Báo cáo nhấn mạnh rằng, sau 4 lần giảm lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, lãi suất huy động đã giảm một cách nhanh chóng. Điều này đã dẫn đến giảm khoảng 1% lãi suất cho vay trong các khoản vay phát sinh mới. Tuy nhiên, lãi suất của các khoản vay hiện có vẫn đang có độ trễ từ 3 đến 6 tháng so với lãi suất huy động. Trong quý 2, mặt bằng lãi suất đã bắt đầu giảm, và dự kiến sẽ tiếp tục giảm trong 2 quý còn lại của năm 2023.
Theo báo cáo, nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước ghi nhận mức tăng lãi suất cho vay ít hơn so với nhóm ngân hàng tư nhân trong quý 1, do đã sớm thực hiện việc giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế. Tuy nhiên, lãi suất đầu ra đã điều chỉnh giảm nhanh chóng kể từ quý 2/2023, làm cho tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) của nhóm ngân hàng này duy trì ở mức thấp.
Đến cuối tháng 6/2023, huy động từ khách hàng đã tăng 3,99% so với đầu năm, tương đương với mức tăng trưởng tín dụng là 4,03%. Tốc độ tăng trưởng tín dụng chậm này đã giúp giảm áp lực về thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Các chỉ số liên quan như Tỷ lệ cho vay/Liên kết huy động (LDR) và Vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn đang duy trì ở mức an toàn. Các ngân hàng như Vietcombank (VCB), BIDV và VietinBank (CTG), có nguồn tiền gửi dồi dào từ Kho bạc Nhà nước, được hỗ trợ thêm về thanh khoản và có thể mở rộng hoạt động cho vay nhờ Thông tư 26 sửa đổi cách tính tỷ lệ LDR, áp dụng từ cuối năm 2022. Lãi suất tiền gửi có kỳ hạn trung bình toàn hệ thống đã giảm khoảng 1,1-1,3% so với cuối năm 2022 và được dự báo tiếp tục giảm nhẹ 0,5-0,7% cho đến cuối năm, góp phần làm giảm chi phí huy động của các ngân hàng.
Tuy nhiên, tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) của toàn hệ thống ngân hàng đã giảm mạnh xuống 17,6% trong quý 1/2023. Nguyên nhân chính là do lãi suất tiền gửi có kỳ hạn đã tăng nhanh, hấp dẫn dòng tiền rút ra khỏi tài khoản thanh toán. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng đã rút tiền để đáp ứng nhu cầu vốn hoạt động và thanh toán các nghĩa vụ tài chính, trong đó có việc mua lại trái phiếu doanh nghiệp trước hạn. Mặc dù vậy, lãi suất tiền gửi không kỳ hạn đã giảm xuống mức 0,29% từ đỉnh cao 0,41% vào tháng 10/2022, và hiện đang tương đương với mức trước dịch COVID-19. Điều này đã giúp giảm chi phí CASA của ngân hàng xuống mức thấp.
Báo cáo cũng nhấn mạnh, các ngân hàng có lượng khách hàng cá nhân thường xuyên dồi dào như Vietcombank (VCB), Military Bank (MBB) và Techcombank (TCB) sẽ có nguồn vốn huy động dồi dào hơn và duy trì lợi thế chi phí vốn thấp. VCBS cho rằng xu hướng giảm lãi suất sẽ giúp cải thiện tỷ lệ CASA của toàn ngành ngân hàng kể từ nửa cuối năm 2023.
Đối với tỷ suất lợi nhuận trước thuế (NIM), VCBS dự báo rằng nó sẽ tiếp tục thu hẹp trong quý 2/2023, vì nguồn vốn huy động vẫn chưa được tiêu thụ hết và nguồn vốn rẻ CASA giảm mạnh. Tuy nhiên, áp lực thu hẹp NIM sẽ giảm đi, tuy mức độ cải thiện sẽ khác nhau giữa các nhóm ngân hàng. Nhóm ngân hàng Nhà nước (Nhóm 4 NHTM) sẽ tiếp tục duy trì mức NIM thấp do áp lực giảm lãi suất hỗ trợ nền kinh tế với các gói vay ưu đãi quy mô lớn từ đầu năm 2023. Nhóm ngân hàng tư nhân, đặc biệt là các ngân hàng có tập trung vào khách hàng cá nhân thường xuyên, sẽ có tăng trưởng NIM nhanh chóng nhờ tỷ lệ CASA và tín dụng bán lẻ hồi phục khi mặt bằng lãi suất giảm dần. Nhóm ngân hàng nhỏ, trước đây gặp khó khăn về thanh khoản, sẽ có cải thiện rõ rệt về NIM khi các khoản tiền gửi lãi suất cao đáo hạn. 
Tổng quát lại, VCBS dự báo rằng, tỷ lệ NIM của toàn ngành sẽ chậm lại trong việc giảm và có khả năng cải thiện trong nửa cuối năm 2023, nhờ giảm lãi suất huy động.
Theo VCBS, tỷ lệ nợ xấu nội bảng và mức trích lập dự phòng dự kiến chưa tăng đột biến trong năm 2023 nhờ Nghị định 08 hỗ trợ gia hạn TPDN và Thông tư 02 cho phép tái cơ cấu các khoản vay. Tuy nhiên, việc xử lý nợ xấu vẫn gặp khó khăn do thị trường bất động sản đóng băng và bất động sản là tài sản bảo đảm chính cho phần lớn các khoản vay.
VCBS cũng dự báo, rủi ro nợ xấu có thể tăng trở lại trong năm 2024, đồng thời có sự phân hóa giữa các nhóm ngân hàng. Nhóm ngân hàng có chất lượng tài sản tốt sẽ ghi nhận mức nợ xấu và nợ tái cơ cấu ở mức vừa phải. Trong khi đó, nhóm ngân hàng có tỷ trọng cho vay bất động sản và TPDN cao, cùng với tỷ lệ bao phủ nợ xấu thấp, có thể đối mặt với rủi ro nợ xấu và áp lực trích lập tăng cao trong năm 2024.
Trong bối cảnh nợ xấu và nợ tiềm ẩn rủi ro tiếp tục tăng, việc Nghị quyết 42 sẽ hết hiệu lực từ cuối năm 2023 đặt ra nhu cầu cấp thiết tiến tới xây dựng Luật xử lý nợ xấu. Đây sẽ là cơ chế giúp các ngân hàng xử lý nợ xấu nhanh chóng, đẩy nhanh tiến độ xử lý tài sản tồn đọng và duy trì tỷ lệ nợ xấu nội bảng dưới mức 3%.
Dựa trên những đánh giá trên, VCBS dự báo rằng, lợi nhuận trước thuế của toàn ngành ngân hàng sẽ giảm tốc trong năm 2023, với tốc độ tăng trưởng dự kiến khoảng 10%. Sự phân hóa về triển vọng lợi nhuận giữa các nhóm ngân hàng cũng được dự báo sẽ tiếp tục trong năm 2024, với một số ngân hàng thuộc nhóm quy mô nhỏ có thể tiếp tục giảm tốc, thậm chí có tăng trưởng âm trong trường hợp thị trường bất động sản và tình hình vĩ mô thế giới tiếp tục xấu đi, gây sự chậm lại trong hoạt động cho vay và khả năng trả nợ của khách hàng khó khăn, đồng thời với việc các thông tư và chính sách hỗ trợ hết hiệu lực.
P.V (t/h)
