủi ro về “trở ngại”, ví dụ trong điều khoản miễn trách nhiệm nên minh thị các tình huống được áp dụng như “dịch bệnh”, “bệnh cúm”, “bệnh truyền nhiễm”…Ngoài ra, trường hợp một bên gặp phải trở ngại khi thực hiện hợp đồng cần phòng tránh nguyên nhân lỗi thực hiện hợp đồng, có thể làm mất đi quyền yêu cầu miễn trách nhiệm của bên đó. Trường hợp đã phát sinh tranh chấp thương mại, cần chú ý liên hệ thảo luận kịp thời với bên kia, lưu giữ chứng cứ, tìm hiểu đầy đủ chính sách phòng chống dịch bệnh của Chính phủ nước sở tại để có thể áp dụng có hiệu quả quy định miễn trách nhiệm theo điều 79 của CISG, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Luật sư Bùi Văn Thành – Trưởng Văn phòng luật sư Mặt Trời Mới
Liên quan đến đường dây buôn lậu hơn 50 tấn chất caffeine xuyên quốc gia sang khu vực Tam giác vàng để sản xuất ma túy do Trần Phi Hùng - Tiến sĩ - Trưởng khoa Dược (Bệnh viện Y học cổ truyền T.Ư) cầm đầu, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã làm rõ những tình tiết chấn động mới. Theo đó, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C04) Bộ Công an xác định con trai và cháu ruột của đối tượng chủ mưu là đồng phạm tích cực, trực tiếp tham gia điều hành các công ty "bình phong" nhằm hợp thức hóa dòng tiền bất chính.
Vụ xử phạt một cơ sở bánh mỳ tại Văn Bàn (Lào Cai) tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại tuyến cơ sở, nơi vẫn còn nhiều lỗ hổng trong giám sát, ý thức tuân thủ và điều kiện sản xuất.
Việc tuân thủ các quy định về công bố thông tin là nghĩa vụ bắt buộc để bảo đảm tính công khai, minh bạch của thị trường tài chính. Mới đây, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã công bố quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty TNHH Chứng khoán JB Việt Nam (JBSV) do doanh nghiệp này chậm trễ trong việc báo cáo nhiều văn bản pháp lý quan trọng theo quy định.
Nhằm bảo đảm các dự án phát triển kinh tế tuân thủ đúng quy định pháp luật và tiến độ đề ra, Thanh tra tỉnh Hưng Yên sẽ triển khai đợt thanh tra diện rộng đối với 8 dự án nhà ở và cụm công nghiệp trên địa bàn. Đây là động thái thiết thực giúp địa phương làm sạch môi trường đầu tư, kịp thời tháo gỡ những khó khăn tồn đọng về thủ tục đất đai cho các doanh nghiệp.
Dù bị yêu cầu dừng toàn bộ hoạt động để khắc phục tồn tại môi trường, Nhà máy viên nén gỗ của Công ty CP Thương mại Lương Sơn, xã Bình Phú vẫn ghi nhận phát thải khói.
Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa vừa triệt xóa đường dây buôn bán nước hoa giả quy mô lớn hoạt động liên tỉnh, thu giữ hơn 1.500 chai nước hoa giả mạo các thương hiệu nổi tiếng thế giới.
Lợi dụng tuyến đường vận chuyển quốc tế, các đối tượng đã tuồn hàng nghìn sản phẩm thời trang giả mạo nhãn hiệu Nike, Rolex, Chanel qua biên giới. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã chính thức khởi tố, bắt giữ giám đốc doanh nghiệp đứng sau đường dây trung chuyển quy mô lớn này tại ửa khẩu quốc tế Hữu Nghị.
Mở rộng điều tra đại án kinh tế xảy ra tại Công ty TNHH khoáng sản và luyện kim Việt Trung (VTM) và các đơn vị liên quan, Bộ Công an đã quyết định khởi tố thêm 24 đối tượng. Bản danh sách đen này gọi tên hàng loạt nguyên lãnh đạo chủ chốt của ngành thép cùng các cựu quan chức đầu ngành của tỉnh Lào Cai do dính líu đến sai phạm gây thất thoát tài sản Nhà nước và nhận hối lộ.
Đánh vào tâm lý muốn đẩy nhanh các thủ tục hành chính, Trần Quang Vũ - Giám đốc Công ty Cửu Long đã dùng thủ đoạn làm giả hàng loạt chứng chỉ quy hoạch, giấy phép xây dựng để chiếm đoạt hơn 22 tỷ đồng. Cơ quan Cảnh sát kinh tế Công an TP. Hồ Chí Minh đã chính thức khởi tố, bắt tạm giam đối tượng này, đồng thời phát lệnh truy tìm đồng bọn liên quan.
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư bãi bỏ 23 Thông tư và 3 Quyết định trong lĩnh vực thuế nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời khẳng định việc bãi bỏ không làm phát sinh khoảng trống pháp lý hay ảnh hưởng đến thu ngân sách nhà nước.
Tiếp tục triển khai quyết liệt Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), lực lượng Hải quan đã liên tiếp phát hiện nhiều vụ việc có dấu hiệu vi phạm lớn tại các cửa khẩu biên giới.
Sáng ngày 20/5/2026, phiên tòa sơ thẩm xét xử cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến và các đồng phạm chính thức khai mạc tại Hà Nội, thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Sai phạm nghiêm trọng trong việc phê duyệt, điều hành tại dự án cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức đã khiến hai công trình trọng điểm này phải "đắp chiếu" nhiều năm. Hồ sơ vụ án cũng lột trần những góc khuất về dòng tiền "bôi trơn" lên đến hàng chục tỷ đồng từ các nhà thầu.
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước vừa xử phạt Nhựa bao bì Kiến Đức 92,5 triệu đồng do vi phạm quy định công bố thông tin liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp, gồm nhiều báo cáo tài chính, sử dụng vốn và nghĩa vụ thanh toán công bố chậm hoặc không công bố.
Một đại án trong ngành kinh doanh xăng dầu vừa chính thức khép lại giai đoạn điều tra với những chiêu thức trục lợi tinh vi bị phanh phui. Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã hoàn tất kết luận, đề nghị truy tố bà Chu Thị Thành - cựu Chủ tịch Công ty Thiên Minh Đức cùng hàng chục bị can về loạt tội danh nghiêm trọng. Hồ sơ vụ án lột trần thủ đoạn bán hàng không hóa đơn, lập khống chứng từ nhằm chiếm đoạt quỹ bình ổn và né nghĩa vụ thuế với dòng tiền lên đến hàng nghìn tỷ đồng.
Trong nỗ lực chuyển hóa địa bàn và siết chặt quản lý thị trường, lực lượng chức năng vừa mạnh tay triệt phá một đường dây chuyên phân phối giày dép giả mạo các thương hiệu toàn cầu với quy mô lớn. Việc Cơ quan Điều tra quyết định khởi tố hình sự chủ hộ kinh doanh không chỉ là hồi chuông cảnh tỉnh đắt giá cho những ai đang trục lợi từ việc vi phạm sở hữu trí tuệ, mà còn cho thấy quyết tâm xóa sổ nạn hàng nhái, hàng giả của Cơ quan Công an.
